Zoeken

Doel In dit project willen we de schadegrenzen voor lichtschade vaststellen bij een hortiscatter van 90% ten opzichte van ~45% zodat in de toekomst de lichtvraag van lichtgevoelige gewassen voor een groter deel ingevuld kan worden met natuurlijk zonlicht. Dit wordt gedaan met een nieuw systeem: lamellen bovenin de kas. Projectbeschrijving Bij siergewassen in de glastuinbouw wordt zowel belichting als schaduwdoeken gebruikt, in het voorjaar en najaar vaak zelfs op dezelfde dag. Dit is logisch omdat gewassen maar een zekere instantane lichtintensiteit kan verwerken waarboven schade kan ontstaan en de teler toch dezelfde dagsom wil bereiken. In eerder onderzoek is duidelijk geworden dat veel gewassen een hogere lichtintensiteit aan kunnen als het directe licht wordt omgezet naar diffuus licht. Doordat licht diffuus maken samen ging met lichtverlies is dit onderzoek uitgevoerd bij een beperkte diffusiteit van het kasdek, zo’n 40 tot 50% hortiscatter. Nu het inmiddels mogelijk is om 90% hortiscatter te realiseren zonder lichtverlies, bestaat de mogelijkheid om op een hogere lichtintensiteit van het natuurlijke zonlicht gebruik te maken en zo minder van de dagsom in te vullen met belichting en zo energie te besparen. Het probleem is dat vooralsnog onbekend is wat de grenzen zijn voor lichtschade bij een hortiscatter van 90%. In dit project wordt een kascompartiment uitgerust met verticaal hangende lamellen om de hoge diffussiteit te realiseren. Er worden twee proeven uitgevoerd, een met zeer lichtgevoelige planten en een tweede met minder lichtgevoelige planten. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Het onderzoek laat zien dat een zeer diffuus kasdek (90% hortiscatter) kansen biedt om meer gebruik te maken van natuurlijk zonlicht, zonder dat zeer lichtgevoelige gewassen direct lichtschade oplopen. Bij Phalaenopsis in de afkweek bleek het mogelijk om het natuurlijke lichtniveau te verhogen tot ongeveer 400 μmol/m²/s PAR (ongeveer een verdubbeling ten opzichte van de huidige praktijk) mits het licht voldoende diffuus is. Ook voor de opkweek lijken hogere lichtniveaus haalbaar. Bij een gelijkblijvende dagsom kan dit leiden tot een besparing van circa 47% op de elektriciteit voor assimilatiebelichting. Naast energiebesparing liet het onderzoek ook zien dat gewassen onder zeer diffuus licht het beschikbare licht efficiënter benutten. Bij Anthurium en Phalaenopsis werd een 16 tot 17% hogere lichtbenuttingsefficiëntie gemeten dan onder een regulier diffuus kasdek. Bij minder lichtgevoelige potplanten resulteerde dit in meer groei en productie. Zo werd gemiddeld 6 tot 7% meer biomassa geproduceerd en leverden potrozen 12% meer bloemen, ondanks dat de planten onder de lamellen gemiddeld 9% minder licht ontvingen. De resultaten laten zien dat een zeer diffuus kasdek niet alleen helpt om meer natuurlijk licht veilig te benutten, maar ook de efficiëntie van het beschikbare licht vergroot. Daarmee biedt deze techniek perspectief om het energiegebruik voor belichting verder terug te dringen én de productie van diverse sierteeltgewassen te verhogen. Projectnummer: 24024

Doel Het doel van dit project is het ontwikkelen en demonstreren van een nieuwe energiezuinige teeltstrategie voor de belichte hogedraad komkommerteelt met de focus op verlaging van de ecologische footprint van een kilogram komkommer, optimalisatie van de verdamping van een komkommerplant in samenhang met een minimaal energieverlies en het zo duurzaam mogelijk inzetten van de warmte- en elektravraag gedurende de teelt. Projectbeschrijving In het winterseizoen 2022-2023 heeft er een geslaagde belichte hogedraadteelt komkommer plaatsgevonden bij Botany waarbij er met 10m3 gas en 100kWh elektriciteit kwalitatief goede komkommers geproduceerd zijn. Een mooie eerste stap binnen de komkommersector en een belangrijke mijlpaal richting een klimaatneutrale komkommerteelt. Leerpunten en uitkomsten van het voorgaande onderzoek zijn meegenomen in het nieuwe projectplan. De combinatie van een hoge mate van isolatie, een gunstigere verhouding van energie-input via de LED-belichting en verwarming, terugwinning van verdampingswarmte en controle over de verdamping, moeten een rendabelere en energiezuinigere komkommerteelt binnen handbereik brengen. Binnen dit project wordt een demoprief opgezet waarbij geteeld zal worden volgens de principes van Het Nieuwe Telen onder LED-belichting die dynamisch stuurbaar zal zijn in intensiteit en spectrum. Verder is een maximale schermstrategie van kracht voor maximale energiebesparing en wordt gebruik gemaakt van een actief ontvochtigingssysteem met warmteterugwinning. De verdamping zal zo nodig beperkt worden. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Door de donkere winter is er 5kWh/m 2 meer belicht. Het is een zoektocht geweest om te komen tot een lagere relatieve verdamping (gram/mol PAR). Halverwege de teelt (week 2) is het debiet van het ontvochtigingssysteem verlaagd. Dit had een gunstige uitwerking op de verdamping in gram/mol en een besparende werking op het gasverbruik. De productie van Dee Flexion kwam uit op 48,8 kg/m 2 . Dit is een meerproductie van 45% ten opzichte van de teelt van 2022 – 2023. De benodigde m 3 aardgasequivalenten per kg komkommer was hierbij 19% lager ten opzichte van vorige winter. Tijdens deze teelt is hiermee aangetoond dat door een andere verdeling van de beschikbare hoeveelheid energie (meer energie voor licht, minder energie voor (buis)warmte), de ecologische voetafdruk van komkommer verder verlaagd kan worden. Hoewel zowel de productiecijfers als de energie-efficiëntie van deze teelt beduidend hoger lagen dan die in de vorige winterteelt, was de lichtbenuttingsefficiëntie (LBE) aan de lage kant (18,8 gram vers per mol PAR, waarbij enkel de productieweken zijn meegenomen), terwijl vooraf gerekend is met een lichtbenuttingsefficiëntie van 22 g/mol PAR. Een mogelijke verklaring voor de laag blijvende lichtbenuttingsefficiëntie is het hoge drogestofgehalte van de vruchten: gemiddeld over de gehele teelt was dit 3,4%, terwijl 2,8% dichter bij de praktijk ligt. De redenatie kan ook worden omgekeerd: om de geprognotiseerde LBE te behalen hadden er 15% meer vruchten moeten uitgroeien dan is gebeurd. De berekeningen aan de assimilatenbalans hebben laten zien dat de aanmaak van assimilaten gedurende de gehele teelt hoger lag dan het verbruik. Dit, samen met de relatief lage plantbelasting, maken dat wellicht met een hogere plantbelasting geteeld had kunnen worden. Mogelijk heeft ook dit een verlagend effect op het drogestof gehalte van de vruchten. Projectnummer: 23011

De BEST (Berry Energy Saving Technology) kas (voorheen noppenfoliekas, ca 500 m2 onderdeel van het IDC energie bij WUR glas) maakt de verwachtingen met betrekking tot het energiegebruik bij de huidige frambozenteelt(en) waar met een verbruik van 5.7 m3/m2 (januari t/m juni). Zie projectnr. 20056 . Dit is een besparing van ca. 20% en is veelal te danken aan de goede isolatie van het kasdekmateriaal (soort noppenfolie), het gebruik van het energiescherm en toepassing van de basisregels van Het Nieuwe Telen. Hoewel de lekdichtheid van een foliekas altijd een uitdaging is, blijkt deze gezien het gerealiseerde gebruik zeker binnen de doelstellingen. Daar staat tegenover dat de kas een enorme ventilatiecapaciteit heeft waar deze frambozenteelt dankbaar gebruik van maakt, wat heeft geleid tot een (meer dan) goede productie. Deze eigenschappen maken de BEST kas ideaal voor de teelt van “luchtig” geteelde gewassen die bij een verlenging van het seizoen een beperkte energievraag kennen. De trend waar met name zacht- maar ook steen- en hardfruit meer en meer beschermd geteeld gaan worden, zet onverminderd voort. Hoewel tot nog toe framboos in deze kas geteeld is, kan dit type kas waarschijnlijk voor een heel scala aan zacht-, steen- en hardfruitsoorten en andere gewassen worden ingezet. Doel Een winterframbozenteelt in de BEST greenhouse met een laag verbruik van energie, CO2 en chemische gewasbeschermingsmiddelen met een verdere verbetering van de productie en gewas- en productkwaliteit. Daarnaast wordt onderzocht wat andere potentiele gewassen voor dit kastype is waarbij een zomer- en herfstteelt van een alternatief gewas getest wordt. Met deze kennis kunnen telers een goed oordeel vellen over de haalbaarheid van dit type kas en kunnen ze hun huidige teelt optimaliseren. Aanpak WP1 Teelt framboos. In de kas zal praktijkconform begin januari 2020 gestart worden met één of mogelijk twee rassen met een teeltduur van 6 maanden. Naast gebruikelijk metingen rondom productie, kwaliteit en houdbaarheid, gewasgezondheid, klimaat en ook uitstraling, wordt de CO2 nauwkeurig gemeten en gedoseerd. Ook worden fotosynthesemetingen gedaan onder verschillende omstandigheden. WP 2 CO2 emissie reductie. Om pieken in het energieverbruik te voorkomen zal het verbruik per dag worden gemaximaliseerd, welke vertaald wordt in een maximum buistemperatuur. Bij een tijdelijk tekort aan energie onder koude omstandigheden, zullen lagere kastemperaturen worden getolereerd. Voor de CO2 wordt een maximaal jaargebruik van 10 kg/m2 als uitgangspunt genomen. Vooral bij de grote ventilatiesnelheden, die in deze kas bereikt kunnen worden kan het doseren op die momenten ter discussie gesteld worden. Er zal dan ook een CO2-doseerplan opgesteld worden, de CO2-doseerslangen komen op verschillende posities te liggen en er wordt een flexibel meetnet (max. 10 meetpunten) met een nauwkeurige CO2-meter via een multiplexer verbonden WP 3 productassortiment energie-extensieve teelten. De BEST kas is ideaal voor de teelt van “luchtig” geteelde gewassen die bij een verlenging van het seizoen een beperkte energievraag kennen. Er is onmiskenbaar een trend gaande waar met name zacht- maar ook steen- en hardfruit meer en meer beschermd geteeld gaan worden. Er zal een inventarisatie en grove haalbaarheid gemaakt gaan worden van potentiële gewassen die in dit kastype geteeld zouden kunnen worden. WP 4 vervolgteelt. Als het resultaat van werkpakket 3 een veelbelovend gewas oplevert welke ook vrijwel direct (logisch startmoment in het teeltseizoen en beschikbaar plantmateriaal) zonder ingrijpende aanpassingen aan de kas geteeld kan gaan worden, wordt dit gewas de 2 e seizoenshelft geteeld. Indien hiervoor te grote obstakels zijn, zal er een bramenteelt uitgevoerd gaan worden De telers investeren 10% in dit project. In 2018 is met een consortium een kas ontwikkeld voor gewassen met een lagere energiebehoefte om met minder energie (klimaatneutraal) te telen en de productie te verbeteren. Er is gekozen voor een noppenfoliedek op een kas met doorlopende nokluchting met scherm en goten met containers om drainwater te kunnen hergebruiken. Framboos is gekozen als pilot voor een groep gewassen die in de toekomst in een kas geteeld kunnen gaan worden. Het klimaat is geregeld volgens de principes van het Nieuwe Telen. De BEST kas (Berry Energy Saving Technology) heeft in het eerste jaar (2019) aan de doelstellingen voldaan. Er was een laag energieverbruik (5.7 m3/m2 t.o.v. een verwachte 5 - 8 m3/m2), een hoge productie (7.1 kg/m2 t.o.v. een verwachte 6 kg/m2) en een goede teelt in potten op goten om hergebruik van voedingsoplossing mogelijk te maken. Er zijn twee teelten uitgevoerd met het ras Diamond Jubilee. De noppenfolie kas had een goed uniform klimaat waarin een goede kwaliteit (hoog suikergehalte, goede houdbaarheid) framboos is geteeld. De plantdichtheid varieerde van 1.8 canes/m2 tot 2.2 canes/m2 maar dient verder geoptimaliseerd te worden. De economische analyse laat zien dat een noppenfoliekas een lagere investering heeft als een glazen kas maar dat vooral het binnenklimaat (lagere maximum temperaturen in de zomer) beter is, er is meer ventilatiecapaciteit. Projectnummer: 20137

Doel: Het uiteindelijke doel is om tot een nieuw teeltconcept voor de leliebroei te komen dat geen fossiele energie meer vraagt. In dit project wordt kennis ontwikkeld waarmee de eerste drie/vier weken van de teelt in een meerlagensysteem toegepast kan worden. Toelichting: Om de lelieteelt fossielvrij te krijgen moeten ten eerste de behoefte aan elektra en warmte beperkt worden. Dit betekent zoveel mogelijk gebruik natuurlijk daglicht en led belichting v.w.b. elektra. Voor warmte betekent dit zoveel mogelijk isoleren (schermen) met bijbehorende ontvochtiging. Voor de lelieteelt liggen er kansen omdat gedurende de eerste kasweken de licht- en warmtebenutting erg inefficiënt is. Er is nog weinig bladoppervlakte, waardoor vooral de grond belicht wordt en een groot kasvolume verwarmd moet worden zonder dat er veel gewas in staat. Bij teelt in kisten is de assimilatenbehoefte laag gedurende de eerste 4 weken na plaatsing van de kisten in de kas, volgend op de voortrek in de cel en kan de belichting beperkt worden. Door dit in een meerlagensysteem in een bestaande kas te doen kan er ca. 10 m3/m2 aardgas bespaard worden. De uitdaging in een voorbroeifase met LED-belichting is te sturen op voldoende bloeisnelheid, beperking van stengelstrekking en voldoende bladspreiding. Aanpak: Op basis van literatuuronderzoek en kennis van betrokken onderzoekers wordt een aantal kansrijke belichtingsstrategieën ontwikkeld voor teelt van lelies onder LED. De strategieën worden getoetst in de klimaatcellen: Gedurende 3 à 4 weken in 4 tot 5 teeltronden worden verschillende rassen lelie ‘voorgebroeid’ onder de verschillende be-lichtingsomstandigheden (intensiteit, spectrum en daglengte). Het doel is de minimaal benodigde lichtintensiteit (= minimale energieverbruik en investering) en het ideale lichtspectrum te identificeren. Er zijn 6 behandelingen per ronde mogelijk. Na de voorbroei worden de kisten met voorgebroeide lelies verder afgebroeid in een proefkas van Delphy IC, waarin al een controle-teelt staat van dezelfde partij bollen als gebruikt in de voorbroei-fase. De ontwikkeling van het gewas wordt gemonitored. Teeltduur en takkwaliteit worden gemeten. Mits na voorbroei een goede kwaliteit lelie kan worden gebroeid zonder veel vertraging, worden in het rapport aanbevelingen gedaan voor inpassing van de opgedane kennis in een energiezuinig teeltconcept. Medefinanciering 17.000,- door gewascooperatie lelie. Een aparte voorbroeifase onder LED-belichting biedt kansen voor de lelieteelt. Als een lage lichtintensiteit gedurende de voorbroei voldoende is, kan fors worden bespaard op elektra. Bij een meerlagenteelt geldt dat ook op warmte en op ruimte. De effecten van LED-belichting gedurende een daglichtloze voorbroeifase zijn afgelopen winter onderzocht. Daarbij is ook het effect daarvan op gewasontwikkeling en de eindkwaliteit na afbroei in de kas bekeken. Projectnummer: 20123

Doel: Inzicht in welke technieken en methoden nu worden toegepast in de praktijk om het verbruik aan warmte en de piekvraag warmte te verlagen, inventarisatie van de knelpunten daarbij en welke mogelijkheden er nog zijn. De nadruk ligt op toepassing van bestaande technieken en op de teelttechniek, niet op het doen van extra investeringen. Bedrijven leren van collega bedrijven en van adviseurs wat er nog aan mogelijkheden voor energiebesparing zijn. Op 35 bedrijven verdeeld over 7 teelten wordt een energiescan uitgevoerd. Vervolgens wordt in diepte interviews door teeltadviseurs met de 35 bedrijven de achtergronden en motieven van de teeltstrategie en het bijbehorende warmteverbruik doorgenomen. Zo worden de knelpunten en kansen t.a.v. piekverbruik en totaal verbruik warmte inzichtelijk gemaakt. Daarna worden in workshops per teelt de resultaten besproken en de bedrijven onderling vergeleken. Deze workshops zijn voor alle telers uit de teeltgroep toegankelijk. In een tweede ronde interviews wordt geïnventariseerd of de voorgaande acties tot aanpassingen van de energiehuishouding. Voor het Project Spaarmotief zijn 35 telers geïnterviewd als inventarisatie over hun mening aangaan-de energiebesparing. Nagenoeg alle telers geven aan dat energiebesparing niet hoog op hun agenda staat. Door de lage gasprijs is het economisch niet interessant om hier in te investeren. Toch gebeurt er veel op het gebied van energie, maar dan vanuit teelt perspectief. Qua kasuitrusting is het gebruik van schermen bijna standaard geworden. Het nut van dubbele schermen is bespreekbaar. Daarnaast heeft het gebruik van ventilatoren een grote meerwaarde als vervanger voor minimum buis om meer verdamping te realiseren. Ontvochtigen van de kaslucht wordt niet standaard gedaan maar wordt als interessant voor de toekomst ervaren. Het gebruik van sensoren als pyrgeometer, planttemperatuurmeter en PAR sensor neemt toe al geeft een behoorlijk deel van de geinterviewden aan dat ze het nog lastig vinden hierop te sturen. Piekbelasting komt niet voor de laatste 2 jaar. De buitentemperaturen zijn niet extreem geweest. Alle deelnemers hebben kennis van Het Nieuwe Telen en staan open om de kennis toe te passen Projectnummer: 20115

In 2017 en 2018 is onderzoek gedaan naar de teelt van de Perfecte Chrysant, waarbij ontvochtiging en koeling middels OPAC’s en aanzuiging van lucht van boven de doeken is gebruikt. Er is belicht met LED en SON-T (hybride). CO2 is beperkt gedoseerd en de warmte inzet is geminimaliseerd door een extra schermdoek te gebruiken en geen standaard ondernet (minimumbuis) te hanteren. Met de koeling wordt via ruim voldoende warmte worden geoogst om hiermee de kas jaarrond met een warmtepomp en warmte koude opslag (WKO) te kunnen verwarmen. Met hybride belichting is elektriciteit bovendien effectiever benut dan met alleen SON-T belichting. Energetisch is er een grote stap te zetten, maar tegen hoge investeringen (WKO). Daarbij is het doel een perfecte chrysant niet gerealiseerd. De sierwaarde van de geoogste chrysanten is door de begeleidende telers als minder dan de praktijk beoordeeld, al werd de kwaliteit per teelt zeker in het tweede jaar beter. De doelen van dit project zijn: Uitvoeren van een perfecte chrysantenteelt (in totaal 6 teelten) op 1000 m2 onder full LED bij een gelijkblijvende of hogere lichtbenuttingsefficientie (LBE) dan bij SON-T. Productie van uniforme kwaliteit chrysanten; de ‘perfecte chrysant’. Het objectiveren van de kwaliteit van de chrysant. Monitoren van de groei van de plant gedurende de gehele teelt. Ontwikkeling van een praktisch toepasbare methode voor het gedetailleerder volgen van de groei van de chrysant. Beheersing van de luchtvochtigheid door actieve ontvochtiging met een warmtepomp waarbij de warmte op dagbasis wordt benut om de kas te verwarmen. Het demonstreren van het effect op het kasklimaat van insectengaas met een maaswijdte voor grotere insecten in de luchtramen in combinatie met verneveling. Dit project wordt gefinancierd door Kas als Energiebron, chrysantentelers (ChrIP), stekbedrijven en Signify. Projectnummer: 20109

In de winter van 2017-2018 is het project gestart waarin Het Nieuwe Telen concept is toegepast op een onbelichte teelt van de tropische potplant Zamioculcas. Hoewel dit heeft geleid tot een energiebesparing van 45% ten opzichte van de Traditionele teelt (respectievelijk verbruik van 23,4 m3/m2 en 12,9 m3/m2 in 9 maanden), heeft de temperatuurverlaging in de winter soms wel geleid tot een latere opkomst. Deze achterstand werd echter in de zomer ruimschoots ingehaald. De teelt van Zamioculcas kan efficiënter door de teeltduur te verkorten. De efficiëntiestappen zijn te maken in de winter door de warmte beter om te zetten in groei en in de zomer door de assimilaten-aanmaak te optimaliseren. De potgrondtemperatuur is in de Zamioculca teelt bepalend voor de ontwikkelingssnelheid, omdat het groeipunt van de Zamioculca zich ondergronds bevind. De Zamioculca in Het Nieuwe telen liep groeivertraging op in de winter doordat de potgrondtemperatuur in HNT lager lag dan in de traditionele teelt. De teeltduur kan worden verkort door de potgrondtemperatuur in HNT gelijk te stellen aan die van de traditionele teelt door middel van lokale verwarming. De stooktemperatuur van de onderbuis kan hiermee tegelijkertijd worden verlaagd waardoor er minder warmte verloren gaat naar de kasbodem wat het (piek)verbruik zal verlagen. Door het gebruik van een groot verwarmend oppervlak en daarnaast de stooklijn van de onderbuis te verlagen kan naar schatting 50% aan warmte worden bespaard t.o.v. HNT-teelt van afgelopen proef. Daarnaast zal het piekverbruik worden verlaagd door het schermstrategie voor isolatie gelijk vanaf het begin te implementeren. De proef zal plaatsvinden op ca. 150 m2 bij Delphy. De afdeling is reeds ingericht met verschillende elementen die belangrijk zijn voor het optimaliseren van de teelt en het terugbrengen van het piekverbruik (dubbel energiescherm met spouw, harmony-scherm, verticale ventilatoren en verneveling). Om de warmte dichter bij het groeipunt te brengen wordt de afdeling uitgerust met een elektrische matverwarming. Ook zal CO2 dosering worden toegepast, naast metingen over o.a. licht, gewas- en pottemperatuur, watergehalte, EC en voedingsopname, gewas en energieverbruik. Door het inzetten van verneveling kan er meer licht in de afdeling worden toegelaten. De grenzen van het gewas zijn echter onbekend en liggen dus verder dan vooraf gedacht werd. Wanneer er meer licht kan worden toegelaten betekent ook dat er andere factoren dan licht een beperking kunnen zijn voor de groei. In de afdeling zal een Crop Observer worden ingezet in de periode van maart t/m september om te achterhalen welke momenten het gewas lichtstress ervaart en welke klimaatfactoren hier invloed op hebben. Ook zal op twee momenten in de teelt CO2 en lichtresponsecurves bepaald worden om meer te weten te komen over de (netto) fotosynthese. Doelstelling is om 50% energie te besparen door de warmte dichter bij het groeipunt aan te brengen door middel van lokale verwarming met een groot VO; door het (piek) verbruik te verlagen in de wintermaanden en het gebruik van 3 schermen. Telers en toeleveranciers dragen € 28.000,- bij aan dit project. Het gebruik van elektrische matverwarming biedt de mogelijkheid voor de potplantenteelt om in de toekomst zelfs fossielvrij te kunnen telen. Daarnaast kan er een aanzienlijke verkorting van de teelt gerealiseerd worden door toepassing van HNT. Dat is de voornaamste conclusie uit de proef genaamd ‘Een lager piekverbruik en een hogere lichtbenutting in potplanten’. Toepassing van Het Nieuwe Telen op zamioculcas, een (sub)tropische potplant, leidde in de proef ‘Een lager energieverbruik in potplanten’ (2017-’18) tot verkorting van de teeltduur en tot een vollere plant. De lagere temperatuur setpoints in de winterperiode zorgde echter voor een latere opkomst van veren ten opzichte van de traditionele teelt. In potentie zou de teelt dus nog sneller kunnen. In de zomer ontstond chlorose van het blad wat de sierwaarde van het product verlaagde, waardoor de vraag rees hoe er op een veilige manier toch meer licht kan worden toegelaten. Projectnummer: 20102

Nederland heeft een groot areaal paprikateelt waarmee een groot deel van de Europese markt beleverd wordt. Paprika’s vanuit Nederland zijn echter nog niet jaarrond beschikbaar, wat wel voor een duurzame relatie met de retailer noodzakelijk lijkt. Ook moeten we vooruitkijken naar een paprikateelt die toekomstbestendig is, waarbij we rekening houden met 3 belangrijke pijlers: klimaatneutraal, rendabel en een goede, kwalitatief hoogwaardige productie. Om jaarrond aan de markt te kunnen zijn is belichting noodzakelijk, maar is nu nog geen gemeengoed. Door de ontwikkeling van LED belichting nemen de kansen op een succesvolle belichte winterteelt van paprika ook toe. Met LED kan het klimaat meer onafhankelijk van de belichting worden gestuurd en er kan in het spectrum gevarieerd worden om zo het gewas de juiste richting te geven. Voor een rendabele klimaatneutrale teelt met belichting moet eerst de teeltkennis voor de toepassing van belichting in paprika worden ontwikkeld. Belangrijke elementen hierin zijn plantbalans (zeker bij het eerste en tweede zetsel waarbij het licht afneemt), klimaatstrategie (focus op het terugkomen van de zetten door de juiste balans tussen licht en temperatuur), en lichtspectrum. Doel van dit project is het ontwikkelen van een teeltstrategie met LED belichting in paprika. Daarbij wordt verrood toegepast om de strekking van de plant in de winter te bevorderen. In het project is een sterke focus op het optimaliseren van de source/sink balans om een gelijkmatige productie te kunnen realiseren. Dit dan ook bepaald worden middels geavanceerde metingen en berekeningen. Ook zullen de productie, kwaliteit, zetting, plantbelasting, vruchttemperatuur, uitgroeiduur en wateropname goed worden gemonitord. Het project medegefinancierd door de gewascoöperatie paprika, Philips en Ludvig Svensson. Rendabele winterteelt Een onverwacht resultaat in de proef was het verschil in productie tussen de lichtbehandelingen en specifiek de behandeling ‘Hybride + verrood’. Deze lichtbehandeling realiseerde structureel gedurende de teelt een hogere productie met uiteindelijk gemiddeld 2.5 kg/m2 meer productie tot week 15 en 5 kg/m2 aan het einde van de teelt ten opzichte van de overige drie lichtbehandelingen. De oorzaak voor deze hogere productie is in de proef niet volledig te achterhalen geweest. Metingen aan droge stof percentage lieten geen verschillen zien. Wel lijkt de oorzaak te relateren aan het aandeel verrood in het lichtspectrum, die in de behandeling ‘Hybride met verrood’ het hoogst was. De uiteindelijke productie (rood geoogst) was aan het einde van de teelt 41.7 kg/m2; 37.5 kg/m2 ; 35.6 kg/m2 ; 36.6 kg/m2 voor respectievelijk ‘Hybride + verrood’ ; Hybride ; LED + verrood ; LED. Deze gerealiseerde productie biedt potentie richting een rendabele winterteelt. Het vruchtgewicht in de laatste weken van de teelt was te laag en vraagt nog verbetering. Projectnummer: 20095

Jaarrond productie van komkommer zal de marktpositie verbeteren en bijdragen aan de lange termijn rentabiliteit. Assimilatielicht is een voorwaarde om komkommers in de winter te kunnen telen. De belichting die benodigd is moet hoger zijn dan 100 µmol om een komkommerteelt de winter door te brengen, en zal aangevuld worden met LED’s vanwege een warmteoverschot op bepaalde momenten. Bepalen van de teeltstrategie en plantbalans met een voldoende hoog lichtniveau voor winterproductie vormt de uitdaging van dit onderzoek aangezien dit ook nog geen gemeengoed is in de komkommerteelt. In dit project zal een klimaatneutraal teeltconcept worden gedemonstreerd, waarbij de kennis rondom Het Nieuwe Telen tezamen met een hoog lichtniveau en minimale warmte input en maximale warmte terugwinning gecombineerd zal worden. In een winterteelt komkommerproef bij het Improvement Centre in 2017-2018 waarbij is geteeld met 215 µmol hybride belichting is gebleken dat er nog een uitdaging ligt in de juiste plantbalans en plantbelasting in relatie tot geboden licht en klimaat. Kennis wordt nu meegenomen in deze demonstratieteelt. Voorafgaand aan de inrichting van de afdeling zal een ontwerpfase plaatsvinden om definitief invulling te geven aan de lichtconfiguratie en ontvochtigingssysteem . Vooraf aan de teelt wordt een teeltplan opgesteld. Op het Delphy Improvement Centre wordt een afdeling van 1000 m2 ingericht met een hybride belichtingssysteem, actieve ontvochtiging, energiedoeken en een lichtafschermingsdoek. De meeste uitdagingen zullen liggen in de winterperiode waar de focus zal liggen op de plantbalans en licht in relatie tot het minimaliseren van het energieverbruik. Naar de zomer toe zal de focus meer komen te liggen in het optimaal gebruik maken van licht, temperatuur en CO2. Gedurende de teelt zal de ontwikkeling van het gewas, de productie en het gemiddeld vruchtgewicht op weekbasis gemonitord worden. Om inzicht te krijgen in de lichtbenutting van assimilatiebelichting zal een CropObserver worden gebruikt. Ook wordt de hoeveelheid PAR, watergift, watergehalte en EC in de mat, planttemperatuur en netto uitstraling gemeten. Ook zal van een snuffelpaal van EMS worden opgehangen om de concentraties van m.n. NOx en ethyleen te meten n.a.v. eerdere problemen in de praktijk mogelijk gerelateerd aan de belichting. Diverse partijen dragen in cash en in kind bij aan dit project waaronder gewascooperatie komkommer, Ludvig Svensson, Philips, Cultilene. De proef was opgezet en uitgevoerd met het doel om jaarrond aan de markt te zijn met duurzame komkommers van goede kwaliteit. Op termijn zal de glastuinbouw grotendeels gasloos moeten kunnen telen. Er is belichting nodig om in de winter komkommers te kunnen telen. LED belichting (148 μmol/m2/s) was toegevoegd aan een Son-t installatie (74 μmol/m2/s) om stappen te maken in energie efficiëntie en tegelijkertijd de huidige belichtingssituatie in acht te nemen. Actieve ontvochtiging (ontvochtigingscapaciteit: 30 gram/m2/uur) werd gebruikt in dit teeltsysteem, om te beproeven of gasloos telen binnen handbereik ligt. Het productiedoel was om minimaal 3 kg/m2/week te produceren in de wintermaanden om een rendabele teelt aan te tonen. Belangrijkste conclusie is, is dat verrood onderdeel van de oplossing zal zijn om in de winter een rendabele komkommerteelt te realiseren. Het lichtspectrum zal de focus moeten krijgen in vervolgonderzoek. Optimalisatie van de warmte oogst strategie om in de toekomst gasloos te kunnen telen volgt in de onderzoeks stappen daarna. Projectnummer: 20094

Dit project richt zich op de demonstratie van een duurzame, fossielvrije en economisch rendabele belichte tomatenteelt. Qua energievoorziening wordt uitgegaan van externe groene stroom voor het groeilicht en voor de actieve ontvochtiging van het kasklimaat. Er wordt uitgegaan van 18 uur belichting met een hybride groeilicht installatie met 100 µmol SONT en 100 µmol tussen LED ter hoogte van de uitgroeiende vruchten. De kas is uitgerust met meest heldere glas van Saint Gobain dat ook in de winter met een lage hoek van inval een hoge transmissie heeft. De kas wordt uitgerust met 3 schermen: een licht afschermingsscherm, een energiescherm en een diffuus scherm voor momenten met hoge instraling. Cruciaal in een zwaar belichte teelt is de afvoer van warmte en vocht. Hiertoe wordt een actief ontvochtigings systeem geïnstalleerd met een warmtepomp. Deze warmtepomp kan tegelijkertijd voorzien in een groot deel van de warmtebehoefte, aanvullend op de warmte uit het licht. Voorwaarde is wel dat het warmteverbruik voor de inzet van minimum buis voor ontvochtiging dus nagenoeg wegvalt. Voor het piekverbruik op koude winterdagen is (in de praktijk) mogelijk nog bio brandstof in een (back up) ketel nodig. Voor de teeltstrategie wordt uitgegaan van de drie plantbalansen zoals die in de basisprincipes van HNT zijn beschreven. Bijzondere aandacht in dit onderzoek heeft daarbij: Beperken van de CO2 verliezen en het CO2 verbruik, mede m.b.v. het diffuus scherm Toepassen van een nieuw watergiftsysteem ontwikkeld door Cultilene met een betere stuurbaarheid op basis van verdamping en klimaat en betere zuurstof voorziening voor het wortelmilieu Sturen van de voeding op basis van een ion-specifieke opnameanalyse. Watergift en voeding worden gebruikt om het gewas te sturen. Dit is extra gewenst omdat het gebruik van minimum buis voor gewassturing niet of nauwelijks mogelijk zal zijn. Monitoren en sturen van de plantbelasting. Hiertoe wordt o.a. het verticale temperatuur profiel en de vruchttemperatuur continu gemonitord. De resultaten van de teelt worden vergeleken met een praktijk bedrijf met gelijk ras en vergelijkbare zaaidatum. De verwachting is dat het energieverbruik fossielvrij en klimaatneutraal kan worden ingevuld. Hiertoe zal het verbruik aan (groene) elektra licht stijgen met ca. 10%. De teeltmaatregelen die voorzien zijn passen in het kader van HNT. Er zal veel aandacht zijn voor kennisoverdracht en –interactie over toepassing van de kennis in de praktijk via een open middag, vakbladen en informatievoorziening online. Ludvig Svensson, Hortilux, Cultilene dragen € 158.000,- bij aan dit project (50/50 in cash/kind). Vanuit Kas als Energiebron wordt dit voor 100% gefiancierd uit het LNV Proof of Principle budget. In teeltseizoen 2018-2019 is bij Delphy Improvement Centre een belichte tomatenteelt gedemonstreerd met de doelstelling om middels het toepassen van actieve ontvochtiging de verwarming van de kas zoveel mogelijk in te vullen met de warmtepomp. Aangenomen dat de gebruikte elektriciteit voor de warmtepomp, maar vooral voor de belichting, van een duurzame bron afkomstig is, wordt de teelt daarmee vrijwel klimaatneutraal. Gezien de afzetmarkt, die een dergelijke teeltwijze waardeert, is deze aanpak ook rendabel. Kernpunten om dit te realiseren zijn: intensief schermen, niet inzetten van een minimumbuis, het sturen van de verdamping en het terugwinnen van latente warmte. De teelt startte op 11 augustus 2018 met het ras Merlice geënt op Maxifort. Naast de bovengenoemde kernpunten is LED-belichting onderdeel van dit toekomstgerichte klimaatneutrale plaatje. De kas was uitgerust met een hybride belichtingssysteem dat bestond uit 115 μmol/m2/s SON-t; 52 μmol/m2/s top LED en 60 μmol/m2/s tussen LED. Een belangrijke focus hierbij was een egale temperatuurgradiënt over de hoogte van het gewas. Diverse sensoren waren ingezet om dit te monitoren. Projectnummer: 20084