Zoeken

In 2017 en 2018 is onderzoek gedaan naar de teelt van de Perfecte Chrysant, waarbij ontvochtiging en koeling middels OPAC’s en aanzuiging van lucht van boven de doeken is gebruikt. Er is belicht met LED en SON-T (hybride). CO2 is beperkt gedoseerd en de warmte inzet is geminimaliseerd door een extra schermdoek te gebruiken en geen standaard ondernet (minimumbuis) te hanteren. Met de koeling wordt via ruim voldoende warmte worden geoogst om hiermee de kas jaarrond met een warmtepomp en warmte koude opslag (WKO) te kunnen verwarmen. Met hybride belichting is elektriciteit bovendien effectiever benut dan met alleen SON-T belichting. Energetisch is er een grote stap te zetten, maar tegen hoge investeringen (WKO). Daarbij is het doel een perfecte chrysant niet gerealiseerd. De sierwaarde van de geoogste chrysanten is door de begeleidende telers als minder dan de praktijk beoordeeld, al werd de kwaliteit per teelt zeker in het tweede jaar beter. De doelen van dit project zijn: Uitvoeren van een perfecte chrysantenteelt (in totaal 6 teelten) op 1000 m2 onder full LED bij een gelijkblijvende of hogere lichtbenuttingsefficientie (LBE) dan bij SON-T. Productie van uniforme kwaliteit chrysanten; de ‘perfecte chrysant’. Het objectiveren van de kwaliteit van de chrysant. Monitoren van de groei van de plant gedurende de gehele teelt. Ontwikkeling van een praktisch toepasbare methode voor het gedetailleerder volgen van de groei van de chrysant. Beheersing van de luchtvochtigheid door actieve ontvochtiging met een warmtepomp waarbij de warmte op dagbasis wordt benut om de kas te verwarmen. Het demonstreren van het effect op het kasklimaat van insectengaas met een maaswijdte voor grotere insecten in de luchtramen in combinatie met verneveling. Dit project wordt gefinancierd door Kas als Energiebron, chrysantentelers (ChrIP), stekbedrijven en Signify. Projectnummer: 20109

Energie is voor de chrysantenteelt de laatste jaren als kostenpost toegenomen. Dit door een dalende sparkspread doordat de behoefte aan een hogere winterkwaliteit meer elektriciteit voor belichting vergt. De chrysantentelers hebben daarnaast behoefte om de zomerkwaliteit beter te borgen en hun winterproductie (verder) te verhogen. Dit is in eerdere studies verkend en is o.a. berekend dat bij een laag energiegebruik, een gasprijs van 0.25 €/m 3 en een lage elektriciteitsprijs het voordeliger is om de warmte uit een warmtepomp met aquifer te halen dan uit een WKK, een verwarmingsketel of uit aardwarmte. Tot begin maart 2018 hebben bij Delphy Improvement Centre op 1000 m2 vijf energiezuinige chrysantenteelten plaatsgevonden. De kas is uitgerust met o.a. diffuus glas met AR coatings, hybride belichting (100 micromol LED en 65 micromol SON-T, beiden in twee schakelbaar), luchtbehandelingskasten die kunnen koelen en verwarmen, luchtaanzuiging van boven het scherm, extra energiedoek en schaduwdoek. Hierbij is aangetoond dat met nog geen 11 m3/m2.jaar aan aardgasequivalenten, met minder dan 121 kWh/m2.jaar aan elektriciteit en minder dan 25 kg/m2 CO2, 7% meer productie kan worden gerealiseerd dan op praktijkbedrijven. Hierbij is met koeling twee keer zoveel warmte geoogst dan nodig om de teelt jaarrond van warmte te voorzien. Toch zijn telers nog terughoudend om de gehanteerde teeltmethodes over te nemen. Redenen hiervoor zijn de gerealiseerde generatieve opbouw van de tak en de hoge investeringen voor luchtbehandelingskasten, aquifer, warmtepomp, extra scherm en LED verlichting. Daarom willen te telers graag zien of met minder inzet van de koeling en meer vegetatieve acties dezelfde energiedoelen kunnen worden behaald en toch een betere takvorm kan worden verkregen. De volgende aanpassingen zullen worden gedaan in het onderzoek: Het schaduwdoek wordt verwijderd (meer licht in de kas) Het toepassen van verneveling om luchtvochtigheid in de zomer te verhogen. Halvering van het koelvermogen voor betere betaalbaarheid en aangezien er toch genoeg warmte wordt geoogst. een plantdichtheid die gelijk is aan het gemiddelde van de referentiebedrijven minder luchtbeweging bij de start van de teelt een hogere RV (max 96%) bij de start van de teelt en lager (max 88%) bij het einde een hogere ventilatietemperatuur (tot 25°C) bij de start van de teelt gebruik van druppelslangen in de tweede helft van de teelt er wordt geen verrood belichting meer toegepast Bijplanten van acht in plaats van vier andere cultivars naast het hoofdras. Er zullen in totaal 4 teelten worden uitgevoerd. Gestreefd wordt om het warmteverbruik te beperken tot 15 m3/m2 per jaar (50% besparing met huidige praktijk) dat daarnaast duurzaam kan worden ingevuld met warmteoogst (koeling) in de zomer. Ook wordt er 18% op elektra en 50% op CO2 t.o.v. huidige praktijk. Bij inkoop van groene stroom is dit concept klimaatneutraal. Het project wordt uitgebreid met fysiologisch verdieping (fotosynthesemetingen als lichtonderschepping input voor verklarende modelberekeningen) en met de zoektocht naar een weerbare perskluit om de noodzaak tot stomen (sterk) te reduceren. Deze perskluit moet aantasting door ziekten en plagen tegengaan en zorgt voor een snellere en meer uniforme weggroei van de jonge chrysantenplanten. De chrysantentelers (ChrIP) en stekbedrijven investeren € 61.000,- in dit project. Vanuit Kas als Energiebron wordt dit voor 100% gefiancierd uit het LNV Proof of Principle budget. Bij Delphy Improvement Centre zijn in 2017 en 2018 met financiering van Kas als Energiebron, ChrIP en leveranciers, negen energiezuinige chrysantenteelten uitgevoerd met als doel te komen tot de perfecte chrysant. De volgende doelstellingen vormden de basis van de negen teeltrondes: Een warmtegebruik van maximaal 15 m3/(m2.jaar) aan aardgasequivalenten (ae); Deze warmte dient volledig te worden onttrokken uit warmteoogst (koeling) en de elektriciteit voor de warmtepomp; Een CO2-gebruik van 25 kg/(m2.jaar); Een elektriciteitsgebruik voor belichting van 121 kWh/(m2.jaar); 5% meer productie ten opzichte van de praktijk. Kwaliteit takken steeds beter De belangrijkste middelen om deze doelstelling te bereiken zijn hybride belichting, diffuus glas met twee AR-coatings, een extra energiedoek, luchtbehandelingskasten, een warmtepomp en bronpompen. De teelten zijn uitgevoerd onder de naam ‘De Perfecte Chrysant’ (DPC). De gerealiseerde gebruiken van warmte blijken lager te zijn dan de doelstelling. De hoeveelheid geoogste warmte (koeling) is juist veel hoger en de belichting is in de loop van het project steeds vaker ingezet. Verneveling heeft de hoeveelheid warmteoogst verhoogd. De 5% hogere productie is slechts bij drie van de negen teelten gelukt en na aanvankelijke kritiek is de kwaliteit van de takken in de loop van het project steeds beter beoordeeld. Geconcludeerd wordt dat het technisch mogelijk is om met een investering in luchtbehandelingskasten, warmtepomp en bronpompen, een extra scherm en hybride belichting chrysanten te telen zonder gas (behalve voor het stomen). Projectnummer: 20080

Energie is voor de chrysantenteelt de laatste jaren als kostenpost toegenomen. Dit door een dalende sparkspread doordat de behoefte aan een hogere winterkwaliteit meer elektriciteit voor belichting vergt. De chrysantentelers hebben daarnaast behoefte om de zomerkwaliteit beter te borgen en hun winterproductie (verder) te verhogen. In de deskstudies ‘Effectief omgaan met elektriciteit bij chrysant’ en ‘Optimale warmtebalans Chrysant’ zijn alle opties verkend om efficiënter om te gaan met energie. Er is o.a. berekend dat bij een laag energiegebruik, een gasprijs van 0.25 €/m 3 en een lage elektriciteitsprijs het voordeliger is om de warmte uit een warmtepomp met aquifer te halen dan uit een WKK, een verwarmingsketel of uit aardwarmte. In dit voorstel worden de meest belovende opties geïntegreerd in een volledig teeltconcept en getoetst op praktische haalbaarheid. Het doel is om aan te tonen dat: jaarrond een perfecte chrysant is te telen met een warmtegebruik van 15 m 3 /m 2 per jaar aan aardgasequivalenten, 25 kg aan CO2 en 121 kWh/m2. de zomerkwaliteit kan worden geborgd door de kaslucht te koelen. de winterproductie kan worden gelijkgetrokken met de zomerproductie bij een geringe elektriciteitstoename. de bij koeling geoogste warmte kan worden hergebruikt met een warmtepomp en een aquifer, zodat niet hoeft te worden geïnvesteerd in een WKK, en de kas jaarrond kan worden verwarmd zonder aardgas. Hiervoor wordt een kas van 1000 m2 bij het Improvement Centre ingericht voor chrysantenteelten. De kas wordt uitgerust met o.a. diffuus glas met AR coatings, hybride belichting (100 micromol LED en 65 micromol SON-T, beiden in twee schakelbaar), luchtbehandelingskasten die kunnen koelen en verwarmen, luchtaanzuiging van boven het scherm, extra energiedoek en schaduwdoek. In deze kasfaciliteit worden (vooralsnog voor 1 teeltjaar) chrysantenteelten zo energiezuinig mogelijk uitgevoerd. Omdat de kas is op te splitsen in twee delen, kunnen voor iedere teelt twee varianten van dit teeltplan naast elkaar worden getest. Voor ieder vak wordt een keuze gemaakt tussen: wel of geen verlengde opkweek; wel of geen bodemreflectie; irrigatie met beregening of druppelslangen; verschillende belichtingsintensiteiten met LED en/of SON-T; verschillende plantdichtheden. De geoogste chrysanten worden vergeleken met twee referentiebedrijven. Hierbij wordt gelet op teeltsnelheid, versgewicht, drogestofgehalte, bladoppervlak en houdbaarheid. Eind 2017 is besloten het project met 1 teelt te verlengen om zodoende voldoende gegevens te verzamelen om in februari 2018 een goed besluit te kunnen nemen over het beoogde tweede teeltjaar (rest van 2018). Vraagstellingen die we bij de voortzetting willen beantwoorden zijn: Kan de gerealiseerde warmtebesparing ook in de winterperiode worden voortgezet? Blijft de gewasgezondheid en de houdbaarheid op orde als in het begin van de teelt een hoge RV van 93 tot 95% wordt gerealiseerd, die naar het einde van de teelt steeds verder wordt verlaagd? Levert het gebruik van druppelslangen een betere houdbaarheid? Kan met luchtbeweging de bladgrootte worden beïnvloed? Hoe gedraagt de chrysant zich in de winterperiode onder hybride belichting? Kan met het andere lichtspectrum, waaronder een lagere hoeveelheid warmtestraling dezelfde groei en reactietijd worden bereikt als de referentiebedrijven? Bijdrage derden: ca. 10% in cash door ChrIP (chrysantentelers) en stekbedrijven; in kind bijdrage leveranciers (o.a. Philips (lampen). Uit het eindrapport De Perfecte Chrysant blijkt dat de takkwaliteit verbeterd moet worden. Wel is het warmteverbruik veel lager dan verwacht en de warmteoogst veel hoger. Hierdoor kan de teelt met een halvering van de koelcapaciteit ook zonder aardgas worden uitgevoerd. Dat blijkt uit onderzoek van Delphy en WUR Glastuinbouw bij het Improvement Centre. In 2017 zijn bij Delphy Improvement Centre vier chrysantenteelten uitgevoerd op 1000 m2. Het doel was om jaarrond het warmteverbruik onder de 15 m3/m2 aardgas te houden en dat dit ingevuld wordt door de warmteoogst (koeling) middels warmtepomp en aquifers. Ook was het streven om niet meer dan 25 kg CO2 te verbruiken, 121 kWh per m2 per jaar en 5% meer productie ten opzichte van de praktijk. De belangrijkste middelen om deze doelstelling te bereiken zijn hybride belichting (totaal 170 μmol/m2.s), diffuus glas, 3 schermen en 8 luchtbehandelingskasten met een koelvermogen van ±100 W/m2. Projectnummer: E16024

Met het beschikbaar komen van apparatuur voor vochtbeheersing onder gesloten schermen zijn er nieuwe mogelijkheden ontstaan voor veel beter isolerende schermen die niet meer vocht doorlatend hoeven te zijn. In eerdere projecten zijn de richtingen bepaald waar de kansen liggen voor nieuwe schermconfiguraties. Dit betreft doeken met een luchtspouw (verdubbeling van de isolerende werking), doeken met aluminimum om uitstraling te voorkomen en voor gebruik over dag folies die veel beter licht door laten dan de huidige licht doorlatende doeken. In de winter van 2014 is een nieuwe type scherminstallatie getest in de Sunergie kas op het IDC. Daaruit is gebleken dat zeer hoge besparingen mogelijk zijn met een eindverbruik voor een jaar rond komkommerteelt van ca. 15 m3/m2. De besparing is vergelijkbaar met die in dubbel glas kassen. Er zijn echter ook nog belangrijke beperkingen gebleken die opgelost dienen te worden: het schermpakket van de geteste installatie was te breed en er ontstonden water plassen aan de bovenkant van het schermpakket. Een chrysanten teler wil een dergelijke nieuwe, hoog isolerende schermconfiguratie in een afdeling binnen zijn bedrijf installeren. Het doek en type installatie worden eerst nog ontwikkeld op kleine schaal bij de leverancier. Hierbij wordt voortgeborduurd op de ervaringen op het IDC van afgelopen winter. Als het ontwerp voldoet, wordt een afdeling ingericht. Het doek wordt geïnstalleerd in een afdeling bij Dekker Chrysanten in Hensbroek waar in het kader van hetzelfde project al in een afdeling van 4600 m2 een transparant dagscherm en ventilation jets geïnstalleerd zijn door Dekker Chrysanten zelf. Deze afdeling is ideaal geschikt om ook het nieuwe verduisteringsscherm op praktijkschaal te testen. Met het nieuwe doek kan een verdere stap gezet worden in het terugbrengen van het effect van uitstraling op het gewas en in het verder verlagen van de minimum buis in de chrysanten teelt. Bovendien moet de kans op condensatie aan de onderkant van het onderste doek verminderen. Ook zal de temperatuur van en het absoluut vocht gehalte van de lucht boven het scherm verder verlaagd worden waardoor het zowel makkelijker moet worden om het vochtgehalte onder gesloten doek te beheersen als om energie te besparen. De droge U-waarde van de kas is gedaald van 3.00 W/m2/K voor een conventioneel verduisteringsscherm naar 1.67 W/m2/K (verlaging van 44%) voor een verduisteringsscherm met spouw en een transparant energiescherm. Het transparante energiescherm zorgt voor de grootste U-waarde verlaging van 33% en de spouw in het verduisteringsscherm zorgt voor een U-waarde verlaging van 17%. Energiebesparing bescheiden De forse U-waarde verlaging leidt echter niet tot een evenredige energiebesparing omdat de hogere isolatiewaarde van de schermen alleen invloed heeft op het energieverbruik als de schermen gesloten zijn. Een groot deel van de warmtevraag betreft de dag periode met open schermen. In de proefafdeling was het energieverbruik door de verwarmingsbuizen 27.1 m³ gas/m²/jaar en in de referentieafdeling 30.4 m³ gas/m²/jaar. De energiebesparing door de hogere isolatiewaarde in de donkerperiode van de kas is 1.9 m3 gas/m2, wat neerkomt op een totale energiebesparing van 6.3%. Kwaliteit en productie goed Door de energiebesparing kan de relatieve lage additionele investering van de spouw in het verduisteringsscherm worden terugverdiend in een belichte chrysantenteelt. De investering in het transparante energiescherm en bijbehorende scherminstallatie kan met de huidige gasprijs niet volledig worden terugverdiend door alleen energiebesparing. Het toepassen van meerdere schermlagen had geen aantoonbaar effect op de kwaliteit en productie van de chrysanten. Projectnummer: 20003

Simulatieberekeningen uit 2010 toonden aan dat het warmtegebruik bij chrysant fors kan worden verlaagd, met name door vochtproblemen op een andere manier aan te pakken dan met een minimumtemperatuur van het ondernet. Onderzoekers, voorlichters, leveranciers en 10 chrysantentelers hebben ervoor gekozen om een proef uit te voeren met een luchtbehandelingsunit (LBU) die droge buitenlucht kan opwarmen en via een slurf boven het gewas kan uitblazen. Dit onderzoek is een vervolg op deel 1 . Deze proef is uitgevoerd op een vak van 2000 m2 bij Arcadia chrysanten in Kwintsheul. Hierbij is onder andere het kasklimaat, het warmtegebruik en de productie vergeleken met dat van het naastgelegen vak. De installatie bleek goed te functioneren. De verdeling van lucht over het proefvak werd als voldoende beoordeeld. In het eerste jaar bleek de luchtvochtigheid in het proefvak zeer goed te beheersen, maar door de lage RV bleef de energiebesparing beperkt. Daarom is in het najaar van 2013 een tweede scherminstallatie geplaatst met een transparant doek, zodat de kas ’s nachts met een dubbele scherminstallatie en ook overdag met een enkele installatie kon worden geïsoleerd. De lage RV en wellicht ook de luchtbeweging, leidde tot een kortere reactietijd. Daarom is gedurende de loop van de proef steeds minder ontvochtigd en werd iets koeler geteeld. Omdat steeds meer vertrouwen ontstond in de beheersbaarheid van de luchtvochtigheid, werd in 2014 aangedurfd om de onderverwarming gedurende de eerste 2 tot 5 weken van iedere teelt uit te schakelen. Tijdens 1 teelt heeft dit in het proefvak geleid tot meer bruin blad dan in het referentievak, maar tijdens de overige teelten bleek de hoeveelheid bruin blad in het proefvak juist iets lager te zijn. Projectnummer: 14753.02

In dit project wordt op een praktijkbedrijf onderzoek gedaan aan energiebesparing in de chrysantenteelt. Geëxperimenteerd wordt met luchtbeweging boven het gewas, inbreng van droge buitenlucht, beter isolerende schermen en andere verwarmingsstrategieën bij overgangen van donker naar licht en vice versa. In de najaars- en winterteelt zijn vanaf start teelt verschillende temperatuur regimes aangehouden. In de najaarsteelt (plantweek 43) kregen de planten in de ene behandeling een temperatuur van 19/20°C D/N. In de andere behandeling werd vanaf start een temperatuur van 17/18°C D/N aangehouden. In de tweede teelt (plantweek 4) is deze temperatuur aangepast naar een stooktemperatuur 18/19°C D/N bij de controle, de behandeling was ingesteld op 15/16°C D/N. In beide teelten is een energiebesparing gerealiseerd van ruim 25%. Echter had dit een gemiddelde teeltduur vertraging van 3 dagen tot gevolg. Daarnaast zijn er met een aantal rassen kwaliteitsproblemen gesignaleerd. In de proef is het duidelijk geworden dat de koude tolerantie in het huidige assortiment goed is. Bij toepassing van de resultaten in de praktijk is het belangrijk om de luchtvochtigheid goed te volgen. Door de lagere teelttemperatuur ontstaat er een te hoge RV dat risico’s met zich mee brengt. Projectnummer: 14753.01

Het project 'Quick scan energiezuinige glastuinbouwondernemers Chrysant en Radijs' geeft aanwijzingen dat er ruimte is voor verbetering. Echter mist een duidelijk overzicht hoe alle beschikbare technieken optimaal kunnen worden ingezet. Ook het gedrag van het gewas bij een optimale inzet is onbekend. In de chrysantenteelt wordt energiezuinig verwarmd. In situaties zonder een WKK is echter ruimte om circa 7% energie te besparen, wanneer kritischer wordt gekeken naar de temperatuur van de minimumbuis in combinatie met de schermkierregeling. Daarnaast is energiebesparing mogelijk wanneer zuivere CO2 wordt ingezet op momenten dat gas alleen wordt verstookt voor de CO2-productie. Bijkomend voordeel is dat in de zomer de CO2-concentratie in de kas hoger is en CO2 efficiënter wordt gebruikt. In veel situaties is echter inmiddels een WK-installatie aanwezig, welke vaak is gedimensioneerd op het opgehangen lampvermogen. Verlagen van de warmtevraag leidt dan al gauw tot een warmteoverschot of het vergroten van het overschot. De dimensionering van de WK-installatie verdiend dan ook aandacht. Met een WK-installatie van 20 We/m2 hoeft geen warmte te worden vernietigd en kunnen jaarlijks 1500 draaiuren meer worden gemaakt dan een installatie van 50 We/m2. Projectnummer: 12409

Er zijn ondernemers die qua energieverbruik ver onder het gemiddelde zitten en toch qua opbrengst/rendement redelijk tot goed scoren. In dit project wordt onderzocht wat deze ondernemers voor strategie hanteren, zodat duidelijk gemaakt kan worden naar andere ondernemers hoe een laag energieverbruik kan worden gerealiseerd. Aandacht gaat daarbij uit naar de klimaatinstellingen, de strategieën van de teler, zijn bedrijfssituatie en zijn taal. Iedereen kan nog een stap(je) verder komen met energiebesparing. Op vocht regelen in plaats van op raamstand is zowel voor chrysanten- als radijstelers een aanrader, maar druist in tegen het gevoel van de telers. Temperatuurverlagingen kunnen een optie zijn, maar de mate waarin, is afhankelijk van onder andere teeltschema, cultivar en of de telers al op het scherpst van de snee zit. Bij de radijstelers blijkt dat één van de eerste maatregelen die genomen moeten, het aanbrengen van een gevelscherm bij het gebruik van een bovenscherm is. Projectnummer: 12175

De doelstelling van dit onderzoek is om bij verduistering van chrysant in de zomer inzicht te krijgen in hoeverre de vertraging door hoge temperaturen onder het schermdoek op te heffen is door een onderbreking van de nacht in de vroege uren van verduisteren. Dit moet leiden tot een verkorting van de teeltduur. Aangezien cultivars verschillend kunnen reageren op hoge temperaturen, is een groot aantal cultivars in het onderzoek opgenomen. Met name direct kieren lijkt mogelijkheden te bieden om overtollige warmte onder het schermdoek af te voeren. Alhoewel bij deze behandeling werd gekierd, terwijl het buiten niet volledig donker was, leverde dit een kwalitatief goede tak op. Waarschijnlijk is de bloeivertraging als gevolg van hoge temperaturen onder het schermdoek groter dan de vertraging door een onderbreking van de nacht in de vroege uren van verduisteren. Wellicht is niet de gemiddelde temperatuur van invloed, maar is de hoogte van de temperatuur en de frequentie van temperatuuroverschrijding boven een bepaalde drempelwaarde belangrijk voor de mate van vertraging. Het lijkt erop dat met name met het voor-verduisteren een verlaging van de temperatuur kan worden bewerkstelligd. Overigens waren de zeer zomerse omstandigheden van 2003 een bijzonder gunstig moment om dit onderzoek uit te voeren. Projectnummer: 11530

In dit project wordt een softwarepakket ontwikkeld waarmee individuele ondernemers hun beslissingen ten aanzien van (combinaties van) energiebesparende maatregelen voor hun bedrijf kunnen ondersteunen. Om op een degelijke manier de energiebesparingspotentie te berekenen heeft Agrotechnology and Food Innovations B.V. het computerprogramma 'Energiebesparing op maat' ontwikkeld, wat nauwkeurig rekening houdt met bedrijfsspecifieke omstandigheden. Het programma richt zich vooralsnog met name op de volgende maatregelen voor de teelten: tomaat, chrysant, freesia en kalanchoe: Temperatuurintegratie; Warmtekrachtkoppeling; Hoog-isolerend kasdek; Warmtepomp & aquifer; Combicondensor; Zuinige vochtregeling; Bio-olie; Gewijzigde belichting. Projectnummer: 11557