Zoeken

Dit project richt zich op de demonstratie van een duurzame, fossielvrije en economisch rendabele belichte tomatenteelt. Qua energievoorziening wordt uitgegaan van externe groene stroom voor het groeilicht en voor de actieve ontvochtiging van het kasklimaat. Er wordt uitgegaan van 18 uur belichting met een hybride groeilicht installatie met 100 µmol SONT en 100 µmol tussen LED ter hoogte van de uitgroeiende vruchten. De kas is uitgerust met meest heldere glas van Saint Gobain dat ook in de winter met een lage hoek van inval een hoge transmissie heeft. De kas wordt uitgerust met 3 schermen: een licht afschermingsscherm, een energiescherm en een diffuus scherm voor momenten met hoge instraling. Cruciaal in een zwaar belichte teelt is de afvoer van warmte en vocht. Hiertoe wordt een actief ontvochtigings systeem geïnstalleerd met een warmtepomp. Deze warmtepomp kan tegelijkertijd voorzien in een groot deel van de warmtebehoefte, aanvullend op de warmte uit het licht. Voorwaarde is wel dat het warmteverbruik voor de inzet van minimum buis voor ontvochtiging dus nagenoeg wegvalt. Voor het piekverbruik op koude winterdagen is (in de praktijk) mogelijk nog bio brandstof in een (back up) ketel nodig. Voor de teeltstrategie wordt uitgegaan van de drie plantbalansen zoals die in de basisprincipes van HNT zijn beschreven. Bijzondere aandacht in dit onderzoek heeft daarbij: Beperken van de CO2 verliezen en het CO2 verbruik, mede m.b.v. het diffuus scherm Toepassen van een nieuw watergiftsysteem ontwikkeld door Cultilene met een betere stuurbaarheid op basis van verdamping en klimaat en betere zuurstof voorziening voor het wortelmilieu Sturen van de voeding op basis van een ion-specifieke opnameanalyse. Watergift en voeding worden gebruikt om het gewas te sturen. Dit is extra gewenst omdat het gebruik van minimum buis voor gewassturing niet of nauwelijks mogelijk zal zijn. Monitoren en sturen van de plantbelasting. Hiertoe wordt o.a. het verticale temperatuur profiel en de vruchttemperatuur continu gemonitord. De resultaten van de teelt worden vergeleken met een praktijk bedrijf met gelijk ras en vergelijkbare zaaidatum. De verwachting is dat het energieverbruik fossielvrij en klimaatneutraal kan worden ingevuld. Hiertoe zal het verbruik aan (groene) elektra licht stijgen met ca. 10%. De teeltmaatregelen die voorzien zijn passen in het kader van HNT. Er zal veel aandacht zijn voor kennisoverdracht en –interactie over toepassing van de kennis in de praktijk via een open middag, vakbladen en informatievoorziening online. Ludvig Svensson, Hortilux, Cultilene dragen € 158.000,- bij aan dit project (50/50 in cash/kind). Vanuit Kas als Energiebron wordt dit voor 100% gefiancierd uit het LNV Proof of Principle budget. In teeltseizoen 2018-2019 is bij Delphy Improvement Centre een belichte tomatenteelt gedemonstreerd met de doelstelling om middels het toepassen van actieve ontvochtiging de verwarming van de kas zoveel mogelijk in te vullen met de warmtepomp. Aangenomen dat de gebruikte elektriciteit voor de warmtepomp, maar vooral voor de belichting, van een duurzame bron afkomstig is, wordt de teelt daarmee vrijwel klimaatneutraal. Gezien de afzetmarkt, die een dergelijke teeltwijze waardeert, is deze aanpak ook rendabel. Kernpunten om dit te realiseren zijn: intensief schermen, niet inzetten van een minimumbuis, het sturen van de verdamping en het terugwinnen van latente warmte. De teelt startte op 11 augustus 2018 met het ras Merlice geënt op Maxifort. Naast de bovengenoemde kernpunten is LED-belichting onderdeel van dit toekomstgerichte klimaatneutrale plaatje. De kas was uitgerust met een hybride belichtingssysteem dat bestond uit 115 μmol/m2/s SON-t; 52 μmol/m2/s top LED en 60 μmol/m2/s tussen LED. Een belangrijke focus hierbij was een egale temperatuurgradiënt over de hoogte van het gewas. Diverse sensoren waren ingezet om dit te monitoren. Projectnummer: 20084

Een pyrgeometer is een instrument dat uitstraling naar de hemel meet. Hiermee kunnen energieverliezen van de kas worden vastgesteld en het verschaft inzicht in het optimale schermmoment. Met dit project worden gewasspecifieke richtlijnen ontwikkeld voor de toepassing van de pyrgeometer. Bij zeven telers (tomaat, komkommer, paprika, potplanten) bleek dat de momenten van energiebesparing door regeling op de pyrgeometer in anderhalf jaar slecht te vinden waren. Andere invloeden overheersten vaak de pyrgeometerinvloed of andere belangen (vochtbeheersing in verband met infectierisico's) werden belangrijker gevonden. Een schermregeling c.q. klimaatregeling kan wel rustiger worden door de pyrgeometerinvloed (potplanten). Een pyrgeometer kan niet worden ingezet als vervanger van een gewastemperatuurmeter. Projectnummer: 14088

In deze haalbaarheidsstudie worden de mogelijkheden van het Klimrek-scherm in kaart gebracht. Toepassingsmogelijkheden van dit scherm zijn het op afroep diffuus maken van licht, warmteoogst, koeling en isolatie. Er wordt gekeken naar het effect op de productie, energiebesparing en terugverdientijd. Lichtmetingen laten zien dat een waterfilm een kleine verlaging van 1% geeft op de lichtdoorlatendheid ten opzichte van droge folie. Condenswerking aan de onderkant van het folie is te voorkomen door een waterfilm met uitvloeier aan de onderkant van het scherm te laten lopen. Hierdoor treedt geen lichtverlies door condensvorming op. De economische berekening is gemaakt voor komkommer, tomaat en Ficus. Het gebruik van het klimrekscherm is bij de komkommer- en Ficusteelt met een gasprijs van 35 cent per m3 of meer rendabel. Hierbij wordt uitgegaan van een terugverdientijd van zeven jaar. In de tomatenteelt, waar minder wordt geschermd, is het klimrekscherm pas rendabel bij een gasprijs 55 cent per m3 of meer. Het klimrekscherm biedt veel toekomstperspectieven. Zo is het mogelijk om specifieke toevoegingen aan de vloeistof, die over het scherm loopt, toe te dienen. Verder kan een andere constructie van het kasdek, zoals het Asymmetrische maken van het dek, het klimrekscherm efficiënter maken. Projectnummer: 14031-13

Een nieuw type dubbel glas is beschikbaar met een vierzijdige coating waarvoor zware isolatie zonder extra lichtverlies geclaimd wordt. In deze deskstudie wordt de potentie van dit glas in combinatie met Het Nieuwe Telen vergeleken met enkel glas met meerdere schermen en diffuus glas. Er wordt zowel gekeken naar de consequenties voor de teelt als naar de energiebesparing. Bij tomaat is het energiegebruik van 42 m3 in een gangbare teelt tot 29 m3 te verlagen als volgens principes van Het Nieuwe Telen wordt gewerkt. Dit is door een kasdek met gecoat dubbelglas verder te verlagen tot 23 m3/m2/jaar en zelfs tot 16 m3 als ook met mechanische koeling in combinatie met seizoensbuffering van warmte wordt gewerkt. Gebruik van een ander kasdek heeft effect op het kasklimaat en beïnvloedt daarmee de groei en ontwikkeling van het gewas. Hoewel nog niet alle consequenties kunnen worden voorzien, lijken de stuurmiddelen die met Het Nieuwe Telen voorhanden zijn, voldoende om eventuele negatieve gevolgen te voorkomen. Enige aanpassingen van het teeltsysteem zijn raadzaam, zoals een grotere capaciteit ontvochtiging en technieken om lokaal het microklimaat tussen het gewas te kunnen meten en beïnvloeden. Projectnummer: 13993

Dit project betreft een demonstratie van een energiezuinig teeltconcept Tomaat volgens Het Nieuwe Telen. Er wordt gebruik gemaakt van (droge) buitenlucht toediening en meerdere energieschermen. Dit project is een vervolg van Het Nieuwe Telen Energie onder de Knie Tomaat in 2009. Met 23 m3 aardgas/m2 kas 68 kg grove trostomaat Komeett geproduceerd. Het extra heldere folie waarmee de teelt startte is vanwege condensproblemen vervangen door AC-Folie. Het CO2-gebruik was hoog maar onzeker is of dit goed is geregistreerd. De botrytisdruk en infectie waren goed beheersbaar. Ook bij Het Nieuwe Telen Tomaat moet het uitgangspunt zijn: geen botrytis infectie. De temperatuur in relatie tot de stralingssom per dag werd goed gerealiseerd. In deze proef was de relatie tussen straling en temperatuur 17.5°C + 1.5°C per 1000 joule/cm2/dag. Het gerealiseerde energiegebruik was met KASPRO goed na te rekenen. De simulatie klopte zeer goed met de gemeten waarden per week. Met de vruchtkwaliteit waren geen problemen. Projectnummer: 13837

Systemen voor vochtbeheersing door gecontroleerde buitenluchtaanzuiging en luchtbeweging moeten intensiever schermen mogelijk maken waarmee energie wordt bespaard. Nieuwe onderzoeksaspecten zijn de toepassing van een dubbelscherm en de wijze van buitenluchtaanzuiging: vanuit de gevel of van boven het scherm. Daarnaast wordt gekeken naar de verschillen tussen ventilatoren voor verticale luchtbeweging en luchtinbreng via horizontale slangen. Het project bevat zowel kasproeven in Bleiswijk als begeleiding van drie telers in de praktijk die een systeem voor buitenluchtaanzuiging (gecontroleerde ventilatie) willen aanleggen. Focus op biologische tomatenteelt. De pijler voor energiebesparing is gebruik van sterk isolerende schermen. Het probleem bij schermen is dat er veel minder condensatie van vocht tegen het koude kasdek plaatsvindt, waardoor de luchtvochtigheid te hoog oploopt. De twee gangbare methoden om vocht te beheersen, vochtafvoeren via een vochtkier en gebruik van minimum buis, vergen allebei veel energie. Deze proef toonde aan dat een aanzienlijke hoeveelheid energie bespaard kan worden door een dubbel energiescherm te gebruiken. Ook het niet instellen van een minimum buis en het scherm pas te openen als de zon meer kracht heeft, leverde energiebesparing op. Het extra scherm kon langer gesloten blijven dankzij goede luchtvochtigheidregeling. Projectnummer: 13488

In de winter van 2005-2006 is door een groep tomatentelers geconstateerd dat er een probleem is met de temperatuursverdeling in de kas. De vermoedelijke oorzaak is een zogenaamd open schermdoek. Door middel van computersimulatie is gezocht naar een oplossing. In het project zijn drie oplossingen voor het probleem met een computermodel gesimuleerd. Geen van de voorgestelde oplossingen bleek het temperatuurverschil te verkleinen. De conclusie is dat de openingen in het scherm zorgen voor de horizontale temperatuurverschillen en dat deze x zoveel mogleijk vermeden moeten worden. Projectnummer: 12500-09

In deze studie wordt door middel van interviews nagegaan hoe ondernemers met de gewassen sla, freesia en tomaat omgaan met hun temperatuurstrategie op het moment van scherm openen. Door berekeningen met een kasklimaatmodel wordt bepaald op welke wijze het scherm efficiënt ingezet kan worden, hoeveel energiebesparing hiermee mogelijk is en wat de (financiële) consequenties zijn van het verlagen van de contractcapaciteit. Door de invoering van het CDS-systeem openen veel ondernemers de schermen pas bij een hogere lichtgrens. De stralingsenergie, die op deze wijze wordt geoogst, in combinatie met een open bufferregeling maakt het mogelijk om met een beperkte aansluitwaarde (tijdelijk) toch aan de hoge warmtevraag te voldoen. Hierdoor is de omvang van de temperatuurverlaging, die ontstaat door het openen van de schermen, de afgelopen jaren afgenomen. Het is dan ook goed om te weten dat simulatieberekeningen hebben uitgewezen dat het effect van het later openen van het scherm op de dagelijkse lichtsom in de kas zeer beperkt is. Ook van de tijdelijke temperatuurdalingen die optreden bij het openen van energieschermen is geen productieremming of schade te verwachten, zo bleek uit het literatuuronderzoek. Projectnummer: 12413

Het blijkt dat de risicoperceptie ij telers een intensivering van het schermgebruik in de weg staan. Daarnaast hanteren telers soms vaste waarden voor setpoints, zoals 's-ochtends voor het openen van het scherm op instraling, terwijl dit flexibeler kan. Het vergelijken van het eigen schermgebruik met dat op een voorbeeldbedrijf levert de telers meerwaarde op. De belangrijkste gedragsverandering van tomaten- en komkommertelers om intensiever te schermen is het later openen van het scherm in de ochtend. De helft van de telers staat nog afwijzend tegenover het kieren met schermen. De huidige schermregelingen worden complex gevonden vanwege de vele instellingen. Het aantal (voor buitenklimaat gecorrigeerde) schermuren is onder de schermende tomatenbedrijven in 2006 duidelijk toegenomen ten opzichte van 2005. Onder de komkommertelers nam het schermgebruik op twee van de zes bedrijven in 2006 duidelijk toe. Aanbevelingen: Het stimuleren van telers om het schermgebruik (en andere klimaatregelingen) in telersgroepverband te vergelijken, omdat de context van het bedrijf en de teelt bekend zijn. Een voorbeeldbedrijf is daarbij een pré. Projectnummer: 12280

Dit project beoogt energiebesparing te realiseren door te bepalen op welke momenten van de dag het beste geschermd kan worden en op welke wijze het scherm zo efficiënt mogelijk geopend kan worden. Dit betekent schermen op momenten dat de energievraag groot is, maar het absolute lichtverlies en daarmee ook het productieverlies gering is. Uit het onderzoek komt naar voren dat met schermen 16% energie kan worden bespaard. Door het gebruik van het scherm te optimaliseren kan nog eens 3% energie worden bespaard, maar dit gaat wel snel ten koste van de productie. Uit de fotosynthesemetingen blijkt dat het licht direct na zonsopkomst niet belangrijker is dan het licht in de uren daarop volgend. Dit betekent dat overdag het beste geschermd kan worden wanneer het meeste energie kan worden bespaard. Als teveel schermuren worden gemaakt treedt productieverlies op. De financiële balans hangt af van de gasprijs en de opbrengstprijs. Door te schermen bij koudepieken, kan mogelijk een voordeliger gascontract worden afgesloten. Projectnummer: 11704