Zoeken

De BEST (Berry Energy Saving Technology) kas (voorheen noppenfoliekas, ca 500 m2 onderdeel van het IDC energie bij WUR glas) maakt de verwachtingen met betrekking tot het energiegebruik bij de huidige frambozenteelt(en) waar met een verbruik van 5.7 m3/m2 (januari t/m juni). Zie projectnr. 20056 . Dit is een besparing van ca. 20% en is veelal te danken aan de goede isolatie van het kasdekmateriaal (soort noppenfolie), het gebruik van het energiescherm en toepassing van de basisregels van Het Nieuwe Telen. Hoewel de lekdichtheid van een foliekas altijd een uitdaging is, blijkt deze gezien het gerealiseerde gebruik zeker binnen de doelstellingen. Daar staat tegenover dat de kas een enorme ventilatiecapaciteit heeft waar deze frambozenteelt dankbaar gebruik van maakt, wat heeft geleid tot een (meer dan) goede productie. Deze eigenschappen maken de BEST kas ideaal voor de teelt van “luchtig” geteelde gewassen die bij een verlenging van het seizoen een beperkte energievraag kennen. De trend waar met name zacht- maar ook steen- en hardfruit meer en meer beschermd geteeld gaan worden, zet onverminderd voort. Hoewel tot nog toe framboos in deze kas geteeld is, kan dit type kas waarschijnlijk voor een heel scala aan zacht-, steen- en hardfruitsoorten en andere gewassen worden ingezet. Doel Een winterframbozenteelt in de BEST greenhouse met een laag verbruik van energie, CO2 en chemische gewasbeschermingsmiddelen met een verdere verbetering van de productie en gewas- en productkwaliteit. Daarnaast wordt onderzocht wat andere potentiele gewassen voor dit kastype is waarbij een zomer- en herfstteelt van een alternatief gewas getest wordt. Met deze kennis kunnen telers een goed oordeel vellen over de haalbaarheid van dit type kas en kunnen ze hun huidige teelt optimaliseren. Aanpak WP1 Teelt framboos. In de kas zal praktijkconform begin januari 2020 gestart worden met één of mogelijk twee rassen met een teeltduur van 6 maanden. Naast gebruikelijk metingen rondom productie, kwaliteit en houdbaarheid, gewasgezondheid, klimaat en ook uitstraling, wordt de CO2 nauwkeurig gemeten en gedoseerd. Ook worden fotosynthesemetingen gedaan onder verschillende omstandigheden. WP 2 CO2 emissie reductie. Om pieken in het energieverbruik te voorkomen zal het verbruik per dag worden gemaximaliseerd, welke vertaald wordt in een maximum buistemperatuur. Bij een tijdelijk tekort aan energie onder koude omstandigheden, zullen lagere kastemperaturen worden getolereerd. Voor de CO2 wordt een maximaal jaargebruik van 10 kg/m2 als uitgangspunt genomen. Vooral bij de grote ventilatiesnelheden, die in deze kas bereikt kunnen worden kan het doseren op die momenten ter discussie gesteld worden. Er zal dan ook een CO2-doseerplan opgesteld worden, de CO2-doseerslangen komen op verschillende posities te liggen en er wordt een flexibel meetnet (max. 10 meetpunten) met een nauwkeurige CO2-meter via een multiplexer verbonden WP 3 productassortiment energie-extensieve teelten. De BEST kas is ideaal voor de teelt van “luchtig” geteelde gewassen die bij een verlenging van het seizoen een beperkte energievraag kennen. Er is onmiskenbaar een trend gaande waar met name zacht- maar ook steen- en hardfruit meer en meer beschermd geteeld gaan worden. Er zal een inventarisatie en grove haalbaarheid gemaakt gaan worden van potentiële gewassen die in dit kastype geteeld zouden kunnen worden. WP 4 vervolgteelt. Als het resultaat van werkpakket 3 een veelbelovend gewas oplevert welke ook vrijwel direct (logisch startmoment in het teeltseizoen en beschikbaar plantmateriaal) zonder ingrijpende aanpassingen aan de kas geteeld kan gaan worden, wordt dit gewas de 2 e seizoenshelft geteeld. Indien hiervoor te grote obstakels zijn, zal er een bramenteelt uitgevoerd gaan worden De telers investeren 10% in dit project. In 2018 is met een consortium een kas ontwikkeld voor gewassen met een lagere energiebehoefte om met minder energie (klimaatneutraal) te telen en de productie te verbeteren. Er is gekozen voor een noppenfoliedek op een kas met doorlopende nokluchting met scherm en goten met containers om drainwater te kunnen hergebruiken. Framboos is gekozen als pilot voor een groep gewassen die in de toekomst in een kas geteeld kunnen gaan worden. Het klimaat is geregeld volgens de principes van het Nieuwe Telen. De BEST kas (Berry Energy Saving Technology) heeft in het eerste jaar (2019) aan de doelstellingen voldaan. Er was een laag energieverbruik (5.7 m3/m2 t.o.v. een verwachte 5 - 8 m3/m2), een hoge productie (7.1 kg/m2 t.o.v. een verwachte 6 kg/m2) en een goede teelt in potten op goten om hergebruik van voedingsoplossing mogelijk te maken. Er zijn twee teelten uitgevoerd met het ras Diamond Jubilee. De noppenfolie kas had een goed uniform klimaat waarin een goede kwaliteit (hoog suikergehalte, goede houdbaarheid) framboos is geteeld. De plantdichtheid varieerde van 1.8 canes/m2 tot 2.2 canes/m2 maar dient verder geoptimaliseerd te worden. De economische analyse laat zien dat een noppenfoliekas een lagere investering heeft als een glazen kas maar dat vooral het binnenklimaat (lagere maximum temperaturen in de zomer) beter is, er is meer ventilatiecapaciteit. Projectnummer: 20137

Een te geringe wateropname in de nacht zal zich in de eerste plaats uiten in een aan Ca gebrek gerelateerd probleem. De energiebalans en een balans van de vochtspanning zijn door de plant te beïnvloeden via de huidmondjesopening. Daarnaast hebben ze via die weg invloed op de CO2-opname. In de nacht is CO2-opname niet van belang. Er is niet één factor die als sterke stuurfactor gebruikt kan worden om huidmondjes in de nacht gericht te laten sluiten. Kennislacunes rond de wateropname en verdamping in de nacht zijn: Hoe lang mag een periode met hoge luchtvochtigheid aan het begin van de nacht duren? Hoe kan de wateropname via de EC in relatie tot weerovergangen worden gestuurd? Hoe kunnen de wortelactiviteit en het substraatvolume worden geoptimaliseer? Wat moet de minimale verdamping in de nacht zijn voor de minimaal benodigde opname van Ca? In de praktijk betekent minimaliseren van verdamping dat er vochtiger, met veel isolatie en weinig luchtbeweging, moet worden geteeld. Een vervolgvraag die binnenkort wordt opgepakt in een nieuw project is het specifiek meten van de verdamping in de kop of de groeiende delen van een plant. Ca gebrek in de kop zal namelijk direct tot kwaliteitsproblemen leiden, terwijl minder verdamping en Ca-opname in oude bladen minder snel een probleem is. Dit project is gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken. Het eindrapport van het project is beschikbaar en vindt u via onderstaande link.

“In de proef met hoge draad komkommers in de VenlowEnergy-kas , waar we gericht op vochtafvoer proberen te sturen is het beeld de afgelopen dagen heel wisselend geweest. We telen bij hoge luchtvochtigheid en de planten laten zien dat we tegen de grens aan zitten voor bladproblemen- vooral door het vormen van bolblad. Afgelopen maandag was ik, na het wat sombere weer op zaterdag en zondag, zeer tevreden over het gewas. Een mooie groei in de kop en we oogsten goede komkommers. Het gewas leek er prima bij te staan. Gisterenmiddag was dat beeld echter geheel omgeslagen. De kop groeit wat stug, de blaadjes lijken wat korter, en direct onder de kop laat het gewas veel bladeren met bolblad zien (zie foto). Waar komt die omslag in groei vandaan? Wat deden we fout? Ik denk dat we de omslag van somber naar zonnig weer op maandag en dinsdag niet goed opgevangen hebben. Vooral dinsdag was het heel zonnig, met hoge buitentemperaturen en een droge oosten wind. De kastemperatuur liep daardoor hoog op, tot 28 o C, en de luchtvochtigheid daalde naar 60%. Daarbij komt dat maandag het gewas is gezakt en dat onderin het gewas fors blad is geplukt. Het gevolg was dat het verdampend oppervlakte van het gewas kleiner was geworden. Kortom, omstandigheden overdag met veel instraling en een hoge verdamping, die het gewas niet goed kon opvangen. De vraag is wat ik wel had moeten doen? Ik denk dat we het scherm overdag dicht hadden moeten trekken om de warmte op het gewas te verminderen en de vochtigheid in de kas te verhogen. Dan maar een graad warmer, als het vocht maar op peil blijft en de kop van de plant niet te sterk verdampt. Het probleem zat niet in de verdamping in de nacht. Die is de laatste tijd circa 25 gram/(m 2 .uur) en daarmee volgens mij voldoende. Op de sombere zaterdag en zondag hadden we wel minder water kunnen geven – eerder stoppen - , zodat de intering in de nacht groter was geweest. De afgelopen dagen gaf dus een sterk wisselend beeld, maar juist dat beeld met ups en downs is leerzaam. Morgen is er weer een BCO van de komkommerproeven en dan zal ik mijn bevindingen met de telers, adviseurs en ontwikkelaars van systemen delen. Ik ben benieuwd naar hun mening. Uiteraard kunt u ook als lezer van deze weblog uw mening geven (arie.degelder@wur.nl), maar zonder het gewas en het gerealiseerde klimaat te zien, zal dat misschien lastig zijn.” Dit project wordt gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).

In het Innovatie en Demo Centrum (IDC energie) is in oktober de 2SaveEnergy-kas in gebruik genomen. In deze kas, die bestaat uit een combinatie van glas en een ETFE film om op die manier een isolerende spouw in het kasdek te creëren, zijn we momenteel met de teeltwisseling bezig. Onderzoeker Frank Kempkes vertelt over zijn ervaringen met kas. “Nu we tussen twee teelten zitten, is het de kans om experimenten te doen die je tijdens de teelt niet kunt doen. Omdat we in het IDC-energie slechts kleine kassen hebben van 450 á 500 m2 heeft de gevel van deze kassen een grote invloed. Daarom zijn de gevels ook voorzien van een compleet apart regelbaar gevelnet. Een ander punt van discussie is ‘hoe lek is de kas’. Dat heeft immers weer invloed op de CO2-concentratie, vochthuishouding en het warmteverlies van de kas. Dit is het moment om hier gevoel voor te krijgen en er waarden aan te koppelen. Het lekverlies van de kas hebben we bepaald door de CO2-concentratie tot zo’n 2000 ppm op te laten lopen, de CO2 dosering te stoppen en door de lek naar buiten zal de CO2 concentratie af gaan nemen. Deze afnamesnelheid is de maat voor het lekverlies van de kas. Het blijkt dat de 2SaveEnergy kas een potdicht bouwwerk is. De kas is dus netjes gebouwd. Het warmteverlies van deze kas is zoals verwacht iets groter dan de vergelijkingskas maar die bestaat dan ook uit isolatieglas dus ook hier zijn we tevreden over. Het wil nog niet echt winteren en de winter die we tot noch toe hebben gehad viel in het weekend na de kerst. We hadden sneeuw, wat het moment was om te testen of het bedachte ontdooi/sneeuwsmeltsysteem van het dubbele kasdek goed functioneert. Op het moment dat het sneeuwt, wordt de spouwventilatie aangezet en de raamstand gaat naar 1%. Door een slimme plaatsing van de afdichtrubbers wordt de spouw wel geopend, maar blijft de door de spouw geblazen lucht in de kas. Pas bij het verder openen van het raam kan kaslucht ook daadwerkelijk naar buiten stromen. De spouwventilatie zuigt kaslucht van onder het scherm aan en via de goot en de condensgaten in de goot wordt deze lucht de spouw ingeblazen. De verwarmingscapaciteit die hiermee bereikt wordt is klein maar dat hoeft geen probleem te zijn. De sneeuw die viel was een mengsel van sneeuw en regen terwijl de luchttemperatuur net boven het vriespunt was. Niet de mooiste omstandigheden om te testen maar wat we gezien hebben is dat er in ieder geval geen grote ophoping van sneeuw in de goot plaatsvond. Hopelijk hebben we later in het seizoen wel een periode van constante vorst met sneeuw zodat we een nieuwe test kunnen doen.” Dit project is een initiatief van AGC, Boal Systemen, VDH Foliekassen, Van der Valk Systemen, in samenwerking met Wageningen UR Glastuinbouw. Het is gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).

Analyse van de resultaten in de VenlowEnergy Kas leerde dat verder isoleren weinig extra besparing oplevert. Ook werd duidelijk dat bijna de helft van het energiegebruik gerelateerd is aan de verdamping in perioden van stoken. Hoewel bij stoken op jaarbasis nog geen 80 liter per m2 wordt verdampt, is deze verdamping de grootste energiegebruiker geworden. Als de verdamping kan worden gehalveerd en de verminderde verdamping kan worden gecompenseerd op momenten dat de zon schijnt, is naar verwachting nog eens 4 tot 5 m3 aardgas per m2/jaar op de stookkosten te besparen. In dit project wordt onderzocht hoe het energieverbruik voor verdamping veilig kan worden teruggebracht door de volgende stappen te volgen: Inventarisatie van kennis uit onderzoek en praktijk; Kleinschalige experimenten verrichten; Teeltdemonstratie. De verwachting is dat er nog een flinke besparing op het energieverbruik mogelijk is door de verdamping van het gewas te beperken. In de VenlowEnergy Kas wordt daarom dit jaar een vervolgonderzoek uitgevoerd waarin dit uitgangspunt wordt getest. Het onderzoek gaat zich nu richten op de vraag of de verdamping is terug te dringen zonder dat dit ten koste gaat van productie en kwaliteit. In het onderzoek zal er naar worden gestreefd naar een balans tussen noodzaak en overmaat. Doel is om tomaten te telen met een energieverbruik van 16 m3/m2. Verdamping heeft vooral effect op de energiebalans en het watertransport in de plant. De beperking van de verdamping in de nacht heeft effect op de wateropname door de wortel en daarmee op de Calcium opname. Dat bleek uit onderzoek en een literatuurstudie van Wageningen UR Glastuinbouw naar het verlagen van de verdamping voor energiebesparing. Een te geringe wateropname in de nacht zal zich in de eerste plaats uiten in een aan Ca gebrek gerelateerd probleem. De energiebalans en een balans van de vochtspanning zijn door de plant te beïnvloeden via de huidmondjesopening. Daarnaast hebben ze via die weg invloed op de CO2-opname. In de nacht is CO2-opname niet van belang. Er is niet één factor die als sterke stuurfactor gebruikt kan worden om huidmondjes in de nacht gericht te laten sluiten. Projectnummer: 14914