Zoeken

Energie is voor de chrysantenteelt de laatste jaren als kostenpost toegenomen. Dit door een dalende sparkspread doordat de behoefte aan een hogere winterkwaliteit meer elektriciteit voor belichting vergt. De chrysantentelers hebben daarnaast behoefte om de zomerkwaliteit beter te borgen en hun winterproductie (verder) te verhogen. Dit is in eerdere studies verkend en is o.a. berekend dat bij een laag energiegebruik, een gasprijs van 0.25 €/m 3 en een lage elektriciteitsprijs het voordeliger is om de warmte uit een warmtepomp met aquifer te halen dan uit een WKK, een verwarmingsketel of uit aardwarmte. Tot begin maart 2018 hebben bij Delphy Improvement Centre op 1000 m2 vijf energiezuinige chrysantenteelten plaatsgevonden. De kas is uitgerust met o.a. diffuus glas met AR coatings, hybride belichting (100 micromol LED en 65 micromol SON-T, beiden in twee schakelbaar), luchtbehandelingskasten die kunnen koelen en verwarmen, luchtaanzuiging van boven het scherm, extra energiedoek en schaduwdoek. Hierbij is aangetoond dat met nog geen 11 m3/m2.jaar aan aardgasequivalenten, met minder dan 121 kWh/m2.jaar aan elektriciteit en minder dan 25 kg/m2 CO2, 7% meer productie kan worden gerealiseerd dan op praktijkbedrijven. Hierbij is met koeling twee keer zoveel warmte geoogst dan nodig om de teelt jaarrond van warmte te voorzien. Toch zijn telers nog terughoudend om de gehanteerde teeltmethodes over te nemen. Redenen hiervoor zijn de gerealiseerde generatieve opbouw van de tak en de hoge investeringen voor luchtbehandelingskasten, aquifer, warmtepomp, extra scherm en LED verlichting. Daarom willen te telers graag zien of met minder inzet van de koeling en meer vegetatieve acties dezelfde energiedoelen kunnen worden behaald en toch een betere takvorm kan worden verkregen. De volgende aanpassingen zullen worden gedaan in het onderzoek: Het schaduwdoek wordt verwijderd (meer licht in de kas) Het toepassen van verneveling om luchtvochtigheid in de zomer te verhogen. Halvering van het koelvermogen voor betere betaalbaarheid en aangezien er toch genoeg warmte wordt geoogst. een plantdichtheid die gelijk is aan het gemiddelde van de referentiebedrijven minder luchtbeweging bij de start van de teelt een hogere RV (max 96%) bij de start van de teelt en lager (max 88%) bij het einde een hogere ventilatietemperatuur (tot 25°C) bij de start van de teelt gebruik van druppelslangen in de tweede helft van de teelt er wordt geen verrood belichting meer toegepast Bijplanten van acht in plaats van vier andere cultivars naast het hoofdras. Er zullen in totaal 4 teelten worden uitgevoerd. Gestreefd wordt om het warmteverbruik te beperken tot 15 m3/m2 per jaar (50% besparing met huidige praktijk) dat daarnaast duurzaam kan worden ingevuld met warmteoogst (koeling) in de zomer. Ook wordt er 18% op elektra en 50% op CO2 t.o.v. huidige praktijk. Bij inkoop van groene stroom is dit concept klimaatneutraal. Het project wordt uitgebreid met fysiologisch verdieping (fotosynthesemetingen als lichtonderschepping input voor verklarende modelberekeningen) en met de zoektocht naar een weerbare perskluit om de noodzaak tot stomen (sterk) te reduceren. Deze perskluit moet aantasting door ziekten en plagen tegengaan en zorgt voor een snellere en meer uniforme weggroei van de jonge chrysantenplanten. De chrysantentelers (ChrIP) en stekbedrijven investeren € 61.000,- in dit project. Vanuit Kas als Energiebron wordt dit voor 100% gefiancierd uit het LNV Proof of Principle budget. Bij Delphy Improvement Centre zijn in 2017 en 2018 met financiering van Kas als Energiebron, ChrIP en leveranciers, negen energiezuinige chrysantenteelten uitgevoerd met als doel te komen tot de perfecte chrysant. De volgende doelstellingen vormden de basis van de negen teeltrondes: Een warmtegebruik van maximaal 15 m3/(m2.jaar) aan aardgasequivalenten (ae); Deze warmte dient volledig te worden onttrokken uit warmteoogst (koeling) en de elektriciteit voor de warmtepomp; Een CO2-gebruik van 25 kg/(m2.jaar); Een elektriciteitsgebruik voor belichting van 121 kWh/(m2.jaar); 5% meer productie ten opzichte van de praktijk. Kwaliteit takken steeds beter De belangrijkste middelen om deze doelstelling te bereiken zijn hybride belichting, diffuus glas met twee AR-coatings, een extra energiedoek, luchtbehandelingskasten, een warmtepomp en bronpompen. De teelten zijn uitgevoerd onder de naam ‘De Perfecte Chrysant’ (DPC). De gerealiseerde gebruiken van warmte blijken lager te zijn dan de doelstelling. De hoeveelheid geoogste warmte (koeling) is juist veel hoger en de belichting is in de loop van het project steeds vaker ingezet. Verneveling heeft de hoeveelheid warmteoogst verhoogd. De 5% hogere productie is slechts bij drie van de negen teelten gelukt en na aanvankelijke kritiek is de kwaliteit van de takken in de loop van het project steeds beter beoordeeld. Geconcludeerd wordt dat het technisch mogelijk is om met een investering in luchtbehandelingskasten, warmtepomp en bronpompen, een extra scherm en hybride belichting chrysanten te telen zonder gas (behalve voor het stomen). Projectnummer: 20080

Dit voorstel betreft een voorzetting van het eerdere project “Telers aan zet voor valorisatie HNT”. Dat project richtte zich op valorisatie van HNT in gerbera en aubergine. Dit vervolgproject zet de monitoring nog een jaar voort op twee gerberateelt bedrijven. Het ene bedrijf is uitgerust met Ventilation Jets, het andere bedrijf met LBK’s en slurven bovendoor. T.a.v. onderzoek aan klimaat, luchtbeweging en gelijkheid wordt samengewerkt met onderzoekers van WUR en TNO. Het aandeel van die onderzoeken komt vanuit het monitoring project van WUR en het onderzoek aan homogeen kasklimaat door TNO. De dagelijkse teelt- en klimaatanalyse wordt via dit project uitgevoerd door Floriconsult. De onderzoeksvragen zijn: Op welke wijze kan de temperatuurgelijkheid verbeterd worden en welke minimale VD is mogelijk en toch veilig genoeg voor een goede productkwaliteit? Hoe verhoudt het schermgebruik zich in de verschillende systemen, zeker gezien het feit dat het ventilation jet systeem (vrijwel) volledig gesloten schermen vereist? Welke horizontale en verticale temperatuur gelijkheid kan worden gerealiseerd en hoe verhoudt dit zich tot elkaar en tot een situatie zonder LBK’s. De huidige aanvraag betreft de voort te zetten begeleiding en analyse door FloriConsult Groep en de projectleiding door TTO. Verder is voorzien in zgn. “cross-overs” met andere teelten, specifiek met chrysanten bedrijven die HNT toe passen. De twee systemen zijn verschillend qua werking: de Ventilation Jet werkt alleen bij grotendeels gesloten schermen en de lucht wordt boven het schermdoek aangezogen en onverwarmd ingebracht. De LBK’s trekken de lucht vanuit de kopgevel en deze lucht wordt wel voorverwarmd en via de luchtslurven in de kas gebracht. De systemen lijken in werking te verschillen van elkaar, maar beide systemen maken het mogelijk om meer schermuren te maken en lucht op een gecontroleerde manier in de kas te brengen. Zuijderwijk-Witzier en Holstein Flowers besparen beiden aanzienlijk in de energiekosten. Wanneer gekeken wordt naar vergelijkbare bedrijven, bedraagt de besparing gemiddeld 25%. Wanneer specifiek naar de bedrijven wordt gekeken kan geconcludeerd worden dat Zuijderwijk een lager VD toestaat in de teelt en hierdoor in potentie meer energie kan besparen. Projectnummer: 20018

Door rozentelers is een visie geformuleerd dat zij naar de toekomst toe op een duurzame wijze willen produceren. Daarbij zijn de volgende uitgangspunten geformuleerd: De rozen zijn van topkwaliteit voor het topsegment in de markt. De ambitie is dat ten opzichte van een huidig rozenbedrijf een 30 % efficiëntere inzet van grondstoffen wordt gerealiseerd. De inzet van gewasbeschermingsmiddelen moet 25 % lager zijn dan de huidige praktijk. De beschikbaarheid van grondstoffen- energie, water, nutriënten, CO2 is geborgd. Rozentuinders willen met dit onderzoek een teeltconcept ontwikkelen en testen waarbij een perfecte roos geteeld wordt, maar wel energiezuiniger geproduceerd. Het is voor bedrijven niet mogelijk om dit zonder goede onderbouwing op het eigen bedrijf te realiseren. Er zal eerst op semipraktijk schaal aangetoond moeten worden dat dit kan. Dit kan door bij het Improvement Centre een afdeling van 1000 m2 in te richten waarin volgens de modernste inzichten – met toepassing van technieken uit Het Nieuwe Telen - wordt gewerkt. Hiervoor wordt in nauw overleg met tuinders een teeltplan gemaakt en intensief uitgevoerd en gevolgd. Daarbij worden o.a. de volgende innovaties toegepast: Led tussenbelichting in combinatie met SON-T bovenbelichting luchtbehandelingskasten voor koeling, verwarming en luchtbeweging geforceerde buitenlucht ventilatie diffuus glas met AR coating nauwkeurige CO2 dosering Scherm installatie met de 99 %lichthinderdoek, harmony 25 op zelfde draden bed en XLS 10 op onderste draden bed. In een kas van 1000 m2 bij GreenQ Improvement Centre voorzien van diffuus glas, koeling middels OPAC’s, LED tussenbelichting, actieve ventilatie onder het gewas en drie schermen is in een onderzoek van twee jaar gewerkt aan het telen van goede rozen op een energiezuinig wijze. Uit het onderzoek konden onder andere de volgende conclusies getrokken worden: Na twee jaar onderzoek met Red Naomi werden rozen geproduceerd die aan de gestelde kwaliteitscriteria voldeden. De productie doelstelling in een vol productief jaar was 275 stuks/m2 en 15 kg per m2. Dit is in het tweede jaar gerealiseerd. Dit is een voor praktijkomstandigheden hoge maar haalbare doelstelling. De besparing op elektriciteit voor belichting is 6% in het tweede jaar ten opzichte van de referentie. Dit is minder dan de doelstelling. De besparing op CO2 is met een dosering van 67.9 kg/m2 ruim 50% en voldoet daarmee aan de doelstelling. De warmte-input is verlaagd tot 911 MJ/m2 in het tweede jaar, en daar kan volledig in worden voorzien door het gebruik van de warmte die bij koeling uit zonlicht is geoogst. Voor beheersing van meeldauw en botrytis is het nodig de luchtvochtigheid beneden de 85% te houden. Dit is bij een energiezuinig teeltwijze moeilijk te bereiken. In het project is geconstateerd dat de gewasbescherming met de gehanteerde teelttechniek niet is verbeterd. Het knippen en inbuigen is essentieel voor de gehele struikopbouw en daarmee voor het bereiken van een goede productie van hoge kwaliteit. De geforceerde ventilatie (AVS) met lucht onder het teeltsysteem werkt om het onderin het gewas droog te houden als het absolute vocht buiten lager is dan het absolute vocht onder in de kas. In het gewas neemt de lucht snel vocht op, zodat het op de hoogte van de knoppen weer vochtig is. De tussenbelichting met LED leverde geen verbetering van de lichtbenuttingsefficiëntie in g/mol licht. De OPAC kan worden gebruikt voor verwarming, koeling of ontvochtiging. Voor elk van de drie functies is een andere sturing van ventilator, aanvoertemperatuur water en pompcapaciteit voor de waterflow nodig. Projectnummer: 14791

Simulatieberekeningen uit 2010 toonden aan dat het warmtegebruik bij chrysant fors kan worden verlaagd, met name door vochtproblemen op een andere manier aan te pakken dan met een minimumtemperatuur van het ondernet. Onderzoekers, voorlichters, leveranciers en 10 chrysantentelers hebben ervoor gekozen om een proef uit te voeren met een luchtbehandelingsunit (LBU) die droge buitenlucht kan opwarmen en via een slurf boven het gewas kan uitblazen. Dit onderzoek is een vervolg op deel 1 . Deze proef is uitgevoerd op een vak van 2000 m2 bij Arcadia chrysanten in Kwintsheul. Hierbij is onder andere het kasklimaat, het warmtegebruik en de productie vergeleken met dat van het naastgelegen vak. De installatie bleek goed te functioneren. De verdeling van lucht over het proefvak werd als voldoende beoordeeld. In het eerste jaar bleek de luchtvochtigheid in het proefvak zeer goed te beheersen, maar door de lage RV bleef de energiebesparing beperkt. Daarom is in het najaar van 2013 een tweede scherminstallatie geplaatst met een transparant doek, zodat de kas ’s nachts met een dubbele scherminstallatie en ook overdag met een enkele installatie kon worden geïsoleerd. De lage RV en wellicht ook de luchtbeweging, leidde tot een kortere reactietijd. Daarom is gedurende de loop van de proef steeds minder ontvochtigd en werd iets koeler geteeld. Omdat steeds meer vertrouwen ontstond in de beheersbaarheid van de luchtvochtigheid, werd in 2014 aangedurfd om de onderverwarming gedurende de eerste 2 tot 5 weken van iedere teelt uit te schakelen. Tijdens 1 teelt heeft dit in het proefvak geleid tot meer bruin blad dan in het referentievak, maar tijdens de overige teelten bleek de hoeveelheid bruin blad in het proefvak juist iets lager te zijn. Projectnummer: 14753.02

Op een biologische groentekwekerij wordt in de nieuwbouw de eerste stappen van Het Nieuwe Telen toegepast: vochtbeheersing met buitenlucht en een tweede energiescherm. In dit project worden teelt, kasklimaat en energieverbruik gemonitord. Bij BioVerbeek is gedurende twee teelten een systeem gemonitord dat lucht inblaast tussen het gewas. De regainunit bespaart ongeveer 3 m3/m2 per jaar en de ventilatoren kosten tezamen 3,3 kWh/m3 per jaar. De totale energiebesparing wordt geschat op 9 m3/m2 per jaar. Hiermee mogen de meerkosten van een regainunit ongeveer 3,5 €/m2 zijn. Het temperatuurverschil tussen twee meetpalen verdeeld over de lengterichting van de luchtslurven is over het jaar gemiddeld zeer klein, maar kan tijdelijk groot zijn, zodat dan risico op condensatie ontstaat. Het realiseren van overdruk in de kas blijkt hiermee geen garantie voor een goede temperatuurverdeling. De productie in de nieuwe kas was hoger dan in een vergelijkbare oudere kas. Dit kan mede te danken zijn aan het diffuse glas in het kasdek en is ondanks de lagere lichttransmissie van het kasdek (geschat op 60-65%). Projectnummer: 14426

In dit project wordt op een praktijkbedrijf onderzoek gedaan aan energiebesparing in de chrysantenteelt. Geëxperimenteerd wordt met luchtbeweging boven het gewas, inbreng van droge buitenlucht, beter isolerende schermen en andere verwarmingsstrategieën bij overgangen van donker naar licht en vice versa. In de najaars- en winterteelt zijn vanaf start teelt verschillende temperatuur regimes aangehouden. In de najaarsteelt (plantweek 43) kregen de planten in de ene behandeling een temperatuur van 19/20°C D/N. In de andere behandeling werd vanaf start een temperatuur van 17/18°C D/N aangehouden. In de tweede teelt (plantweek 4) is deze temperatuur aangepast naar een stooktemperatuur 18/19°C D/N bij de controle, de behandeling was ingesteld op 15/16°C D/N. In beide teelten is een energiebesparing gerealiseerd van ruim 25%. Echter had dit een gemiddelde teeltduur vertraging van 3 dagen tot gevolg. Daarnaast zijn er met een aantal rassen kwaliteitsproblemen gesignaleerd. In de proef is het duidelijk geworden dat de koude tolerantie in het huidige assortiment goed is. Bij toepassing van de resultaten in de praktijk is het belangrijk om de luchtvochtigheid goed te volgen. Door de lagere teelttemperatuur ontstaat er een te hoge RV dat risico’s met zich mee brengt. Projectnummer: 14753.01

Dit project betreft een deskstudie voor het ontwikkelen van een energiezuinig teeltconcept voor aubergine. In de aanpak is voorzien in een projectgroep met telers, teeltadviseurs en leveranciers van kasklimaat systemen. In 2010/2011 is het project Het Nieuwe Telen Aubergine uitgevoerd, met als doel het opstellen van een teeltconcept waarmee 40% energiebesparing gerealiseerd wordt met behoud van productie en productkwaliteit. Met het kasklimaatmodel KASPRO zijn verschillende elementen van Het Nieuwe Telen doorgerekend. Het energiegebruik van de referentieteelt was 37.7 m3/m2/jaar. Het langer gebruiken van een vast foliescherm (tot 10 februari in plaats van tot 10 januari) levert een energiebesparing van 1.3 m3/m2/jaar op (3%). Wanneer twee beweegbare schermen en ontvochtiging met buitenlucht worden toegepast leidt dit tot een energiegebruik van 27.9 m3/m2/jaar, een energiebesparing van 26%. In de zomermaanden bespaart Het Nieuwe Telen volgens deze opzet geen energie. Er wordt dan een minimumbuis gebruikt om CO2 te produceren. Wanneer Het Nieuwe Telen wordt toegepast in combinatie met het uitzetten van de minimumbuis (0°C) wordt nog slechts 21.9 m3/m2/jaar gebruikt, een energiebesparing van 42%, waarmee de energiedoelstelling van het project gehaald wordt. Projectnummer: 14084

Dit project betreft de ontwikkeling van een energiezuinig teeltconcept voor het gewas Anthurium. Het bevat een combinatie van het toelaten van lagere etmaaltemperaturen in de winter, intensiever gebruik van de meerdaagse temperatuurintegratie, het gebruik van negatieve DIF, intensieve schermstrategie, luchtcirculatie en indien nodig luchtbevochtiging en bodemisolatie als energiebesparende componenten. De absolute energiebesparing van het teeltconcept wordt berekend. Te verwachte fysiologische effecten worden in kaart gebracht, met de standaard teeltwijze als referentie. Er is een referentieteelt vastgesteld met een gasverbruik van 30 m3/m2 per jaar. Drie scenario's worden geschetst waarmee het energiegebruik teruggebracht kan worden naar 24, 22, en 20 m3/m2 per jaar door inzet van elementen uit Het Nieuwe Telen. Afhankelijk van de gekozen elementen is een ander effect op de kwaliteit te verwachten: beter, gelijk, of iets onder die van de referentieteelt. Om de benodigde investering voor het scenario met de te verwachten hoogste kwaliteit met de huidige prijzen rendabel te maken, is een meeropbrengst van 0,53 tot 1,25/m2 nodig door verbeterde kwaliteit. Het gestelde doel van 15 m3 kan bijna worden bereikt door gebruik te maken van glasdek van gecoat, gasgevuld dubbel glas. Ondanks de meerprijs ten opzichte van standaardglas is dit op basis van de huidige prijzen een rendabele investering voor nieuwbouw. Projectnummer: 14081

Dit project betreft een demonstratie van een energiezuinig teeltconcept Tomaat volgens Het Nieuwe Telen. Er wordt gebruik gemaakt van (droge) buitenlucht toediening en meerdere energieschermen. Dit project is een vervolg van Het Nieuwe Telen Energie onder de Knie Tomaat in 2009. Met 23 m3 aardgas/m2 kas 68 kg grove trostomaat Komeett geproduceerd. Het extra heldere folie waarmee de teelt startte is vanwege condensproblemen vervangen door AC-Folie. Het CO2-gebruik was hoog maar onzeker is of dit goed is geregistreerd. De botrytisdruk en infectie waren goed beheersbaar. Ook bij Het Nieuwe Telen Tomaat moet het uitgangspunt zijn: geen botrytis infectie. De temperatuur in relatie tot de stralingssom per dag werd goed gerealiseerd. In deze proef was de relatie tussen straling en temperatuur 17.5°C + 1.5°C per 1000 joule/cm2/dag. Het gerealiseerde energiegebruik was met KASPRO goed na te rekenen. De simulatie klopte zeer goed met de gemeten waarden per week. Met de vruchtkwaliteit waren geen problemen. Projectnummer: 13837

Dit betreft een demonstratie van een energiezuinig teeltconcept paprika volgens Het Nieuwe Telen. Er wordt gebruik gemaakt van (droge) buitenlucht toediening en meerdere energieschermen. Doelstelling is een gelijke productie met 40% energiebesparing ten opzichte van de praktijk. In het Nieuwe Telen Paprika met drie schermen en gecontroleerde ventilatie is in 2010 geteeld op het GreenQ IC met een energieinzet voor warmte van 22.2 m3/m2 en is 30.6 kg/m2 gele paprika's geoogst. De energiebesparing ten opzichte van de praktijk was over het hele jaar steeds ca 0.3 m3/(m2.week). In de zomer kan paprika geteeld worden zonder minimumbuis en vrijwel zonder warmteinput. Knelpunt vormt dan wel de CO2-beschikbaarheid. Bij de start van de teelt werd de gewenste etmaaltemperatuur niet gerealiseerd. Dit was ongunstig voor de ontwikkeling van de eerste knoppen. Door lichtgebrek in januari kwam de eerste zetting te laat op gang. De achterstand werd bij de derde zetting gecompenseerd. Met een gematigde temperatuur bij weinig licht bleven de knoppen behouden en konden zodra er meer licht was goed zetten. Het is een aanpak die zeker tot energiebesparing leidt, zonder dat dit ten koste gaat van de totaalproductie. Op vroegheid wordt wel iets ingeleverd. Projectnummer: 13836