Zoeken

Doel Het doel van dit project is demonstratie van een fossielevrij toekomstbestendige onbelichte aubergineteelt. Dit door de toepassing van laag emissieglas samen met schermgebruik, ontvochtiging en teeltstrategie. Projectbeschrijving Verhoging van de isolatie via het kasdek via een laag-emissiecoating is een veelbelovende ontwikkeling. Dit glas combineert een zeer hoge transmissie met een zeer hoge isolatiewaarde zodat energieverliezen worden geminimaliseerd. Met eerdere proeven in tomaat en aubergine blijkt dat de voorspelde besparing op warmtevraag van 20% meer dan gehaald wordt. Het langzamer afkoelen van de kas als potentieel nadeel, waardoor in warme perioden hogere etmaaltemperaturen ontstaan, blijft in het algemeen binnen 0.3 á 0.4 °C en heeft in geen van de proeven tot nadelige gevolgen voor het gewas geleid. Vanwege schaaleffecten van onder andere temperatuur en interactie met insectengaas is het zinvol om het onderzoek op te schalen. Dat geven ook auberginetelers aan. Het onderzoek bestaat uit het aanpassen van het kas- en teeltconcept, evaluatie van het teeltconcept tegen een referentiesituatie uit de praktijk en kennisoverdracht. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Sterke energiebesparing met low-ε glas De proef met aubergine onder low-ε glas, drie schermen en actieve ontvochtiging laat zien dat zeer vergaande energiebesparing technisch haalbaar is. Na correctie voor het verkeerd gemonteerde kasdek in de winter en het relatief grote geveloppervlak kwam het fossiele warmtegebruik uit op minder dan 100 kWh per m² (11,4 m³ gas). Daarmee werd de energiedoelstelling alsnog gehaald. Ten opzichte van het referentiebedrijf lag het warmtegebruik zelfs meer dan 20% lager. Simulaties tonen bovendien aan dat de low-ε coating op het glas zorgde voor circa 12% minder warmtevraag. Actieve ontvochtiging met warmteterugwinning speelde hierbij een belangrijke rol. Door de geoogste warmte opnieuw in te zetten, kon een groot deel van de warmtevraag elektrisch worden ingevuld. In combinatie met een warmtepomp en seizoensopslag (WKO) kan deze teelt in principe richting fossielvrij worden gebracht. Productie bleef tijdelijk achter De productie in de proefkas bleef 19% lager dan bij het praktijkbedrijf. Dat verschil ontstond vooral in het voorjaar door bloemabortie en een wisselende plantbelasting, waardoor het gewas uit balans raakte. Ook een lagere effectieve lichttransmissie en een minder gunstige CO2-concentratie speelden waarschijnlijk mee. Door gerichte teeltmaatregelen herstelde het gewas zich later in het seizoen en aan het einde van de teelt waren de producties vrijwel gelijkwaardig. CO₂-benutting vraagt aandacht Het CO2-gebruik kwam hoger uit dan gewenst. Op basis van metingen werd 26 kg per m² geregistreerd, terwijl berekeningen uitkwamen op 17 kg per m². Daarmee werd de doelstelling van 15 kg per m² net niet gehaald. Dit wijst erop dat de benutting van CO2 in de kas nog niet optimaal was en verdere optimalisatie nodig is. Wat laten de resultaten zien? De combinatie van low-ε glas, hoge isolatie en actieve ontvochtiging heeft een groot potentieel om de aubergineteelt structureel energiezuiniger te maken. De resultaten laten zien: De warmtevraag kan met meer dan 20% worden verlaagd 100 kWh per m² fossiele warmte is haalbaar in dit concept Low-ε glas draagt hier substantieel aan bij De grootste uitdaging ligt in het behouden van een stabiele, hoge productie Het project maakt duidelijk dat de techniek werkt, maar dat verdere verfijning van teeltstrategie, lichtbenutting, CO2-sturing en vochtregeling nodig is om energiezuinig telen ook economisch optimaal te laten zijn. Projectnummer: 23021

Bij intensievere teelten wordt hard gewerkt om het energieverbruik terug te dringen. Dit betreft o.a. andere kasdekken (dubbel glas zoals bij de Venlow Energy kas) en hoge isolerende schermen. Het is daarbij mogelijk om het energieverbruik sterk terug te dringen, waarbij het verbruik lager is dan bij (de meer) ‘extensieve teelten’. De vraag is wat de mogelijkheden zijn voor kasconcepten en teeltstrategieën in isolerende kassen voor energie-extensieve teelten. Het doel van dit project is om de kansen én bedreigingen vast te stellen voor verschillende teeltregimes in temperatuur, vocht en licht. Werkpakket 1. Berekening klimaatgewasgroepen Er zal een set "algemene" maar logische aan echte gewassen gerelateerde klimaatparameters worden opgesteld. V.w.b. temperatuur is dit 5 °C (vorstvrij), 10 en 16 °C en de vochtregeling wordt in lijn met de gebruikelijke werkwijze in die drie klimaatgewasgroepen bepaald. V.w.b. belichting wordt gewerkt met niveau’s van 10, 40 en 80 μmol/m2.s. Met een kasklimaatmodel zullen deze cases worden doorgerekend voor een selectiejaar en vergeleken t.o.v. de referentie. Werkpakket 2. Grondontsmetting Hierbij zal gekeken worden naar alternatieven voor stomen zoals biologische grondontsmetting en de overgang naar substraatsystemen. Werkpakket 3. Uitwerken kas en teeltconcept Voor één representatief gewas uit twee klimaatgroepen wordt het kas- en teeltconcept nader uitgewerkt. Hoewel het gebruik van energieschermen het warmteverbruik in de glastuinbouw al flink verlaagd hebben zijn de meeste kassen nog lang niet energieneutraal. In de gebouwde omgeving is het gebruik van isolatieglas gemeengoed en de experimenten in de VenLow energy kas op het IDC-energie hebben laten zien dat er met zulk glas prima kan worden geteeld. Het verbruik voor een tomatenteelt bleef in deze kas onder de 10 m3/(m2 jaar) (alleen voor de warmtevraag overigens, niet voor CO2 dosering). Als zo’n hoog-isolerende kas nou gebruikt zou worden voor een extensieve teelt als Leeuwebek, of sla, zou zo’n teelt dan 100% duurzaam kunnen worden? Deze vraag stond centraal in het onlangs afgeronde project “Energie-extensieve teelten klimaatneutraal met hoog-isolerende kassen”, uitgevoerd voor ‘Kas als Energiebron’, het innovatie- en actieprogramma van het ministerie van Economische Zaken en LTO Glaskracht Nederland. Het rapport begint met de nuchtere stelling dat iedere kas energieneutraal kan zijn, zolang de aangewende energie maar duurzaam is. Maar het wordt natuurlijk wel een stuk makkelijker om alle energie duurzaam in te kopen als er maar weinig nodig is. Voor extensieve teelten blijkt dat een hoog-isolerende kas inderdaad het energieverbruik naar bijna 0 kan brengen. En ook voor de grondontsmetting zijn energiezuinige alternatieven voor handen. Daarmee komt de energieneutrale tuinbouw binnen handbereik. Er is echter ook een tendens naar intensivering in de tuinbouw waarneembaar en bij intensivering komt de toename van de belichting kijken. De studie laat zien dat bij belichting het energieverbruik voor de lampen al gauw veel belangrijker wordt dan de verwarming. Een energieneutrale tuinbouw is dus, zeker voor de extensieve teelten, goed mogelijk is maar er moet nog heel veel aan de belichtingstechnieken en/of de lichtdoorlatendheid van de kas gebeuren wanneer de intensivering verder doorzet. Projectnummer: 20011

De doelstelling van dit project is de ontwikkeling van een nieuw kas- en teeltconcept voor groenten, snijbloemen en potplanten met hoge isolatie en lichttransmissie in de winter bij gelijktijdig lage investeringskosten. Het door het consortium voorgestelde 2SaveEnergy (voorheen genaamd Glas-Film-Kas) concept maakt gebruikt van een aantal innovaties: Glas en folie in combinatie vormen een kasdek met een hoge isolatie; door luchtbehandeling tussen spouw is isolatie flexibel aan te brengen en kunnen klimaat voordelen worden behaald. De juiste combinatie van glas en film zorgen voor een hoge lichttransmissie. Integratie van diffuse eigenschappen in dit dek zorgen voor hogere gewasopbrengst. Nieuwe luchtingssysteem zorgt voor goed kasklimaat. Energiezuinige ontvochtiging om aan hogere eisen door betere isolatie te kunnen voldoen. Toepassing van een energiezuinig teeltconcept. Het consortium onder leiding van Van der Valk Systemen draagt zorg voor het ontwerp en de realisatie op het Innovatie en Demonstratie Centrum te Bleiswijk. Het doel van dit project is de gewas- en energie performance te monitoren. Dit gebeurt door op een representatieve en objectieve manier de noodzakelijke data te verzamelen die nodig zijn voor inzicht in de werking van het concept, de betrouwbaarheid van de technologie en de uiteindelijke energetische en gewas technische prestatie van de kas. Hierbij moeten de volgende onderzoeksvragen worden beantwoord: Wat is de invloed van de gekozen glas-film-combinatie op de lichtdoorlatendheid in werkelijkheid? Wat is de optimale dekconstructie? Wat is de optimale installatiewijze voor de aan te brengen film? Wat is de invloed van het nieuwe luchtingsysteem op het kasklimaat op verschillende momenten tijdens de demo? Wat is het energieverbruik jaarrond tijdens de demo? Welk teeltconcept kan het beste worden gevolgd? Toetsen eerder uitgewerkt concept in praktijk. Wat is de gewasperformance; ontwikkeling, groei en opbrengst van de gekozen gewassen tijdens de demo? Wat zijn de kosten en baten voor de teler? Hoe werken de technische constructies/installaties (dek, luchting, ontvochtiging) tijdens de demo? In 2015 is een tomatenteelt uitgevoerd in de 2SaveEnergy kas. De productie van het ras Cappriccia was met 67 kg/m2 hoger dan het gestelde doel van 63 kg/m2 en hoger dan in de praktijk. Het diffuse kasdek zal ongetwijfeld een deel hiervan voor zijn rekening hebben genomen. De teelt is over het algemeen goed verlopen zonder Botrytis of andere aantastingen. Opvallend was wel dat er in verschillende periodes ongelijkheid in en binnen de trossen was. De oorzaak hiervan is onduidelijk en heeft ongetwijfeld wat effect op de totale productie gehad. Het is onwaarschijnlijk dat dit veroorzaakt is door het kasconcept. Verschil tussen winter en zomer De besparing op warmte laat door het jaar twee duidelijke seizoenen zien: de winter, waar met name het kasdek en scherm voor de besparing zorgt, en de zomer, waar meer het teeltconcept volgens HNT energiebesparing oplevert ten opzichte van de gangbare praktijk. Het lage energiegebruik in de zomer heeft wel het nadeel dat er, om het productieniveau te halen, absoluut een externe CO2-bron beschikbaar moet zijn. Ook bij de zuinige doseerstrategie die in deze proef is toegepast, zal op jaarbasis al snel zo’n 13 kg CO2 ingekocht moeten worden. De beschikbaarheid van een alternatieve CO2-bron is dan ook van groot belang om deze hoge besparingen te bereiken. De ontvochtiging met buitenluchtaanzuiging en naverwarming heeft naar behoren gefunctioneerd en het niet toepassen van een minimumbuistemperatuur heeft niet tot zichtbare (vocht) problemen geleid. De sneeuwarme winter van 2015 heeft het niet mogelijk gemaakt het sneeuwsmelten via het aanzuigen van kaslucht die gedistribueerd wordt door de goot naar de spouw tussen glas en film, te testen. Testmetingen hebben wel laten zien dat de lucht in de goot zeer snel afkoelt, zodat de smeltcapaciteit minimaal zal zijn. Doordat de spouw tussen glas en film in dit concept niet luchtdicht is, kan er condensatie in de spouw voorkomen. Of en zo ja welke gevolgen dat op langere termijn heeft voor de transmissie is nog onbekend. Besparing richting 50% Een jaar telen van tomaat in de 2SaveEnergy kas heeft laten zien dat het gebruik van een isolerend kasdek en intensief (dubbel) schermgebruik geen negatieve gevolgen voor de productie heeft gehad. Daarbij is door dit kas- en teeltconcept een besparing op warmte mogelijk gebleken die ten opzichte van de gangbare praktijk richting de 50% loopt. Daar staat tegenover dat er zeker 13 kg CO2 ingekocht moet worden. Projectnummer: 20016

Een nieuw type dubbel glas is beschikbaar met een vierzijdige coating waarvoor zware isolatie zonder extra lichtverlies geclaimd wordt. In deze deskstudie wordt de potentie van dit glas in combinatie met Het Nieuwe Telen vergeleken met enkel glas met meerdere schermen en diffuus glas. Er wordt zowel gekeken naar de consequenties voor de teelt als naar de energiebesparing. Bij tomaat is het energiegebruik van 42 m3 in een gangbare teelt tot 29 m3 te verlagen als volgens principes van Het Nieuwe Telen wordt gewerkt. Dit is door een kasdek met gecoat dubbelglas verder te verlagen tot 23 m3/m2/jaar en zelfs tot 16 m3 als ook met mechanische koeling in combinatie met seizoensbuffering van warmte wordt gewerkt. Gebruik van een ander kasdek heeft effect op het kasklimaat en beïnvloedt daarmee de groei en ontwikkeling van het gewas. Hoewel nog niet alle consequenties kunnen worden voorzien, lijken de stuurmiddelen die met Het Nieuwe Telen voorhanden zijn, voldoende om eventuele negatieve gevolgen te voorkomen. Enige aanpassingen van het teeltsysteem zijn raadzaam, zoals een grotere capaciteit ontvochtiging en technieken om lokaal het microklimaat tussen het gewas te kunnen meten en beïnvloeden. Projectnummer: 13993

Dit onderzoek verschaft inzicht in de energiebesparing mogelijk met NIR-selectieve coatings/krijten en richtlijnen voor verdere ontwikkeling van NIR-selectieve kasdek materialen. Dit materiaal reflecteert NIR (warmte)straling en heeft zo invloed op ventilatiebehoefte, CO2-huishouding, vochthuishouding en het gewas zelf. De belangrijkste bevindingen die naar voren kwamen, zijn: Door toepassing van het materiaal wordt de warmtebelasting met gemiddeld 12% van de globale-straling verminderd. Dit leidt tot een verlaging van de ventilatiebehoefte en zou een verlaging van de koelbehoefte bij semi-gesloten telen betekenen. De verminderde ventilatie kan enerzijds betekenen of minder CO2-uitstoot (bij gelijkblijvende concentratie) of de mogelijkheid om een hoger CO2-concentratie in de kas te houden. In de proef leidde dit tot een hogere CO2-concentratie in de kas. De verdamping werd verlaagd met gemiddeld 11%, maar er is geen een enkel effect op productie. Wel is er een (geringe) kwaliteitsverbetering van het geoogste product (iets langere steel en meer versgewicht). Projectnummer: 13287

Een elektrisch folieschermsysteem dat in ontwikkeling is, is een kunststoffolie dat op de ramen is geplakt en door een laagspanningsaansturing van lichtdoorlatend in opaak (en reflecterend) kan veranderen. Via sensoren kan de aansturing geregeld worden. Er zijn ook andere ontwikkelingslijnen in intelligente beglazing. In dit project zijn de verschillende aanwezige systemen geïnventariseerd en getest. In overleg met de fabrikanten en universiteiten zijn de perspectieven van de systemen nader onderzocht. Uit de verzamelde gegevens blijkt dat de bestaande systemen niet toepasbaar zijn, maar dat er perspectiefvolle nieuwe ontwikkelingen zijn. Het tweede deel van dit onderzoek richt zich daarom op een ontwikkelingsplan om te komen tot commercieel gebruik van elektrische folieschermen in de glastuinbouw. Projectnummer: 12152

Wanneer de NIR-straling in de zomer buiten de kas kan worden gehouden kunnen de ramen langer dicht blijven (meer CO2-opname) en is in een gesloten kas 50% minder koeling nodig. Uitgangspunt hierbij is dat energieverlies in de wintermaanden zoveel mogelijk moet worden voorkomen. Dit werd in dit project onderzocht. De volgende methodes zijn onderzocht: NIR-filterend kasdekmateriaal (onder andere glas met folie of coating): dit verhoogt de energievraag in de winter en bespaard dus geen energie; vooral interessant door de potentieel hogere productie in de zomer. NIR-filterend beweegbaar scherm in de kas: een dergelijk scherm is niet in staat om de kasluchttemperatuur en het gewastemperatuur in de zomer te verlagen en is dus niet nuttig. NIR-filterend beweegbaar scherm buiten de kas: kan de hogere productie in de zomer loskoppelen van een verhoogde energievraag in de winter. Op de lange termijn is een schakelbare kasomhulling die zich aanpast aan de omstandigheden van dat moment het ideaal beeld. Op korte termijn is het nu al beschikbare NIR-filterend krijt zeker een stap in de juiste richting. Op middellange termijn is de ontwikkeling van een NIR-filterend kasdek en een NIR-filterend buitenscherm het meest perspectiefvol. Projectnummer: 12057

In dit project wordt een softwarepakket ontwikkeld waarmee individuele ondernemers hun beslissingen ten aanzien van (combinaties van) energiebesparende maatregelen voor hun bedrijf kunnen ondersteunen. Om op een degelijke manier de energiebesparingspotentie te berekenen heeft Agrotechnology and Food Innovations B.V. het computerprogramma 'Energiebesparing op maat' ontwikkeld, wat nauwkeurig rekening houdt met bedrijfsspecifieke omstandigheden. Het programma richt zich vooralsnog met name op de volgende maatregelen voor de teelten: tomaat, chrysant, freesia en kalanchoe: Temperatuurintegratie; Warmtekrachtkoppeling; Hoog-isolerend kasdek; Warmtepomp & aquifer; Combicondensor; Zuinige vochtregeling; Bio-olie; Gewijzigde belichting. Projectnummer: 11557

Van dertien energiebesparende maatregelen is het effect op het energiegebruik, de gewasproductie en productkwaliteit en de bedrijfseconomische kosten en baten in beeld gebracht. Dit is gedaan voor negen verschillende gewassen, te weten: tomaat, komkommer, chrysant, roos, sla, ficus, freesia en Spatiphyllum. Er is per gewas een overzicht gegeven van de energiestromen en de effecten van de meest perspectiefvolle energiebesparende maatregelen op het gasverbruik en de productie.De energiestromen en het effect van de energiemaatregelen worden meer in detail besproken. Voor de gewassen tomaat, chrysant en freesia zijn een aantal van de maatregelen ook meegenomen in het project 'Software voor energiebesparing op maat'. In dit project is een computerprogramma ontwikkeld dat nauwkeurig rekening houdt met bedrijfsspecifieke omstandigheden. Projectnummer: 11286