Zoeken

De BEST (Berry Energy Saving Technology) kas (voorheen noppenfoliekas, ca 500 m2 onderdeel van het IDC energie bij WUR glas) maakt de verwachtingen met betrekking tot het energiegebruik bij de huidige frambozenteelt(en) waar met een verbruik van 5.7 m3/m2 (januari t/m juni). Zie projectnr. 20056 . Dit is een besparing van ca. 20% en is veelal te danken aan de goede isolatie van het kasdekmateriaal (soort noppenfolie), het gebruik van het energiescherm en toepassing van de basisregels van Het Nieuwe Telen. Hoewel de lekdichtheid van een foliekas altijd een uitdaging is, blijkt deze gezien het gerealiseerde gebruik zeker binnen de doelstellingen. Daar staat tegenover dat de kas een enorme ventilatiecapaciteit heeft waar deze frambozenteelt dankbaar gebruik van maakt, wat heeft geleid tot een (meer dan) goede productie. Deze eigenschappen maken de BEST kas ideaal voor de teelt van “luchtig” geteelde gewassen die bij een verlenging van het seizoen een beperkte energievraag kennen. De trend waar met name zacht- maar ook steen- en hardfruit meer en meer beschermd geteeld gaan worden, zet onverminderd voort. Hoewel tot nog toe framboos in deze kas geteeld is, kan dit type kas waarschijnlijk voor een heel scala aan zacht-, steen- en hardfruitsoorten en andere gewassen worden ingezet. Doel Een winterframbozenteelt in de BEST greenhouse met een laag verbruik van energie, CO2 en chemische gewasbeschermingsmiddelen met een verdere verbetering van de productie en gewas- en productkwaliteit. Daarnaast wordt onderzocht wat andere potentiele gewassen voor dit kastype is waarbij een zomer- en herfstteelt van een alternatief gewas getest wordt. Met deze kennis kunnen telers een goed oordeel vellen over de haalbaarheid van dit type kas en kunnen ze hun huidige teelt optimaliseren. Aanpak WP1 Teelt framboos. In de kas zal praktijkconform begin januari 2020 gestart worden met één of mogelijk twee rassen met een teeltduur van 6 maanden. Naast gebruikelijk metingen rondom productie, kwaliteit en houdbaarheid, gewasgezondheid, klimaat en ook uitstraling, wordt de CO2 nauwkeurig gemeten en gedoseerd. Ook worden fotosynthesemetingen gedaan onder verschillende omstandigheden. WP 2 CO2 emissie reductie. Om pieken in het energieverbruik te voorkomen zal het verbruik per dag worden gemaximaliseerd, welke vertaald wordt in een maximum buistemperatuur. Bij een tijdelijk tekort aan energie onder koude omstandigheden, zullen lagere kastemperaturen worden getolereerd. Voor de CO2 wordt een maximaal jaargebruik van 10 kg/m2 als uitgangspunt genomen. Vooral bij de grote ventilatiesnelheden, die in deze kas bereikt kunnen worden kan het doseren op die momenten ter discussie gesteld worden. Er zal dan ook een CO2-doseerplan opgesteld worden, de CO2-doseerslangen komen op verschillende posities te liggen en er wordt een flexibel meetnet (max. 10 meetpunten) met een nauwkeurige CO2-meter via een multiplexer verbonden WP 3 productassortiment energie-extensieve teelten. De BEST kas is ideaal voor de teelt van “luchtig” geteelde gewassen die bij een verlenging van het seizoen een beperkte energievraag kennen. Er is onmiskenbaar een trend gaande waar met name zacht- maar ook steen- en hardfruit meer en meer beschermd geteeld gaan worden. Er zal een inventarisatie en grove haalbaarheid gemaakt gaan worden van potentiële gewassen die in dit kastype geteeld zouden kunnen worden. WP 4 vervolgteelt. Als het resultaat van werkpakket 3 een veelbelovend gewas oplevert welke ook vrijwel direct (logisch startmoment in het teeltseizoen en beschikbaar plantmateriaal) zonder ingrijpende aanpassingen aan de kas geteeld kan gaan worden, wordt dit gewas de 2 e seizoenshelft geteeld. Indien hiervoor te grote obstakels zijn, zal er een bramenteelt uitgevoerd gaan worden De telers investeren 10% in dit project. In 2018 is met een consortium een kas ontwikkeld voor gewassen met een lagere energiebehoefte om met minder energie (klimaatneutraal) te telen en de productie te verbeteren. Er is gekozen voor een noppenfoliedek op een kas met doorlopende nokluchting met scherm en goten met containers om drainwater te kunnen hergebruiken. Framboos is gekozen als pilot voor een groep gewassen die in de toekomst in een kas geteeld kunnen gaan worden. Het klimaat is geregeld volgens de principes van het Nieuwe Telen. De BEST kas (Berry Energy Saving Technology) heeft in het eerste jaar (2019) aan de doelstellingen voldaan. Er was een laag energieverbruik (5.7 m3/m2 t.o.v. een verwachte 5 - 8 m3/m2), een hoge productie (7.1 kg/m2 t.o.v. een verwachte 6 kg/m2) en een goede teelt in potten op goten om hergebruik van voedingsoplossing mogelijk te maken. Er zijn twee teelten uitgevoerd met het ras Diamond Jubilee. De noppenfolie kas had een goed uniform klimaat waarin een goede kwaliteit (hoog suikergehalte, goede houdbaarheid) framboos is geteeld. De plantdichtheid varieerde van 1.8 canes/m2 tot 2.2 canes/m2 maar dient verder geoptimaliseerd te worden. De economische analyse laat zien dat een noppenfoliekas een lagere investering heeft als een glazen kas maar dat vooral het binnenklimaat (lagere maximum temperaturen in de zomer) beter is, er is meer ventilatiecapaciteit. Projectnummer: 20137

De winterlichtkas is een nieuw kasconcept (combinatie van kasoriëntatie, glasmaat, diffuus glas, scherm-constructie en doeken en een hoog reflecterende coating op alle constructiedelen) dat 10% meer zonlicht in de kas oplevert. De doelstellingen om hierin 10% meerproductie te halen en het energiegebruik fors te verlagen zijn het afgelopen jaar ruimschoots gehaald. Mede door het doorwortelen van de komkommerplanten gaat de productie van deze teelt richting de 300 stuks per m2 per jaar met een energiegebruik dat ca. 40% lager ligt dan vergelijkbare praktijkbedrijven. Om dit energiedoel te halen is afgelopen jaar veel geschermd, waardoor er ondanks de hoge lichtdoorlatendheid van de kas er toch minder licht in de kas was dan op praktijkbedrijven. Om de mogelijkheden van de winterlichtkas (nog) beter te benutten, is het plan om naar een teeltstrategie toe te gaan waarin er ’s nachts gekozen wordt voor een maximale isolatie en overdag meer lichttoetreding in de kas. Dat betekent op koudere dagen dat de schermen wel opengaan, maar lagere kasluchttemperaturen toegestaan worden. Hoe dit uitpakt op gewasproductie en energiegebruik zal moeten blijken (teelt van december 2018 – juli 2019). Daarnaast zal in een vervolg teelt led belichting toegepast worden. Doel van het project is het beproeven van een energiezuinig, effectief teeltconcept in combinatie met (LED) belichting. De proef vindt plaats in de Winterlichtkas voor zowel een onbelichte als belichte teelt: Fase 1, onbelicht, december 2018 – juli 2019: Voor extra isolatie zal gebruik worden gemaakt van een vast folie en installatie van een netto stralingsmeter, weeggoot, warmtebeeldcamera en een verticaal grid met PAR lijnsensoren. Het teeltconcept zal geüpdate worden, waarbij een nieuw element het toepassen van een negatief DIF in de winter. Ook worden er drie behandelingen aangehouden t.a.v. stengeldichtheid en snoeistrategie. Er wordt één maal herbeworteld. Fase 2, belicht, september 2019 – juni 2020: Er wordt LED belichting (200 micromol), gevelschermen en donkerscherm ingebouwd met een nieuw teeltconcept, waarbij plantdatum, plantbelasting en klimaatinstellingen zijn aangepast aan de belichtingsstrategie. Het spectrum zal gekozen worden aan de hand van de resultaten van het project ‘Led bij zonlicht’. Projectnummer: 20099

Bij intensievere teelten wordt hard gewerkt om het energieverbruik terug te dringen. Dit betreft o.a. andere kasdekken (dubbel glas zoals bij de Venlow Energy kas) en hoge isolerende schermen. Het is daarbij mogelijk om het energieverbruik sterk terug te dringen, waarbij het verbruik lager is dan bij (de meer) ‘extensieve teelten’. De vraag is wat de mogelijkheden zijn voor kasconcepten en teeltstrategieën in isolerende kassen voor energie-extensieve teelten. Het doel van dit project is om de kansen én bedreigingen vast te stellen voor verschillende teeltregimes in temperatuur, vocht en licht. Werkpakket 1. Berekening klimaatgewasgroepen Er zal een set "algemene" maar logische aan echte gewassen gerelateerde klimaatparameters worden opgesteld. V.w.b. temperatuur is dit 5 °C (vorstvrij), 10 en 16 °C en de vochtregeling wordt in lijn met de gebruikelijke werkwijze in die drie klimaatgewasgroepen bepaald. V.w.b. belichting wordt gewerkt met niveau’s van 10, 40 en 80 μmol/m2.s. Met een kasklimaatmodel zullen deze cases worden doorgerekend voor een selectiejaar en vergeleken t.o.v. de referentie. Werkpakket 2. Grondontsmetting Hierbij zal gekeken worden naar alternatieven voor stomen zoals biologische grondontsmetting en de overgang naar substraatsystemen. Werkpakket 3. Uitwerken kas en teeltconcept Voor één representatief gewas uit twee klimaatgroepen wordt het kas- en teeltconcept nader uitgewerkt. Hoewel het gebruik van energieschermen het warmteverbruik in de glastuinbouw al flink verlaagd hebben zijn de meeste kassen nog lang niet energieneutraal. In de gebouwde omgeving is het gebruik van isolatieglas gemeengoed en de experimenten in de VenLow energy kas op het IDC-energie hebben laten zien dat er met zulk glas prima kan worden geteeld. Het verbruik voor een tomatenteelt bleef in deze kas onder de 10 m3/(m2 jaar) (alleen voor de warmtevraag overigens, niet voor CO2 dosering). Als zo’n hoog-isolerende kas nou gebruikt zou worden voor een extensieve teelt als Leeuwebek, of sla, zou zo’n teelt dan 100% duurzaam kunnen worden? Deze vraag stond centraal in het onlangs afgeronde project “Energie-extensieve teelten klimaatneutraal met hoog-isolerende kassen”, uitgevoerd voor ‘Kas als Energiebron’, het innovatie- en actieprogramma van het ministerie van Economische Zaken en LTO Glaskracht Nederland. Het rapport begint met de nuchtere stelling dat iedere kas energieneutraal kan zijn, zolang de aangewende energie maar duurzaam is. Maar het wordt natuurlijk wel een stuk makkelijker om alle energie duurzaam in te kopen als er maar weinig nodig is. Voor extensieve teelten blijkt dat een hoog-isolerende kas inderdaad het energieverbruik naar bijna 0 kan brengen. En ook voor de grondontsmetting zijn energiezuinige alternatieven voor handen. Daarmee komt de energieneutrale tuinbouw binnen handbereik. Er is echter ook een tendens naar intensivering in de tuinbouw waarneembaar en bij intensivering komt de toename van de belichting kijken. De studie laat zien dat bij belichting het energieverbruik voor de lampen al gauw veel belangrijker wordt dan de verwarming. Een energieneutrale tuinbouw is dus, zeker voor de extensieve teelten, goed mogelijk is maar er moet nog heel veel aan de belichtingstechnieken en/of de lichtdoorlatendheid van de kas gebeuren wanneer de intensivering verder doorzet. Projectnummer: 20011

De doelstelling van dit project is de ontwikkeling van een nieuw kas- en teeltconcept voor groenten, snijbloemen en potplanten met hoge isolatie en lichttransmissie in de winter bij gelijktijdig lage investeringskosten. Het door het consortium voorgestelde 2SaveEnergy (voorheen genaamd Glas-Film-Kas) concept maakt gebruikt van een aantal innovaties: Glas en folie in combinatie vormen een kasdek met een hoge isolatie; door luchtbehandeling tussen spouw is isolatie flexibel aan te brengen en kunnen klimaat voordelen worden behaald. De juiste combinatie van glas en film zorgen voor een hoge lichttransmissie. Integratie van diffuse eigenschappen in dit dek zorgen voor hogere gewasopbrengst. Nieuwe luchtingssysteem zorgt voor goed kasklimaat. Energiezuinige ontvochtiging om aan hogere eisen door betere isolatie te kunnen voldoen. Toepassing van een energiezuinig teeltconcept. Het consortium onder leiding van Van der Valk Systemen draagt zorg voor het ontwerp en de realisatie op het Innovatie en Demonstratie Centrum te Bleiswijk. Het doel van dit project is de gewas- en energie performance te monitoren. Dit gebeurt door op een representatieve en objectieve manier de noodzakelijke data te verzamelen die nodig zijn voor inzicht in de werking van het concept, de betrouwbaarheid van de technologie en de uiteindelijke energetische en gewas technische prestatie van de kas. Hierbij moeten de volgende onderzoeksvragen worden beantwoord: Wat is de invloed van de gekozen glas-film-combinatie op de lichtdoorlatendheid in werkelijkheid? Wat is de optimale dekconstructie? Wat is de optimale installatiewijze voor de aan te brengen film? Wat is de invloed van het nieuwe luchtingsysteem op het kasklimaat op verschillende momenten tijdens de demo? Wat is het energieverbruik jaarrond tijdens de demo? Welk teeltconcept kan het beste worden gevolgd? Toetsen eerder uitgewerkt concept in praktijk. Wat is de gewasperformance; ontwikkeling, groei en opbrengst van de gekozen gewassen tijdens de demo? Wat zijn de kosten en baten voor de teler? Hoe werken de technische constructies/installaties (dek, luchting, ontvochtiging) tijdens de demo? In 2015 is een tomatenteelt uitgevoerd in de 2SaveEnergy kas. De productie van het ras Cappriccia was met 67 kg/m2 hoger dan het gestelde doel van 63 kg/m2 en hoger dan in de praktijk. Het diffuse kasdek zal ongetwijfeld een deel hiervan voor zijn rekening hebben genomen. De teelt is over het algemeen goed verlopen zonder Botrytis of andere aantastingen. Opvallend was wel dat er in verschillende periodes ongelijkheid in en binnen de trossen was. De oorzaak hiervan is onduidelijk en heeft ongetwijfeld wat effect op de totale productie gehad. Het is onwaarschijnlijk dat dit veroorzaakt is door het kasconcept. Verschil tussen winter en zomer De besparing op warmte laat door het jaar twee duidelijke seizoenen zien: de winter, waar met name het kasdek en scherm voor de besparing zorgt, en de zomer, waar meer het teeltconcept volgens HNT energiebesparing oplevert ten opzichte van de gangbare praktijk. Het lage energiegebruik in de zomer heeft wel het nadeel dat er, om het productieniveau te halen, absoluut een externe CO2-bron beschikbaar moet zijn. Ook bij de zuinige doseerstrategie die in deze proef is toegepast, zal op jaarbasis al snel zo’n 13 kg CO2 ingekocht moeten worden. De beschikbaarheid van een alternatieve CO2-bron is dan ook van groot belang om deze hoge besparingen te bereiken. De ontvochtiging met buitenluchtaanzuiging en naverwarming heeft naar behoren gefunctioneerd en het niet toepassen van een minimumbuistemperatuur heeft niet tot zichtbare (vocht) problemen geleid. De sneeuwarme winter van 2015 heeft het niet mogelijk gemaakt het sneeuwsmelten via het aanzuigen van kaslucht die gedistribueerd wordt door de goot naar de spouw tussen glas en film, te testen. Testmetingen hebben wel laten zien dat de lucht in de goot zeer snel afkoelt, zodat de smeltcapaciteit minimaal zal zijn. Doordat de spouw tussen glas en film in dit concept niet luchtdicht is, kan er condensatie in de spouw voorkomen. Of en zo ja welke gevolgen dat op langere termijn heeft voor de transmissie is nog onbekend. Besparing richting 50% Een jaar telen van tomaat in de 2SaveEnergy kas heeft laten zien dat het gebruik van een isolerend kasdek en intensief (dubbel) schermgebruik geen negatieve gevolgen voor de productie heeft gehad. Daarbij is door dit kas- en teeltconcept een besparing op warmte mogelijk gebleken die ten opzichte van de gangbare praktijk richting de 50% loopt. Daar staat tegenover dat er zeker 13 kg CO2 ingekocht moet worden. Projectnummer: 20016

In dit projecten zijn concepten voor onbelichte en belichte teelten ontworpen en doorgerekend met hoge ambities qua energiebesparing. Er is een onbelichte tomatenteelt ontworpen met een energieverbruik van 12 m3 a.e. per m2 per jaar, dat is zo’n 70% zuiniger dan de praktijk referentie. Hierbij is voortgeborduurd op de VenLow Energy Kas en de Next Generation Semigesloten Kas op het IDC Kas als Energiebron. Voor een belichte teelt van roos cultivar ‘Red Naomi!’ is aan de hand van een aanpak in vijf stappen een concept ontworpen met een elektraverbruik voor belichting van zo’n 250 kWh per m2, waar de referentie 500 kWh is. Door minder uren te belichten, minder zon weg te schermen, driedaagse lichtintegratie en toepassing van diffuus glas met AR coating en LED belichting, lijkt deze ambitie haalbaar met behoud van productie. Echter de benodigde investeringen lijken economisch nog niet haalbaar. Projectnummer: 14759

Dit project bevat een onderzoek naar de energiebesparing bij de spathiphyllumteelt en teeltduurverkorting door gebruik van een diafragma scherm. Tussenrapportage Telers hebben zich ten doel gesteld om, per m2 per jaar, met 25 m3 gas spathiphyllum te telen zonder kwaliteitsverlies en een teeltduurverkorting van 20% te behalen. De verwachting is dat ten opzichte van een referentieteelt: Energiebesparing mogelijk is door schermen in plaats van krijten en slimmer te stoken met grotere temperatuurgrenzen; Een diafragmascherm de mogelijkheid geeft om sneller, constanter en meer zonlicht toe te laten en niet of minder te krijten en daardoor de gratis energie beter te benutten. Hierdoor kan energie worden bespaard en beter van het natuurlijke licht worden geprofiteerd. Er kan meer met temperatuurintegratie geteeld worden om efficiënter om te gaan met de beschikbare energie; In de ZonWindKas het lichtniveau goed te regelen is en hoogwaardige warmte te genereren en te her gebruiken. Er zijn lagere kastemperaturen haalbaar bij zonnige omstandigheden dan bij conventioneel. Belangrijk is de mogelijkheid tot energieoogst en het telen onder energie verzamelende lamellen nader te onderzoeken in gewassen die onder lage lichtintensiteiten geteeld worden. Eindresultaat In dit onderzoek, uitgevoerd door DLV Plant samen met Wageningen UR Glastuinbouw is gezocht naar inzicht in de mogelijkheden om met 25 m3 gas spathiphyllum te telen zonder kwaliteitsverlies en met teeltduurverkorting. In deze fase van het onderzoek zijn teeltproeven uitgevoerd op vier locaties; twee praktijklocaties (40 m3 teelt vs. 30 m3 teelt), 25 m3 teelt met diafragma scherm en 25 m3 teelt in de zonwind kas. Daarna is een afsluitende proef gedaan met diffuus licht. De doelstelling om met 25 m3 gas spathiphyllum te telen is bijna gehaald in de ZonWindkas. Deze is echter wel ten koste gegaan van de beoogde teeltduur versnelling. De gekozen 18°C als ondergrens heeft de gewasgroei en ontwikkeling teveel geremd tijdens de afkweek. Uit de teeltproeven blijkt duidelijk de gevoeligheid van spathiphyllum voor hoge lichtpieken. Diffuus licht biedt mogelijkheden. In de teeltproef met redufuse hebben de planten gemiddeld 15% meer versgewicht gerealiseerd. Projectnummer: 13878

Dit onderzoek is een haalbaarheidsstudie naar het effect van de verplaatsing van het schaduwscherm naar buiten. Dit kan in potentie 5% energiebesparing opleveren. Daarnaast kan het buitenscherm worden voorzien van zonnecellen. Hier worden ook de energetisch en economisch aspecten verkend. Voor zwaar beschaduwde teelten levert het gebruik van buitenschermen gunstige lichtomstandigheden op in de kas. Dit komt doordat de schaduw regelbaar is en het buitenscherm op sombere dagen (in tegenstelling tot krijt) in het voor- en najaar weer even worden weggehaald. Dit bespaart op de kosten voor bijbelichting. Als het gewas ook nog gekoeld wordt daalt het elektriciteitsverbruik voor koeling door gebruik van een scherm met ongeveer 20% ten opzichte van de situatie waarin gekrijt wordt. Dit komt doordat de reflectie van licht buiten de kas ervoor zorgt dat warmte beter uit de kas gehouden wordt. De Green-Top® uitvoering van het scherm, zoals gefabriceerd door Van der Valk Systemen, biedt ook nog de mogelijkheid om PV-panelen als afschermingskapje voor het doek als het op pakket ligt te monteren. Hiermee produceert de installatie 4 kWh groene stroom/m2 kasoppervlak per jaar. Dit is lang niet voldoende voor de dekking van de elektriciteitsbehoefte van een moderne potplantenteelt, maar de benutting van dit oppervlak draagt wél bij aan de vergroening van de elektriciteitsproductie. Naast het rapport heeft het project een software applicatie opgeleverd waarmee het effect van dit soort schermsystemen op koelbehoefte en lichtintensiteit in beeld kan worden gebracht. Projectnummer: 13738