Zoeken

De opkomst van LED techniek, waarbij slechts enkele golflengten additioneel toegevoegd wordt ter bevordering van de fotosynthese, roepen vragen op over voorwaarden van de (samenstelling en samenhang van ) golflengtes of wel over het optimale en minimaal vereiste lichtspectrum voor een goede groei van gewassen. Dat de kennis over kunstlicht beperkend is, is met name gebleken bij roos. Maar ook ten aanzien van stuurlicht blijken hypothese in proeven niet bevestigd te worden. Met name kunstlicht stelt ons voor nieuwe vragen, confronteert ons met onvolledige kennis en begrip, met als gevolg onjuiste aannames en onvolledige analyses. Het gebrek aan kennis noopt tot een kritische beschouwing van alle kennis en de omstandigheden waaronder die kennis is verzameld. Bestaande kennis en proefresultaten zullen geanalyseerd moeten worden om te bepalen welke kennis verworpen moet worden, welke kennis aangepast, welke kennis over het hoofd is gezien en toch bruikbaar is en welke kennislacunes er zijn. Het gaat om de integrale effecten van licht(samenstelling). Niet alleen op de fotosynthese, maar ook op de verdeling en benutting van assimilaten tot product en kwaliteit, planthabitus en overige aspecten als (ongewenste) verdamping, hormoonbalanseffecten op knop en wortel of (verstorings)effecten op strekkingsprocessen. Dit kan leiden tot nieuwe inzichten en bijdragen aan het gewenste doel: een betere productie en kwaliteit en effectievere benutting van kunstlicht in de winter en (in mindere mate) tot betere afscherming bij overmaat van licht in de zomer. Doelstelling van dit project is het bepalen van relevante kennis en kennislacunes die de sector en het onderzoek leiden naar een betere toepassing van kunstlicht (en in mindere mate) het verbeteren van afscherming in de zomer. Werkpakket 1. Kennisinventarisatie Dit werkpakket start met een korte ronde waarin de kennis, ervaring en ideeën omtrent licht van een aantal telers, adviseurs en onderzoekers wordt geïnventariseerd. Na deze ronde kennisinventarisatie worden de onderwerpen gegroepeerd en uitgewerkt. Aan het einde van deze fase is er een min of meer compleet overzicht van de kennis en ervaring op het gebied van benutting van lichtkleuren in de tuinbouw, in relatie tot andere teelt- en klimaatmaatregelen. Werkpakket 2. “Spelen” met de kennis en ervaring In dit werkpakket wordt de kennis die opgedaan is in werkpakket 1 in een breder kader geplaatst. Dit werkpakket begint met een workshop waarin de kennis (kort) gepresenteerd wordt, maar waarin vooral de dogma’s rond licht en het gebruik van lichtkleuren besproken worden. Deze workshop moet nieuwe ideeën, concepten en verdere vragen opleveren. Deze worden verder uitgewerkt, ook weer gebruik makend van bestaande informatie en (waar nodig) specialistische kennis van (ervarings)deskundigen. In dit werkpakket willen we de omzetting maken van kennis (opgedaan in werkpakket 1) naar concepten hoe je het lichtklimaat optimaal in kunt zetten in de glastuinbouw, maar ook van wat de onmogelijkheden hiervan zijn. Dit moet leiden tot een totaalplaatje van wat er mogelijk is. Een aanbeveling voor telers die overwegen over te stappen naar LED-belichting is zich goed te laten informeren door lampenfabrikanten over de producten die zij bieden, lichtspectrum, efficiëntie, ervaringen en financieringsmogelijkheden. Hierbij gaat het niet alleen om de effecten op gewas, maar ook om plantweerbaarheid, mogelijkheden tot scouting en de werkbaarheid van het personeel onder die lichtcondities. In de afgelopen twintig jaar is het elektriciteitsgebruik in de glastuinbouw snel toegenomen door toenemende arealen belichte teelt en een sterke toename van het geïnstalleerd vermogen aan belichting. Deze trend is te keren door de vervanging van de huidige SON-T belichting door LED-belichting, die efficiënter is in het omzetten van elektriciteit in licht. LED-belichting biedt nieuwe perspectieven voor de teelt en sturing van gewassen, omdat het lichtspectrum kan worden aangepast aan de behoeftes van het gewas. Dit biedt mogelijkheden om de morfologie, ontwikkeling en fysiologie van planten te sturen. Beter gebruik mogelijkheden In het project ‘Denkkader licht’ hebben onderzoekers van Wageningen University & Research bestaande kennis, proefresultaten en praktijkervaringen geïnventariseerd en geanalyseerd om bij te dragen aan de kennis die nodig is om te komen tot een beter gebruik van de mogelijkheden van LED-belichting in de glastuinbouw. Hierbij is niet alleen gekeken naar de effecten op gewas, maar ook op de plantweerbaarheid en natuurlijke vijanden. Dit project levert daarmee geen standaard lichtrecepten op, maar biedt een denkkader om te begrijpen waarom bepaalde effecten optreden en hoe per gewas de kennis moet worden opgebouwd om wel te kunnen komen tot de meest effectieve belichtingsstrategieën. Systeemverandering Uit proeven en demonstratieprojecten blijkt dat de overstap van een onbelichte teelt of SON-T belichting naar een LED belichte teelt de nodige consequenties heeft voor temperatuurverdeling, ontwikkelingssnelheid, raamopening en daarmee voor CO2 benutting, warmte en elektriciteitsverbruik. Het toepassen van LED’s in de kas is een systeemverandering, waarbij alle elementen van het systeem opnieuw geoptimaliseerd moeten worden. Projectnummer: 20113

Met een huidig areaal van ca. 340 ha is de aardbei onder glas de laatste jaren een belangrijke teelt in Nederland geworden. Het gasverbruik ligt tussen de 12 tot 18 m3/m2. Op 20 ha wordt er al SON-T belichting toegepast, met een intensiteit van rond de 160 μmol/m2/s. Dit kan waarschijnlijk efficiënter en energiezuiniger, waarbij er bovendien kwaliteitswinst wordt gehaald. Uit recente proeven in Bleiswijk bleek dat met gerichte belichting (op de bladeren of op de vruchten) er op een efficiënte wijze meer assimilaten beschikbaar voor de vruchten. De hypothese is dat dit kan komen door een temperatuureffect of een stuurlichteffect. Het stuurlichteffect wordt ondersteund door literatuurgegevens. Bij beide hypothese kan de lichtintensiteit en dus het elektriciteitsverbruik duidelijk omlaag. Het doel van dit project is door het efficiënter inzetten van stuurlicht een elektriciteitsbesparing te realiseren van minstens 40% ten opzichte van een huidige belichte jaarrondteelt met SON-T. In fase 1 zal middels een deskstudie onderzocht worden - via een literatuur, gesprekken met adviseurs, onderzoekers, telers en leveranciers - wat de mogelijkheden van energiebesparing zijn voor belichting met behoud van kwaliteit. Op basis hiervan wordt een keuze gemaakt voor de exacte behandelingen in een vervolgproef (fase 2). In fase 2 wordt in een kasproef met minimaal 4 behandelingen uitgevoerd om de geformuleerde hypotheses te testen. Vooralsnog is alleen fase 1 gehonoreerd en gestart. Projectnummer: E15007

Het doel van dit onderzoek is om het effect van stuurlicht in de freesiateelt te onderzoeken in de praktijk bij Akerboom Freesia. In een eerdere praktijkproef bij Penning werd bij het gebruik van stuurlicht 0 tot 22% meerproductie gevonden afhankelijk van de kleur licht en cultivar. Deze resultaten konden afgelopen winter niet worden bevestigd in een praktijkproef bij Akerboom. Dit mede omdat er geen goede controle was en dat de lichtintensiteit van het groeilicht (de SON-T belichting) veel hoger was bij Akerboom dan bij Penning (35 om 96 µmol.m -2 .s -1 ). Deze proef moet bij een lichtintensiteit van 52 µmol.m -2 .s -1 de effecten van stuurlicht vaststellen worden, in drie behandelingen: SON-T, SON-T met rood, SONT met verrood. Dit wordt vergeleken met 96 µmol.m -2 .s -1 SON-T als controle. In een praktijkproef bij Akerboom Freesia is onderzocht of een deel van de SON-T belichting vervangen kan worden door lage intensiteit stuurlicht, wat kan zorgen voor energiebesparing op het elektraverbruik van de belichting. Toepassing van rood of verrood stuurlicht (LED) gedurende de donkerperiode had in deze proef geen duidelijke meerwaarde. 8 µmol.m -2 .s -1 rood stuurlicht in de nachtperiode gaf bij de cultivar ‘Ambiance’ 6% meer stelen, maar bij de cultivar ‘Pink Passion’ was er geen toename in productie. Onder verrood stuurlicht was er bij beide cultivars geen toename in productie. Ook zonder stuurlicht was een goede Freesiaproductie mogelijk in de kas met lagere intensiteit assimilatiebelichting. Dit was wel in combinatie met een lagere temperatuur waardoor de teeltduur toeneemt in vergelijking met een teelt met normale assimilatiebelichting en teelttemperatuur. Projectnummer: 20014

Dit project heeft tot doel de effecten te bepalen van verschillende teeltomstandigheden op de absorptie, transmissie en reflectie en de fotosynthese-efficiency afhankelijk van de golflengte. Het wordt dan mogelijk om gericht gebruik te maken van verschillende lichtkleuren en daarmee de belichtingsefficiëntie (gram oogstbaar product per Watt licht) minimaal 10 tot 15% te verbeteren. Bij de vruchtgroenten was het spectrum van de fotosynthese gelijk aan het gangbare fotosynthese spectrum (plantgevoeligheidscurve). Rood licht is het meest efficiënt voor bladfotosynthese. Rood LED licht (circa 645nm) was in groene bladeren maximaal 13% efficiënter dan SON-T licht. Bij de rode bladeren van de roos cultivar Prestige was het rode LED licht zelfs tot 35% efficiënter. Deze waarden gelden alleen voor de momentane bladfotosynthese bij een belichting met 100 mol/m2/s-1 (PAR). De resultaten geven wel aan dat rood LED licht tot meer fotosynthese kan leiden, het meest bij roos cultivars met rode bladeren. Projectnummer: 13100