Zoeken

Het ideale kasdek laat zoveel mogelijk licht door terwijl het goede isolerende eigenschappen heeft om warmte verlies zoveel mogelijk tegen te gaan. Naast dubbel glas zijn coatings met lage infrarood emissie (Low-e) een belangrijke optie om warmte in de kas te houden. Hiermee is eerder ervaring mee opgedaan in de VenlowEnergyKas, alleen is een nadeel dat deze coatings ook wat lichtverlies betekent. Maar mogelijk kunnen nieuwe low-e coatings gecombineerd worden met anti-reflectie coatings (AR). Met een low-e coating kan in orde grootte hetzelfde bespaard worden als een transparant scherm. De isolatiewaarde neemt met ca. 20% toe als een low-e coating toegepast wordt op normaal glas. De eigenschappen van de low-e coating hangen sterk af van de proces condities en specifieke materiaalkeuzes. Dit onderwerp krijgt veel aandacht binnen de PV industrie, vandaar dat met Solliance (onderzoeksorganisatie rondom zonnecellen) wordt samengewerkt. Verder brengt glasfabrikant AGC expertise in evenals de glasmonsters met coatings. Het doel van dit project is om coatings te ontwikkelen die Low-e combineren met AR eigenschappen waarbij de energiebesparing niet ten koste gaat van licht transmissie, of anders zo minimaal is dat de kostenbesparing van de betere isolatie zwaarder weegt. Prototypes worden doorgemeten. Voor een selectie gewassen en gasprijzen zal het effect van de potentiele isolatie/ transmissie eigenschappen geanalyseerd worden via Kaspro (model) voor een economische analyse met als referentie een enkelglas kasdek met dubbelzijdige AR coating. Projectnummer: 20086

Het kasdek inclusief schermen heeft grote invloed op de hoeveelheid licht die de kas binnenkomt, het spectrum en de lichtverdeling over gewas. Dit heeft grote invloed op de productie, de kwaliteit en zelfs op inhoudsstoffen van de plant. Daarnaast hebben het kasdek en de schermen grote invloed op het energieverbruik in kassen. ‘Smart’ of ‘adaptable’ materialen maken het mogelijk om de hoeveelheid licht, het spectrum en lichtverdeling te controleren. Ook het sturen van CO2 en luchtvochtigheid met selectieve membranen kan een nieuwe mogelijkheid zijn productie en energieverbruik te optimaliseren. Het doel van dit meerjarige project is om enerzijds te zoeken naar (aanpassing van) bestaande materialen uit de ‘high-tech’ industrie die interessant kunnen zijn voor toepassing in de glastuinbouw. Anderzijds wordt er gewerkt aan de aan de ontwikkeling van nieuwe materialen. Dit wordt gedaan met het toekomstige beeld dat nieuwe kassen het beschikbare zonlicht zo optimaal mogelijk gebruiken met zo min mogelijk energieverlies door het gebruik van ‘smart’ of ‘adaptable’ materialen. Daarbij wordt gedacht aan: Hoge lichtdoorlatendheid in combinatie met hoge isolatie Het diffuus maken van direct licht Het aanpassen van het zonnespectrum Het controleren van de luchtvochtigheid via membranen of vochtabsorberende materialen. Membranen die CO2 kunnen filteren of absorberen. Het concentreren van zonlicht via pigmenten in het kasdekmateriaal. Controle van doorlatendheid van infrarode straling in het kasdek Het programma bestaat uit de volgende werkpakketten: Identificeren wat de meest waardevolle eigenschappen zijn voor een ‘smart kasdek’. Bepalen wat de marktpotentie is van deze eigenschappen Het identificeren, testen en evalueren van bestaande materialen die interessant kunnen zijn voor de glastuinbouw. Het op kleine schaal aanpassen en testen van interessante bestaande materialen Ontwikkeling van nieuwe materialen voor het kunnen beïnvloeden van het lichtspectrum en het concentreren van zonlicht voor productie elektriciteit of veranderen lichtverdeling. en voor het controleren van doorlatendheid van infrarode straling Communicatie, projectmanagement en kennisuitwisseling tussen tuinbouwbedrijven en high-tech bedrijven Vier grote innovatieve high-tech bedrijven (BASF, FUJIFILM, Sabic, Saint-Gobain) nemen met vol commitment deel aan dit project, naast tuinbouw toeleveranciers (Mardenkro, RKW/Hyplast en Glascom). TU Eindhoven zal toepassing van nieuwe materialen onderzoeken. Samen met de kennis en ervaring WUR Glastuinbouw is dit een uniek consortium om te zoeken naar bestaande (uit andere sectoren), aangepaste en nieuwe materialen voor m.n. kasdek en schermen. Daarnaast zet dit ook de innovativiteit van de Nederlandse glastuinbouw op de kaart voor bedrijven buiten de sector. Informatie over Smart Materials II vindt u hier . Projectnummer: E16025

Met de voorgestelde nieuwe hoog isolerende kasdekmaterialen kan flink op energie bespaard worden. Afhankelijk van het aantal lagen zelfs mogelijk méér dan dubbel glas (wat in de VenlowEnergyKas meer dan 50% op energie bespaart bij een onbelichte groenteteelt). Bij de op hoge temperaturen geteelde sierteeltgewassen wordt kasisolatie vaak gerealiseerd door gebruik van meerdere schermen en gebruik van meerlaagse PC platen met een zeer lage lichtdoorlatendheid van ca. 60%. Met de ontwikkeling van ultra dunne maar zeer sterke glasplaten zoals bijv. gorilla glas voor mobiele telefoons (of Leoflex™ van Asahi) ontstaan nieuwe mogelijkheden voor nieuwe kasontwerpen en om deze in meerlaagse vormen toe te passen als hoogisolerend kasdek. Flexibel dun glas is een gehard glas. Terwijl standaard gehard glas een thermisch proces doorloopt gaat het hier om een chemisch proces, waardoor het glas vijf keer sterker wordt, waardoor de mogelijkheid ontstaat het dunner te maken en in gebogen vorm te produceren. Dunne glazen hebben een verminderde lichtabsorptie en door het toevoegen van coatings kan het verlies aan lichtreflectie beperkt worden. Naar verwachting kan dit dunne glas in drie of meer lagen worden toegepast als kasdek met als resultaat een beduidend hogere lichttransmissie dan nu beschikbare meerlaagse PC platen, maar ook een hogere transmissie dan nu incidenteel gebruikt dubbelglas. Ook kan bijvoorbeeld een diffusse coating aan de binnenkant van het glaspakket aangebracht worden, zodat er geen verhoogd risico op vervuiling is. En kan door het kunnen buigen en doordat het licht in gewicht is, zijn nieuwe kasontwerpen mogelijk. In deze studie wordt de haalbaarheid van de toepassing van flexibele ultra dunnen glazen in kassen verkend. Hiervoor worden de optische, thermische en mechanische eigenschappen in verschillende configuraties (diktes, oppervlaktebehandelingen, aantal lagen) onderzocht. Ook wordt nagedacht over alternatieve dekvormen en nieuwe kasconcepten. In deze studie is de haalbaarheid van de toepassing van flexibele dunne glazen in kassen onderzocht. Met de ontwikkeling van dunne maar zeer sterke glasplaten, zoals voor mobiele telefoons, ontstaan nieuwe mogelijkheden voor nieuwe kasdekvormen en nieuwe mogelijkheden om deze in meerlaagse beglazing toe te passen als hoogisolerend kasdek. Flexibel dun glas is een gehard glas. Terwijl standaard gehard glas een thermisch proces doorloopt gaat het hier om een chemisch proces, waardoor het glas veel sterker wordt. Hierdoor ontstaat de mogelijkheid het dunner te maken en te buigen. Door het toevoegen van nanocoatings kan de reflectie verminderd en de lichttransmissie verhoogd worden. Zo kunnen meerlaagse kasdekken worden gemaakt met als resultaat een hogere lichttransmissie dan nu beschikbare meerlaagse polycarbonaat kanaalplaten (PC), maar ook een hogere transmissie dan nu gebruikt dubbel isolatieglas. De studie laat zien dat dit tot 20% additionele energiebesparing gebaseerd op warmte leidt bij Phalaenopsis. Dunne glazen zijn bijzonder sterk en kunnen ook in gebogen vorm worden toegepast. Hierdoor worden nieuwe kasdekvormen met glas mogelijk. Vooral het lage gewicht biedt hier voordelen. Belangrijke mechanische aspecten en bottlenecks hiervoor zijn in kaart gebracht. Door beperkingen in beschikbare afmetingen en hoge prijzen ligt de toepassing van dunnen glazen in kassen verder weg in de toekomst. Projectnummer: 20038

Het intensievere en betere gebruik van energieschermen leidt tot meer problemen met condensatie, drup en algengroei. Enerzijds is dit goed verklaarbaar, anderzijds zijn metingen gewenst om de precieze werking en oorzaken beter in kaart te brengen. Een betere analyse is de eerste stap op weg naar mogelijke oplossingen. Op een praktijkbedrijf worden metingen uitgevoerd: temperaturen en RV onder/tussen/boven de doeken en aan het kasdek, (uit)straling, hoeveelheid condens op en onder het doek en condens van het kasdek. Voor deze metingen wordt een innovatieve meetmethode ontwikkeld. In het lab wordt het vochttransport door verschillende energiedoeken bepaald. Op basis van de gemeten waarden wordt in een simulatiemodel berekend of de gemeten hoeveelheden condens en drup overeenstemmen met een berekende waarde. Daarmee worden voorstellen ontwikkeld voor in de praktijk bruikbare meetmethoden die de problemen kunnen voorspellen en strategieën die de problemen kunnen oplossen. Het testen van mogelijke oplossingen zou kunnen plaats vinden in een vervolg project. Projectnummer: 20023

Het huidige onderzoek ‘De perfecte roos’ loopt nu twee jaar en daarbij worden de productie doelstelling in kg/m2 goed gehaald. De kwaliteit is in gewicht per cm steellengte te laag, de gemiddelde houdbaarheid blijft iets achter en de kleur van de bloemen te donker. De energiedoelstelling voor elektriciteit voor belichting (30%) wordt niet gehaald, maar er is wel een besparing van 15 % gerealiseerd in vergelijking met een praktijkbedrijf met een vergelijkbaar gewas. Op basis van de resultaten is een studie gedaan naar het effect van belichting en koeling voor de economische haalbaarheid van een duurzame rozenteelt. De conclusie is dat koeling een duidelijk positieve bijdrage kan leveren aan een economisch rendabele en duurzame teelt van roos, ook bij stijgende elektriciteitsprijs. De gevoeligheid van belichting is daarvoor veel groter dan bij koeling. Voor de teelt betekent dit dat besparing op belichting vooral in het voorjaar en de zomer moet worden bereikt en dat koeling maximaal moet worden ingezet om de verhouding tussen lichtsom en etmaaltemperatuur goed te houden in de zomer. Daarbij moet de knipstrategie en het inbuigen worden gestuurd op een juiste plantbelasting gegeven de beschikbare hoeveelheid licht en de gewenste kwaliteit. De doelstelling van dit project is daarom een duurzame en energiezuinige rozenteelt door een gerichte inzet van de belichting; minder in het voorjaar en de zomer en intensief in herfst en winter, een maximaal gebruik van de koeling via de OPAC luchtbehandeling. Uitgangspunt in de teelt is dat niet mag worden ingeleverd op kwaliteit (houdbaarheid) en gevoeligheid voor meeldauw. In dit project kan een besparing op elektriciteit van 12% bereikt worden (van 50 naar 440 kWh) en het volledig vervangen van de warmte door zonnewarmte afkomstig uit de koeling van de kas. Hiervoor is wel elektriciteit nodig dit is ongeveer 60 kWh/m2 voor de oogst van 940 MJ/m2 warmte. De productie kwam op 320 stuks/m2 van gemiddeld 54 gram. Het aantal takken is 43 meer dan de prognose, terwijl het gemiddelde gewicht gelijk is aan het uitgangspunt voor de prognose. De taklengte en knopgrootte varieerden door het seizoen. De koeling en geforceerde ventilatie hebben een positief effect gehad op de taklengte in het najaar. De installatie met geforceerde ventilatie van boven het scherm had een gunstig effect voor het klimaat, vooral op de vochtbeheersing onder een grotendeels (95-98%) gesloten scherm. De lichtbenuttingsefficiëntie was 2.44 gram/mol; dit was hoger dan die in een proef een jaar eerder. Op jaarbasis is met een gebruik van 573 kWh/m2 niet bespaard op elektriciteit ten opzichte van een referentieteelt met 514 kWh/m2. Op warmte is juist heel veel bespaard met een gebruik van 423 MJ/m2 ten opzichte van een referentieteelt met 1334 MJ/m2 en meer dan in het jaar 2014/2015. De geoogste warmte was meer dan voldoende om in de warmtevraag te kunnen voorzien. De warmte is daarbij in de kas gebracht via de OPAC-warmtewisselaar en dat kan met lage temperaturen, zodat de warmtepomp een hoge COP (coëfficiënt of performance) kan halen. Als alle elektriciteit voor belichting en de warmtepomp groen ingekocht worden, is een intensieve klimaatneutrale rozenteelt met topkwaliteit rozen in beeld. De terugverdientijd van de investering in koeling ligt afhankelijk van uitgangspunten tussen de 2 en 11 jaar. Projectnummer: E15006

Uit het project “Verbetering lichtinval winterlicht” blijkt dat het mogelijk is om in de winter in totaal meer dan 10% extra natuurlijk licht in de kas op het gewas te krijgen. Omdat de resultaten van deze deskstudie gedeeltelijk gebaseerd zijn op aannames is het goed voor het opschalen naar kasniveau een tussenstap te maken. In het project "schaalmodellen winterlichtkas" worden de uitersten in de berekeningen van de deskstudie in de winter onder natuurlijke condities getest. Het project "Uitwerking en demonstratie winterlichtkas" is een vervolg op de genoemde voorstudies. Op basis van die resultaten wordt samen met een consortium de technische details van het kasconcept uitgewerkt. Daarbij wordt gebruik gemaakt van de volgende innovaties / opties: Nieuwe kasdekvorm (zaagtand) zorgt voor 2% meer natuurlijk licht in winter. Nieuwe constructiedelen (nagenoeg spiegelend) zorgen voor 4% meer licht in de winter. Optimaal ingepaste hoog isolerende scherm installaties. Kasoriëntatie met nokrichting Oost-West. Diffuus kasdek met hoge haze zorgt. Glas wordt voorzien van een AR coating Het diffuse glas heeft gunstige condensatie eigenschappen waardoor 6-7% meer natuurlijk licht in de kas komt in de wintermaanden. Een combinatie van de hierboven genoemde afzonderlijke effecten leidt volgend berekening tot een verhoging van de lichtopbrengst van een nieuwe “Winterlichtkas” met 13-14%. Toepassing van een energiezuinig teeltconcept volgens Het Nieuwe Telen. Het kasconcept wordt in de herfst 2015 in het IDC Energie in Bleiswijk als demokas van 500 m 2 gebouwd. Het voorstel is om vanaf december 2015 t/m mei 2017 komkommers telen en de licht, energie- en gewasperformance te meten. Hiermee kan vastgesteld worden: Wat in werkelijkheid de invloed van het gerealiseerde “Winterlichtkasconcept” op de lichtdoorlatendheid is, Wat de invloed van het gerealiseerde “Winterlichtkasconcept” op de lichtbenuttingsefficiëntie van het gewas is, Wat het totale jaarrond energieverbruik tijdens de demo is, Wat de totale gewasperformance; ontwikkeling, groei, kwaliteit en kilo-opbrengst tijdens de demo, speciaal in de winter, maar ook tijdens de zomermaanden is, Wat de kosten en baten voor de teler zijn, Hoe de technische constructies/installaties tijdens de demo werken. Projectnummer: 20012

Het doel is het uitwerken en toepassen van een teeltstrategie voor lisianthus waarbij minimaal 35% energie en 90% gewasbeschermingsmiddel bespaard wordt. Er is minder dan 2% uitval en de kwaliteit en productie zijn vergelijkbaar of beter dan in de praktijk. Er is ook een maximale duurzaamheidprestatie op gebied van afval, materiaalgebruik en verbruik en economische rentabiliteit. Op basis van de laatste kennis is samen met kwekers een teeltstrategie opgesteld en wordt nu gedemonstreerd op 1000 m2 bij GreenQ / Improvement Centre. De onderdelen van de teelstrategie zijn o.a.: Teelt op substraat met eb & vloed (ipv teelt in de grond) Diffuus glas Drie schermen (energiedoek, isolerend lichtafschermdoek en zonweringdoek) Belichting SON-T in drie trappen schakelbaar (70, 140 en 210 umol) waarbij lichtintegratie toegepast wordt, belichting afhankelijk van de teeltfase. Ventilation Jet Hoge druk verneveling. Gezien de resultaten uit de eerste twee teelten van 2014 bij het GreenQ Improvement Centre lijken deze doelen haalbaar. De vrees voor ziekten (Botrytis, Fusarium)en fysiogene afwijkingen (brandkoppen) weerhoudt vooralsnog een implementatie in de praktijk. Voordat een eerste proef op een praktijkbedrijf kan worden uitgevoerd zal in 2015 nog meer ervaring met het teeltsysteem moeten worden opgedaan. De teelt wordt in drie teeltfasen gesplitst waarbij voor elke fase een optimaal klimaatrecept wordt getest. Zo zal het energiegebruik meer worden toegespitst op de behoeften van het gewas. Andere aandachtpunten in de proef: Meer ervaring opdoen met schermen icm met Ventilation Jets, op basis van de uitstraling (Pyrgeometer). Beter monitoren van de invloed van het teeltsysteem op de vochthuishouding. Achterhalen oorzaak brandkoppen tijdens de eerste teelt (maart/mei). Ontwikkelen en testen andere wortelmedia om de teeltwisselingen versneld uit te kunnen voeren. Beter benaderen praktijksituatie door cyclisch telen (meerdere gewasfasen in dezelfde afdeling). Door te experimenteren met minder energie voor het stomen en door het regelmatig controleren op ziekten in het gietwater, zal worden gekeken in hoeverre ontsmetting van het gietwater verder kan worden gereduceerd. Projectnummer: 15123

Telen met gestuurde vochtafvoer betreft twee proeven, een in de VenlowEnergy kas en een bij GreenQ DLV. Tot nu toe is in het onderzoek voor Het Nieuwe Telen wel stappen gezet om de verdamping te verminderen middels het achterwege laten van de minimumbuis, maar is nog niet vanuit de benadering van een gecontroleerde minimale vochtafvoer uit de kas gewerkt. Het uitvoeren van een experiment met deze benadering kan nieuwe kennis opleveren voor de toepassing van het nieuwe telen en het telen bij minimale en gecontroleerde verdamping. De Venlow-energie kas wordt gebruikt voor dit project, met een teelt van hoge draad komkommer. Doelstelling: Effect op energie gebruik en gewasontwikkeling onderzoeken van sturen van de vochtafvoer in de nacht op een gecontroleerde wijze ( tussen de 25 en 10 gr/(m2.uur), waarbij de vochtafvoer afhankelijk is van de verdamping overdag. Vochtafvoer overdag wordt gestuurd in relatie tot de instraling. Aantonen dat met sturen op een minimale vochtafvoer in de nacht problemen met gebreksverschijnselen en ziektes niet optreden. Daarnaast wordt in een afdeling van GreenQ DLV een energiezuinige komkommerteelt (25 kubieke meter gas per m² op jaarbasis) gedemonstreerd. Hierbij wordt gebruik gemaakt van nieuwe ontvochtigingstechnieken en nieuwe visies op het kasklimaat om ziekten te voorkomen. Om een leidraad te geven voor de energiedoelstelling zal er voor de gehele teelt per week een richtlijn worden gegeven voor de te gebruiken energie. Voor deze proef zal een teeltstrategie worden toegepast welke een praktijkwaardige productie en kwaliteit als streven heeft. Om goede aansluiting met de praktijk te houden is een goede vroege productie van groot belang. De energiedoelstelling zal door inzet van de punten moeten worden bereikt: Het ontwikkelen van een eenvoudiger en betere schermregeling. Het beter sturen van verdamping van de plant en kasklimaat op basis van VPD. Risico’s op het optreden van Mycosphaerella beperken. Meerdaagse temperatuur integratie toepassen. Dit project bestond uit twee onderdelen: Een energiezuinige komkommerteelt volgens HNT bij het Delphy Improvement Centre in een kas met dubbel scherm en een hoge draad komkommerteelt gericht op gestuurde vochtafvoer in de Venlow Energy kas met dubbel glas bij Wageningen University & Research. De doelstelling van de proef bij Delphy was het demonstreren van een energiezuinige komkommerteelt met een praktijk conforme productie. Om dit te realiseren waren de belangrijkste uitgangspunten van dit project het ontwikkelen van een eenvoudigere en betere schermregeling en het sturen op basis van de verdamping van de plant en kasklimaat op basis AV en VPD om zo de risico’s op Mycospharella te beperken. De proef bestond uit drie teelten volgens een traditioneel paraplu systeem. Het scherm opende op basis van verschil in stooktemperatuur en temperatuur boven het scherm. Dit resulteerde erin dat scherm na zonsopgang nog enkele uren dicht bleef liggen. Hierdoor werd de inzet van de buis minimaal. Dit werkte in zowel de eerste als tweede teelt naar wens. De ontwikkelde schermregeling werd voorgezet in de 3 e teelt maar resulteerde in de week dat het weer omsloeg van warm weer met veel instraling naar kouder weer met minder instraling (week 38) in een chaotische regeling van het scherm. Dit resulteerde in veel fluctuaties in het klimaat (met name het AV). Dit heeft waarschijnlijk een grote bijdrage geleverd aan de infectie van Mycospharella in de derde teelt. De energiedoelstelling is met een energieverbruik van 20 m3/m2 en een praktijkconforme productie (184 stuks en 78.1 kg/m2) uiteindelijk ruimschoots gerealiseerd. Wel moet hierbij worden opgemerkt dat bij dit energieverbruik de beschikbaarheid van CO2 van een externe bron afkomstig een voorwaarde is. Doelstelling van de proef in de VenLow Energy kas was een minimale verdamping te realiseren bij teelt onder dubbel glas en een folie scherm. In de nacht daalde de verdamping tot 15-25 g.m-2.uur-1. Dit was voldoende om zonder gebreks verschijnselen de komkommers te telen. Alleen in maart kwam enige mate van bolblad voor, maar na een paar zonnige dagen herstelde het gewas zich goed. Het foliescherm is tot 2 uur na zon-op gesloten gehouden en 1 uur voor zon-onder weer gesloten. Dit leverde voor de groei geen problemen op. In de nacht kon de luchtvochtigheid oplopen tot boven de 95% zonder dat er Mycospharella is ontstaan. Voor HNT betekent dit dat als de overige factoren zoals horizontale uniformiteit van het klimaat goed zijn dat bij hoge luchtvochtigheid en met minimale vochtafvoer kan worden geteeld. Voor de VenLow Energy kas was het ventilatievoud 0.37 en dat levert in winter condities een voldoende mate van natuurlijke ventilatie en vochtafvoer op. Projectnummer: 20005

Valoya heeft een LED lamp ontwikkeld die licht geeft in een breder spectrum en niet alleen in het blauwe en rode deel van het PAR spectrum. De lamp is ontwikkeld om het lichtspectrum uit SON-T lampen te complementeren, en dus om te gebruiken in een "hybride" opstelling van SON-T en LED, beide als topbelichting waarbij dus ook de warmtestraling van SON-T benut wordt. De hypothese van dit onderzoek is dat het gecombineerde licht spectrum SON-T + LED de productie bij roos zal doen toenemen door het vergroten van de fotosynthese capaciteit van het gewas en verhoging van de maximale fotosynthese, wat voordeel oplevert in de benutting van daglicht (vooral wanneer deze toeneemt in het voorjaar). Bij praktijkbedrijf Arend Roses zullen drie behandelingen met twee herhalingen worden aangelegd: SON-T (220 μmol/m2 s) SON-T (110 μmol/m2 s ) + LED (110 μmol/m2 s) SON-T (110 μmol/m2 s ) + LED (55 μmol/m2 s) (25% besparing bij gelijke productie) Daarbij zal de kwaliteit en productie worden gemeten. Daarnaast zullen WUR Glastuinbouw en Plant Dynamics metingen doen om eventuele effecten op de productie te helpen verklaren. Dit betreft de impact van het aangepaste spectrum op huidmondjes weerstand, fotosynthese, planteigenschappen, bladmorfologie en houdbaarheid. In de winter 2014-2015 is een deel van het rozenbedrijf belicht met een 'hybride' opstelling van 103 µmol SON-T en de Valoya LED lamp G1. Deze lamp is speciaal ontwikkeld om gebruikt te worden als aanvulling op (dus altijd in combinatie met) SON-T. De LED lampen zijn in twee verschillende intensiteiten opgehangen: 57 of 103 µmol (één of twee strengen lampen per bed). In vergelijking met de gangbare installatie van het bedrijf (191 µmol SON-T), leverde het aangepaste spectrum, afhankelijk van de intensiteit van de toegevoegde LED belichting, een 7.2% tot 9% hogere lichtbenuttingsefficiëntie bij het ras Avalanche op. De hogere lichtbenutting kon echter niet worden verklaard door de verrichte metingen aan het gewas (SPAD, knoptemperatuur, fotosynthese, bladoppervlakte, huidmondjesweerstand, etc.). Dit biedt perspectief voor energiebesparing. Hiertoe zal de energie-efficiency van de gebruikte Valoya G1 lampen naar een output van minimaal 1.7 μmol PAR per Watt moeten stijgen. Hier wordt door Valoya al aan gewerkt. Aanvullend onderzoek naar effect van lichtkleur Aanbevolen wordt om aanvullend onderzoek te doen naar de effecten van lichtkleur bij roos. Vragen die er onder meer liggen zijn of andere rozenrassen even positief reageren op het aangepaste spectrum, of het gewas compacter kan worden met een hoger aandeel blauw en of met meer verrood licht de bloemen nog zwaarder worden, met een grotere bloemknop. En minstens zo belangrijk: wat is de fysiologische verklaring voor dit resultaat? Projectnummer: 20009

Het afgelopen jaar is bij WUR Glastuinbouw in twee proefkassen van 144 m2 onderzoek gedaan naar tussenbelichting met led belichting, het toepassen van 100% led belichting en de optimale lichtintensiteit in gerbera. Uit dit onderzoek blijkt dat bij 80 μmol/m2/s het licht het meest efficiënt wordt benut, dat tussenbelichting geen meerwaarde biedt, dat er 8% meer warmtevraag en dat het gewas vegetatiever is bij 100% led belichting. Er is geen verhoogde aantasting van botrytis bij 100% led belichting gezien. Deze vervolgproef wordt uitgevoerd in drie proefkassen. Een kas met 100% Led belichting (90 micromol, tot 33% besparing elektra), een kas met 50% Led en SON-T belichting (totaal 100 micromol, tot 23% besparing elektra) en een kas met 100% SON-T belichting (90 micromol, 20% besparing elektra). Ze worden uitgerust met een transparant energiescherm dat maximaal gesloten wordt gehouden door ook te werken met toevoer van droge buitenlucht. Ook wordt in de LED kas vanwege het gemis aan warmtestraling de groeibuis niet op de bok maar net onder de bloemen opgehangen. Er wordt alleen gestookt op basis van warmtevraag. Er zal in behandeling met 100% LED en 100% SON-T gestreefd worden naar een lagere etmaal temperatuur. In de Hybride kas wordt de natuurlijke daglengte gevolgd met een minimum daglengte van 9 uur. In de 100% Led kas wordt een daglengte aangehouden van 10,5 uur. In de 100% Son-T kas wordt een daglengte van 13 uur aangehouden met een zeer lage afschakelintensiteit, zodat op veel dagen in het midden van de dag het licht uit zal staan of half aan. Als gevolg van lagere energie efficiency van de SON-T lampen zal de lichtsom in deze kas ook lager zijn bij hetzelfde energieverbruik. In Hybride en 100% LED behandelingen wordt de assimilatie belichting uit/aan geschakeld zodanig dat de PAR som voor Hybride en 100% LED gelijk is. Afschakelen gebeurt trapsgewijs met een stralingsinterval tussen 100 Watt/m2 en 250 Watt/m2. Voor lichtintegratie wordt met een streeflichtsom van maximaal 10 mol gewerkt in plaats van een lichtsom op basis van verwachtte productie. De productie (kwaliteit en kwantiteit) wordt gevolgd samen met o.a. het energiegebruik, planttemperatuur, lichtniveau en ziektedruk. Daarnaast wordt de teelt gevolgd met het groeimodel van gerbera en ook geüpdate. Om inzicht te krijgen in het effect van nieuwe belichtingssystemen op de productie, is gerbera (cultivar Kimsey) gekweekt onder SON-T (13 uur dag), hybride (9-12 uur dag) en LED (10.5 uur dag) belichting, met oplopende etmaaltemperaturen. Dit is gedaan in drie afdeling van 144 m2 bij Wageningen UR Glastuinbouw in Bleiswijk. Er kan veel energie worden bespaard bij de gerberateelt door het trapsgewijs aan- en afschakelen van de lampen afhankelijk van de zonlicht intensiteit en aan het begin en einde van de dag. Bij SON-T werd de minste elektriciteit bespaard ten opzichte van de referentie tijdens de wintermaanden (28%) in vergelijking met de hybride (35%) en LED belichtingssystemen (41%). Besparing op warmte Het telen bij een lagere temperatuur is goed mogelijk. Veel energie kan worden bespaard door een aantal maatregelen. Het weglaten van minimum buis en het handhaven van (veel) lagere nachttemperaturen levert energiebesparing op. Ook kan energie worden bespaard door het gebruik van VentilationJets, waardoor het mogelijk is de schermen (langer) dicht te houden en gebruik te maken van een transparante scherm overdag bij slecht weer, waardoor minder gestookt hoeft te worden. Het teeltconcept met SON-T heeft de grootste energiebesparing opgeleverd voor warmte ten opzichte van de referentie tijdens de wintermaanden (71%) in vergelijking met de hybride (59%) en LED belichtingssystemen (36%). Het totaal energiebesparing aan elektrische en warmte energie tezamen was voor SON-T 48%, hybride 46% en voor LED 39%. Het is ook gebleken dat gerbera goed te telen is in een teeltconcept met LED's en mogelijk zou een lagere kastemperatuur ook leiden tot meer energiebesparing. Ook wordt met een toename van de efficiëntie van LED lampen de besparing op elektriciteit groter. Lagere temperaturen Het teeltsysteem met SON-T belichting bij koudere dag- en nachttemperaturen presteerde lange tijd het beste voor wat betreft bloemproductie in vergelijking met de hybride en LED behandeling. Het lijkt er sterk op dat een voldoende lage etmaaltemperatuur, onder de 16°C, een versterkend effect heeft op de generativiteit van een gerbera gewas. Daglengte lijkt dan tot zekere hoogte ondergeschikt te zijn voor wat betreft aanleg van knoppen en scheuten. Een lagere kastemperatuur resulteerde wel in een langere uitgroeiduur van de bloemen met 2 dagen. Dit project is gefinancierd vanuit het de gewascoöperatie gerbera en het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken en mede mogelijk gemaakt door Philips. Projectnummer: 15087