Zoeken

Doel en relevantie praktijk Klimaatsturing op basis van behoeften van de plant in plaats van een centrale klimaatbox. Sensoren en modellen geven inzicht in de prestaties van het gewas en in het microklimaat van de plant. Het doel is een efficiëntere en duurzamere kas, met als doel 25% energiebesparing en 35% kostenverlaging zonder verlies van gewasopbrengst. Projectbeschrijving Dankzij een combinatie van geavanceerde 3D-sensoren, klimaatmodellen en nieuwe meettechnieken worden fotosynthese en verdamping gemeten. De data worden gekoppeld aan een controlesysteem. Zo worden belichting, CO₂-dosering en luchtstromen afgestemd op de werkelijke behoeften van de plant en de fluctuaties in energieprijzen. Hierin wordt nauw samengewerkt met technologiebedrijven en leveranciers van sensoren, klimaatcomputers, veredelings- en kassenbouwtechnologie. Door beter inzicht in de interactie tussen planten en omgevingsfactoren kan de gewasgroei geoptimaliseerd worden bij een efficiënter energiegebruik en een stabieler kasklimaat. Er zijn vier werkpakketten: Ontwikkeling 3D Sensornetwerk Klimaatmodellering en Optimalisatie Meten van Gewasprestaties Plantgebaseerde Controlestrategie Financiering en coördinatie Het totaalbudget voor dit onderzoek is € 5,5 mio - waarvan € 3.865.000 door NWO (cash), € 415.000 door partners (cash); € 1.145.000 door partners (in kind) en € 75.000 Kas als Energiebron/KijK. Dit project wordt gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef wordt begeleid door telers. Projectnummer: E25002

Doel en relevantie voor de praktijk LED-belichting biedt veel mogelijkheden om energie te besparen tijdens de opkweek van jonge tomatenplanten. Toch is nog niet duidelijk hoe telers LED-belichting het beste kunnen inzetten om uniforme planten van hoge kwaliteit af te leveren. Dit onderzoek brengt in kaart hoe lichtintensiteit en lichtspectrum de kwaliteit van het uitgangsmateriaal beïnvloeden. De opgedane kennis helpt opkweekbedrijven bij het maken van de juiste keuzes voor de inzet van LED-belichting. Daarmee kunnen zij energie efficiënter gebruiken én uniforme, kwalitatief hoogwaardige planten afleveren die zorgen voor een goede start van de teelt. Projectbeschrijving In dit onderzoek wordt gekeken hoe lichtintensiteit en lichtspectrum de groei en kwaliteit van jonge tomatenplanten beïnvloeden. Daarbij wordt onderzocht welke fase van de opkweek het meest gevoelig is voor verschillende lichtrecepten en hoe deze keuzes doorwerken in de verdere teelt. Het onderzoek wordt uitgevoerd in nauwe samenwerking met opkweekbedrijven en tomatentelers. In totaal worden vier experimenten uitgevoerd in het IDC-LED, waar met regelbare LED-belichting verschillende lichtrecepten kunnen worden nagebootst. Daarbij wordt onder andere gekeken naar de effecten van licht vóór en na het toppen van de planten, tijdens de afkweek en naar verschillen tussen tomatenrassen. De resultaten moeten leiden tot praktische belichtingsstrategieën waarmee opkweekbedrijven duurzamer en efficiënter kunnen telen. Het project bestaat uit drie werkpakketten (WP's): WP1: Afstemming en voorbereiding. WP2: Experimenten, bestaande uit vier proeven naar de invloed van lichtintensiteit, lichtspectrum, dynamisch belichten en rasgevoeligheid op de kwaliteit van jonge tomatenplanten. WP3: Rapportage en communicatie, waarin de resultaten worden vertaald naar praktische kennis voor de sector. Financiering en coördinatie Het totaalbudget voor dit onderzoek is € 203.820, waarvan € 75.000 door Plantum, € 24.000 door leveranciers en € 104.820 door Kas als Energiebron. Dit project wordt gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). Het onderzoek wordt uitgevoerd door Wageningen University & Research. De proef wordt begeleid door telers. Projectnummer: 25120

Doel en relevantie praktijk Onderzoeken in welke mate het investeren van goedkope elektriciteit in de zomer, om daarmee een seizoensopslag voor warmte op hogere temperatuur te laden, leidt tot verlaging van de investeringskosten voor seizoensopslag en een lagere elektriciteitsrekening voor verwarming met een warmtepomp in de winter. Inzicht in de kansen voor MTO en effect op de investeringskosten door optimale inzet goedkope elektriciteit en technisch door combinatie met geothermie en vergelijking WKO. Projectomschrijving De zon levert genoeg energie om met behulp van warmteoogst in de zomer ook in de winter kassen duurzaam te verwarmen. Dit kan vooral interessant zijn voor kassen zonder toegang tot andere duurzame energie. Een uitdaging is de hoge kostprijs van seizoensopslag. In dit project wordt onderzocht of een middentemperatuur opslag (MTO, 40-45°C) een haalbare optie is, vergeleken met de gangbare Warmte/Koude Opslag (WKO). MTO is nog weinig onderzocht vanwege terughoudendheid bij vergunningverlening en inherent warmteverlies. Bij MTO zijn beide bronnen warmer dan de omgeving, waardoor er altijd warmtelek is. KWR onderzoekt nu samen met Blue Terra de voorwaarden voor vergunningen en werkt aan een beheerhandboek (zie: MTO voor de glastuinbouw: Kas als energiebron ). Door zomerse elektriciteitsoverschotten wordt het warmtelek minder problematisch en kan MTO zelfs 20% elektriciteit besparen bij de warmtepomp in de winter. De investering per opgeslagen eenheid warmte kan dalen. Het project brengt de energetische en financiële effecten van MTO in kaart en kijkt naar voordelen voor kassen met geothermie of restwarmte. Als de kostenvoordelen worden bevestigd, dan helpt deze techniek de tuinbouw te verduurzamen. Er zijn vier werkpakketten Beschrijving van state-of-the-art; kas met WKO Effect van toepassing MTO in plaats van WKO Perspectief van MTO in combinatie met geothermie/restwarmte Effect op investeringskosten en conclusies Financiering en coördinatie Dit project wordt gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef wordt begeleid door telers. Projectnummer: 25109

Doel Het doel van dit project is ontwikkeling van innovatieve technologieën die het zonlichtspectrum gericht veranderen en deze in kasmaterialen zoals schermen, coatings en kasdekmaterialen te implementeren en te testen. Op termijn zijn nieuwe schermen, coating en kasdekmaterialen ontwikkeld die door de praktijk gebruikt kunnen worden waarmee energie bespaard kan worden. Projectomschrijving Het spectrum van het zonlicht speelt een belangrijke rol tijdens de teelt van een gewas. Er zijn diverse spectrum selectieve technologieën om het zonlichtspectrum te veranderen. Deze technologieën om het zonlichtspectrum in de kas passief te veranderen kunnen in schermdoeken, coatings of kasdekmaterialen geïmplementeerd worden, afhankelijk van het gewas en het beoogde teeltklimaat. Schermen zijn tevens een belangrijk middel om in de winter de kas te isoleren en energie te besparen. Spectrum veranderende coatings of kasdek-materialen kunnen in de zomer energie voor koeling besparen, ramen kunnen langer gesloten blijven waardoor minder CO2 verloren gaat en minder CO2 gedoseerd hoeft te worden. Tevens leiden lichtspectra die voordelig zijn voor een compactere gewasopbouw tot besparing van de inzet van chemische remmiddelen Het project bestaat uit vier werkpakketten: Gebruik van optimale zonlichtspectra in een energiezuinige kas Perspectiefvolle technologieën voor selectieve zonlichtspectra Energiezuinige gewasproductie onder selectieve zonlichtspectra Evaluatie energiezuinige zonlichtspectra Voor dit project is een bijdrage gevraagd van € 1.035.000,- aan private partners en Topsector Tuinbouw. Projectnummer: E24004

Doel Dit project beoogt demonstratie van fossielvrije teeltconcepten van meerdere gewassen: een combinatieteelt van winter potplant & zomer meloen, gerbera, freesia, en anthurium/spathefyllum, met een zo laag mogelijke inzet van groene elektriciteit. Daarnaast is het doel ook nul emissie van nutriënten en nul emissie van gewasbeschermingsmiddelen. Projectbeschrijving Kas2030 bij Wageningen UR in Bleiswijk is gebouwd als demonstratiekas voor fossielvrij en emissie-arm telen zoals dat in 2030 grootschalig praktijk moet kunnen zijn. Dit in 4 demokassen van ca. 350 m2. Het basisprincipe van all electric met warmtepomp, LED belichting, 3 of zelfs meer lagen schermdoek, actieve ontvochtiging, recirculatie van voedingswater en gewasbescherming op basis van een standing army heeft zich in de zes jaar dat de kas nu in gebruik is bewezen als een goede optie; er is veel meer mogelijk dan gedacht. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Projectnummer: 24020

Doel Het doel van dit project is 10% minder gewasverdamping te realiseren door een hogere fractie groen licht zonder nadelige gevolgen op groei, productie en kwaliteit. Projectbeschrijving Vochtbeheersing speelt een belangrijke rol bij energiebesparing. Als we het gewas minder zouden kunnen laten verdampen zonder productie- en kwaliteitsverlies, kan veel energie bespaard worden. Uit een recent door WU uitgevoerde meta-analyse van 48 gepubliceerde artikelen over groen licht kwam naar voren dat groen licht de bladverdamping reduceert zonder dat dit de bladfotosynthesesnelheid nadelig beïnvloedt. Dit suggereert dat groen licht gebruikt kan worden om de gewasverdamping te reduceren zonder nadelige gevolgen voor de gewasgroei. Het is echter nog onvoldoende duidelijk of een verhoogde watergebruiksefficiëntie op bladniveau ook geldt voor een heel gewas, en over een langere periode. Dit project moet daar meer duidelijkheid over geven. Er wordt onderzoek uitgevoerd in een klimaatkamer met twee rassen jonge tomatenplanten en drie verschillende hoeveelheden groen licht. De plantverdamping, bladfotosynthese, bladverdamping, planttemperatuur en huidmondjesgeleidbaarheid worden nauwkeurig bijgehouden naar de klimaatfactoren. De planten worden daarna destructief gemeten. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Projectnummer: 24009

Doel Het doel van dit project is een teeltconcept ontwikkelen en demonstreren waarbij met een warmtevraag van minder dan 9 m3/m2 en maximaal 4 kg/m2 aan CO2 een goede teelt met een low-chill aardbei gerealiseerd kan worden. De warmtevraag wordt ingevuld door warmteoogst in de zomer en seizoensopslag. Projectbeschrijving Voor een belichte jaarrond aardbeiteelt is veel energie nodig: warmte en elektriciteit. Daarom is er volop belangstelling voor andere teeltsystemen waarin geen belichting nodig is en de warmtevraag lager is, maar het plukseizoen gelijkmatiger verloopt en langer is dan de traditionele doorteelt met twee productiepieken in de herfst (9-10 weken) en het voorjaar (5-6 weken). Low-chill aardbeien bieden hier mogelijkheden. De ervaringen zijn veelbelovend, maar ook nog zeer beperkt. Ook het huidige teeltsysteem met low-chill aardbeien in de ETFE kas biedt veel potentie, maar optimalisatie is qua teelt, energie en CO2 nog mogelijk. Dit project bestaat daarom uit een aardbeienteelt in EFTE-kas met geoptimaliseerd energieverbruik door onder andere het creëren van luchtbeweging onder het scherm, realisatie van een DIF en het aanhouden van een hogere etmaaltemperatuur. Vervolgens wordt inzicht verkregen in verdamping in relatie tot gewasopbouw. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Met lage energie- en CO2-input was de productie voor Inspire 9,2 kg/m² klasse I en voor Fandango 9,0 kg/m² klasse I. Dat had hoger kunnen zijn als de meeldauw beter onder controle was gebleven. Tot begin augustus werden er nieuwe trossen aangelegd bij het ras Inspire. Dit liet zien dat de verduistering in mei en eerste helft juni nog gezorgd heeft voor trosinductie. De vruchtmaat was voor beide rassen goed en de refractie over het algemeen ook Projectnummer: 23025

Doel Het doel van dit project is om de effectiviteit van veel langere golflengten (radiogolven) te bepalen voor diverse gewassen onder LED belichting en daarbij meer inzicht in het werkingsmechanisme te krijgen. Projectbeschrijving Planten benutten zichtbaar licht in het fotosyntheseproces doordat het licht elektronen in het blad aanslaat; golflengten buiten het zichtbare licht zoals warmtestraling brengen moleculen in beweging waardoor de plant opwarmt. Deze golflengten liggen allemaal binnen het elektromagnetische spectrum en zijn heel diepgaand onderzocht met betrekking op plantengroei en -ontwikkeling. De effecten van veel langere golflengten op plantengroei zijn veel minder goed onderzocht. Beschikbaar onderzoek heeft wel aangetoond dat langere golflengten de groei en ontwikkeling van planten kan beïnvloeden. Recent onderzoek uitgevoerd in samenwerking met Bunnik Bromelia en het bedrijf ParXtra heeft uitgewezen dat het toepassen van langere golflengten bij een laag vermogen gedurende de lichtperiode, in de winter onder assimilatielicht, leidt tot een forse toename in groei. Deze nieuwe techniek lijkt dus veelbelovend in het kader van energiebesparing in de glastuinbouw. Een van de toepassingsmogelijkheden is dat deze langere golflengten toegediend kunnen worden in plaats van (een deel van) hoog energetisch (LED) licht waardoor een significante hoeveelheid energie bespaard kan worden. Onderzoek moet uitwijzen onder welke omstandigheden deze besparingen gerealiseerd kunnen worden en voor welke plantensoorten deze nieuwe techniek nuttig kan zijn. Dit project bestaat uit twee werkpakketten waarin gewasoverstijgend besparingspotentieel in vruchtgronete en potplanten wordt vastgesteld. Er wordt een experiment uitgevoerd met komkommer- en totmatenplaten in een hogedraadteelt. De teelt wordt uitgevoerd onder LED belichting met en zonder toepassing van langere golflengenten. Een vergelijkbaar experiment wordt uitgevoerd met potanthurium. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Projectnummer: 23019

Doel Het doel van dit project is ontwikkeling en demonstratie van een teeltconcept voor een fossielvrije teelt van (onbelichte) komkommer. De warmtevraag wordt geminimaliseerd tot 10 m3/m2, CO2 verbruik naar 12 kg/m2 en het elektraverbruik gaat naar 35 kWh/m2. Warmte wordt in de zomer geoogst voor gebruik in de winter. Projectbeschrijving In de onbelichte komkommerteelt in de WinterlichtKas bij WUR Glastuinbouw zijn al een aantal aanpassingen doorgevoerd: 3 onafhankelijk beweegbare schermen en een actief ontvochtigingsysteem. Waar in de proeven met deze “traditionele” teelten de warmteverbruiken nog rond de 20 m3/m2 lagen, is het doel met de huidige proef het warmteverbruik te verlagen tot ca. 10 m3 waarbij het elektriciteitsgebruik rond de 25 kWh/m2 zal komen te liggen. Dat is al een hele stap maar immers nog geen ‘0 op de teller’ (geen fossiele energie). Verdere optimalisatie is mogelijk door onder andere een hoge energievraag en een lage ontvochtigingsvraag door het toepassen van een niet geperforeerd vast folie in het begin van de teelt. Ook kan het elektragebruik van de warmtepomp lager en de teeltstrategie kan geoptimaliseerd worden door warmte nog meer vasthouden en het moment van opstoken nog meer naar achteren te verschuiven. Dit project betreft een vervolg hierop, met het hoofddoel de inzet van een nieuw ontvochtigingssysteem dat efficiënter is om de latente warmte te kunnen terugwinnen. Door warmteoogst in de zomer en door virtuele opslag in de winter wordt deze teelt fossielvrij. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Projectnummer: 23024

Doel Het doel van dit project is het energiegebruik verminderen voor verwarming in een LED-belichte (sier)teelt met in totaal 50%. De toepassing van een low-e coating op het kasdek is daarbij nieuw. Hierbij is er 20-25% minder warmteverlies door het kasdek. Projectbeschrijving Het ideale kasdek combineert een zeer hoge transmissie met een zeer hoge isolatiewaarde zodat energieverliezen worden geminimaliseerd. In de twee jaren dat ervaring is opgedaan met Low-ε glas met tomaat en aubergine (beiden onbelicht) is al getoond dat een forse besparing (meer dan 20% op warmte) goed mogelijk is. In combinatie met ontvochtiging en warmteterugwinning zien we dat de warmtevraag bij onbelichte maar energiebehoeftige gewassen richting de 10 m3/m2 ae kan gaan. Daar waar in de onbelichte teelten door de kleine gewasomvang in de wintermaanden de oogst van latente warmte vrijwel nihil is, is juist in een belichte teelt veel latente warmte te oogsten, wat de balans tussen warmtevraag en warmteoogst dichterbij kan brengen of zelfs tot een warmteoverschot kan leiden. Een aantal bedrijven zijn versneld overgeschakeld naar full-LED belichting en tegelijkertijd is er over de hele linie met minder warmte input geteeld. Dat heeft geleid tot kwaliteitsproblemen, die kunnen veroorzaakt zijn door relatief koude plantorganen. De verwachting bestaat dat Low-ε glas een verhoogde glastemperatuur bezit waardoor de uitstraling van het gewas verlaagd wordt en een positief effect op dit soort problematiek kan hebben. Projectnummer: 23020