Zoeken

Door de minder draaiuren van de WKK, energiebesparing en toepassing van duurzame energie zoals aardwarmte, komt er steeds minder CO2 beschikbaar. TTO houdt zich daarom sinds 2010 bezig met de vraag: “hoe kan de tuinbouw in de toekomst op een duurzame wijze met CO2 omgaan”? Daarvoor hebben ze samen met LTO Glaskracht Nederland en Demokwekerij Westland de ‘de CO2 faciliteit’. De doelstelling van dit project is het versneld uitrollen van het verminderen van het gebruik van CO2 in de glastuinbouw en daarnaast het vergroten van de betrokkenheid van de primaire glastuinbouw ondernemer bij de doelstellingen van KaE. Het gaat daarbij om: Met 8 grote gewasgroepen wordt een rondgang in de CO2 faciliteit en presentaties gegeven die afgestemd zijn op die gewasgroep. Als er vervolg is er ruimte voor 4 groepen een korte opfriscursus over CO2 i.r.t. fotosynthese te volgen en middels meerdere sessies wordt gekeken waar mogelijkheden liggen om efficiënter met CO2 om te gaan. Er is budget gereserveerd (35.000 euro) voor het doen van literatuuronderzoek en/of (klein) experimenteel onderzoek waarbij de insteek is om eerst de haalbaarheid te bepalen voordat er grotere onderzoeksplannen worden gemaakt. In het voorjaar van 2015 is de CO2 faciliteit opnieuw ingericht met voldoende clickframes voor A1 posterpresentaties. Alle relevante onderzoekspartijen Wageningen UR, Plant Lighting, Plant Dynamics en Demokwekerij Westland zijn gevraagd om input aan te dragen per thema. Daarnaast is aan toeleveranciers gevraagd om medewerking te verlenen aan de kennisuitwisseling. Contacten zijn gelegd met o.a. AAB (energieadvies), Skytree (opslag), EMS (kasluchtkwaliteit) en anderen. Daarnaast zijn vanuit het oogpunt van de samenwerking tussen TTO en Glaskracht besprekingen gevoerd over de invulling. Soms ten tijde van het netwerkcoördinatorenoverleg en soms rechtstreeks. Ten slotte is uiteraard de invulling afgestemd met Kas als Energiebron (Dennis). Dit vond veelal plaats i.r.t. te organiseren events. Daarnaast is een literatuurstudie uitgevoerd. Er is aandacht besteed aan relevante literatuur en er is een database opgebouwd zodat bij vragen van telers degenen in kwestie gewezen kunnen worden op de rapportages. Projectnummer: E15008

In een reeds lopend project wordt met financiering van Kas als Energiebron HNT toegepast en gemonitord in 2014 en 2015. Het betreft een aubergineteelt in een aparte afdeling van 3.600 m2. In 2014 lag de nadruk op de inzet van ontvochtiging via slurven met buitenlucht boven langs en luchtcirculatie via vertifans. In 2015 wil de groep een stap toevoegen door de nieuwe strategie met telen bij hogere temperaturen op basis van de assimilaten balans te testen. De aubergineteelt lijkt bij uitstek geschikt om deze strategie toe te passen omdat het gewas hoge temperaturen kan verdragen. Deze behandeling wordt vergeleken met de referentie afdeling (die veel groter is) en waar volgens de gangbare HNT strategie geteeld wordt. Het aanvullende project betreft het faciliteren van een reeks van extra metingen aan fotosynthese, bladoppervlakte en temperatuurverdeling in de reeds lopende teelt. Daarbovenop bevat het project een uitbreiding met het beproeven van HNT in het volgende teeltjaar 2016. De uitbreiding betreft zowel de inzet van de apparatuur als het inschakelen van ter zake deskundige onderzoekers. Wat betreft metingen heeft men op het oog: Bepaling van LAI (bladoppervlakte) en lichtverdeling. Meting aan fotosynthese. Dit wordt voorgesteld met momentane, handmatige punt metingen via de Licor-6400 en met Hex-PAM metingen (geeft informatie over een grotere oppervlakte). Plantgewicht metingen voor het volgen van gewasverdamping en wateropname. Vruchttemperatuurmetingen als onderdeel van het sturen van de plantbelasting (via bladplukstrategie en inzet van groeibuisverwarming). Netto stralingsmeting t.b.v. de keuze van openen/sluiten van de schermen in de afweging van licht instraling en koude uitstraling. Horizontale en verticale temperatuurverdeling. De toepassing van de nieuwe strategie wordt uitgevoerd in de proefafdeling van 3.600 m2. De metingen worden uitgevoerd in de proef en de referentie. Het project wordt uitgevoerd door TTO i.s.m. Peter Geelen, Jan Snel en Plant Dynamics Projectnummer: E15004

TTO brengt de mogelijkheid van energiebesparing met LED-belichting in kaart. Er zijn twee items onderzocht: De efficiency van LED-belichting met in achtneming van de warmte-efficiency van het armatuur en de bijbehorende temperatuurgevoeligheid; De mogelijkheden om met verrood belichting het plantmodel aan te passen, waardoor het licht beter wordt benut. Wanneer op een conservatieve manier gerekend wordt kan er per 2013 uitgegaan worden van het volgende: SONT efficiency 1.85 umol per J en LED 2.29 umol = 24% betere efficiency. Uit het literatuuronderzoek bleek dat er twee kansen liggen voor wat betreft de toepassing van verrood licht: toepassen van verrood licht waarbij de ideale fytochroom balans wordt nagestreefd verrood na-belichting toepassen. Projectnummer: 14764.04

Afgelopen 6 jaar is bij Demokwekerij Westland gewerkt aan de systeem innovatie Futagrow. Dit is een teeltsysteem dat uitgaat van jaarrond telen op (hijsbare) goten met een waterfilm i.p.v. een substraat zoals steenwol. Bij toepassing van dit systeem voor de tomaten teelt wordt uitgegaan van 5,6 (tussen)plantingen per jaar. De jonge planten worden op de hoge goot gezet, vol in het licht. De gedachte is om zo efficiënt mogelijk het (natuurlijke en groei) licht te benutten, vooral in het najaar en in de winter. De huidige stand van zaken dat er een ca. 25% lagere CO2 footprint per eenheid product is t.o.v. een praktijkbedrijf. Er zal komende jaar onderzoek uitgevoerd worden naar de verbetering van deze revolutionaire teeltwijze. Het onderzoek wordt onder de regie van TTO en kwekers uitgevoerd op Demokwekerij Westland. Zwaartepunten HNT elektra: Inpassing van efficiënte LED techniek; zowel voor top als tussen/groeipunt belichting Lichtbehoefte en vervolgens de lichtabsorptie voor het oude en voor het jonge gewas in de verschillende groeistadia Optimale/effectieve fotosynthese: in voor- en najaar geïntegreerd met punten 1 en 2 HNT warmte Net als in het voorgaande seizoen wordt er gebruik gemaakt van Ec regulatie om ongewenste verdamping in de nachtperiode te voorkomen, daarnaast worden de principes van HNT-basis toegepast. Een belangrijk streven is om in de najaars- en voorjaarsperiode te besparen op het aantal branduren op een dag. Onderzocht gaat worden welk deel van de plant in welke periode van de teelt welke mate van fotosynthese efficiëntie heeft. Door middel van fotosynthese metingen wordt onderzocht of een bepaald type belichting op een bepaald deel van de dag en in een specifieke levensfase van de plant wel of niet zinvol is, met als uiteindelijk doel de inefficiënte belichtingsuren te vermijden. De verwachting is 1 tot 1,5 uur minder belichting per dag (8% besparing). De proefopzet: A. Referentie 100% Teeltsysteem met 220 umol hybride belichting. Traditionele wijze van belichten zonder lichtintegratie. B. Tussenbelichting onder de kop + topbelichting -23% Teeltsysteem met 170 umol hybride belichting in stappen afschakelbaar op lichtintegratie 50 umol tussenbelichting, in stappen afschakelbaar op lichtintegratie C. Tussenbelichting op de kop + topbelichting -23% Teeltsysteem met 170 umol hybride belichting in stappen afschakelbaar op lichtintegratie 50 umol tussenbelichting, in stappen afschakelbaar op lichtintegratie In de belichtingsperiode van september 2014 tot april 2015 is onderzoek uitgevoerd naar de mogelijkheden om de unieke kenmerken van het Futagrow teeltsysteem in te zetten voor elektriciteitsbesparing. De basis van het innovatie teeltsysteem 'Futagrow' ligt in het maximaal benutten van de hoeveelheid natuurlijk licht. In het Futagrow systeem wordt 95% van het binnenkomende licht opgevangen door het altijd jonge en vitale gewas. Korte, elkaar overlappende teeltrondes, op in hoogte verstelbare goten in combinatie met een substraatloze teelt zorgen voor een generatief en stuurbaar gewas. De energiebesparing moet komen uit de toepassing van LED top-belichting, LED tussenbelichting en verregaande lichtintegratie in combinatie met de hoge lichtbenutting van het Futagrow teeltsysteem. Met een beweegbaar tussenlichtarmatuur met LED zijn in de opgroei- en afrijpingsfase van een tomatenplant positieve effecten op kwaliteit, stuurbaarheid en snelheid te realiseren. In de randmaanden van de belichtingsperiode heeft het tussenlicht in principe de voorkeur boven belichting van bovenaf, behalve als het sneller ontwikkelen van de vruchten in de betreffende teelt tot onbalans kan leiden. Ook is d.m.v. fluorescentie metingen onderzocht of er over de hoogte van het gewas en gedurende de dag momenten zijn waarop de belichting minder efficiënt is, zodat inefficiënte belichting kan worden vermeden. Deze momenten zijn niet gevonden. Wel heeft de positie van het tussenlicht een sterke invloed op de zetting en ontwikkelingssnelheid van bloemen en vruchten nabij de balk. Projectnummer: 15090

De ontwikkeling van HNT in de gerbera teelt wordt al meerdere jaren opgepakt door een groep gerberatelers. Eerst heeft drie jaren een demonstratie plaats gevonden in het GreenQ IC. Vervolgens hebben 3 telers geïnvesteerd in de praktijk. De resultaten daarvan zijn gemonitord in het TTO project "de teler aan zet bij valorisatie HNT" (bijna afgerond na 2 winters monitoring). In Dit project betreft de voortgezette monitoring op één van de bedrijven van het eerste uur, gecombineerd met een nieuw bedrijf. Tevens wordt de verbinding gemaakt met een andere gerberakwekerij, waar de nieuwe Ventilation Jets worden doorontwikkeld en gedemonstreerd. Op de gerberabedrijven waar de afgelopen periode HNT is gemonitord zijn wisselende resultaten behaald. Op 2 van de 3 bedrijven werkte de installatie lange tijd niet naar wens. Hier lag met name een conflict tussen de telers en de leverancier aan ten grondslag. Op het derde bedrijf zijn wel bevredigende resultaten behaald (energiebesparing, teelt), maar zijn ook belangrijke vragen ontstaan die om vervolg onderzoek vragen. Wat is de juiste balans tussen extra verdamping door luchtbeweging van het systeem en energiebesparing? Wat is het meest rendabele systeem bij uitbreiding van HNT over de rest van het bedrijf (en natuurlijk bij andere teelt bedrijven)? In het vervolg jaar voor de monitoring wordt het energieverbruik gemonitord door Inno-Agro, het teeltonderzoek en de teeltvergelijking is de verantwoordelijkheid van FloriConsultGroep. WUR onderzoekers worden ingezet vanuit andere lopende projecten voor nadere verdieping van technische vragen en van vragen rond verdamping van het gewas. Als vervolg op de eerste praktijk monitoring door TTO samen met de gerberatelers is vanaf midden 2014 samen opgetrokken met Wageningen UR in een nieuw project. Hierbij werd wederom samen met een groep gerberatelers de toepassing van HNT bij Holstein Flowers in De Lier (slurven bovendoor) en bij Zuijderwijk en Witzier in Bergschenhoek (Ventilation Jets) gevolgd. De belangrijkste conclusies zijn: Door inzet van ontvochtiging met buitenlucht of met Ventilation Jets kunnen de schermen langer gesloten blijven en kan de inzet van een schermkier om een lagere nachttemperatuur te bereiken worden uitgesteld. Bij inzet van slurven onderdoor wordt de gewasverdamping gestimuleerd waardoor geen energie werd bespaard en ook het vochtdeficit rond de bloem niet kleiner werd. De bereikte besparing bij Holstein bedroeg tussen de 9% en 17% t.o.v. de referentie. Belangrijke aantekening is dat in het algemeen bij toepassing van HNT het gebruik inde referentie ook daalt. Bij Zuijderwijk Witzier bedroeg de besparing ruim 20% (over 2 maanden gemeten) t.o.v. de referentie nadat de capaciteit van de Ventilation Jet’s was opgevoerd tot 14 m3/m2. Er is geen effect op de kwaliteit of op de productie geconstateerd. De verwachting dat minder smet of rotkoppen zouden optreden is (nog) niet bewezen. Projectnummer: 20002

In de belichtingsperiode van november 2013 tot april 2014 is in opdracht van het energie-onderzoeksprogramma Kas als Energiebron onderzoek uitgevoerd naar “Minimalisering elektriciteitsverbruik belichte tomatenteelt door systeeminnovatie”. Doel van dit onderzoek is om in samenhang met een nieuw teeltsysteem (Futagrow) voor tomaat de lichtbenutting en omzetting van elektriciteit in licht te verbeteren. Hierin wordt ook een nieuwe energiezuinige LED-lamp getoetst. Door gerichte inzet van natuurlijk- en kunstlicht is een forse energiebesparing per m² gerealiseerd en neemt ook het energieverbruik per kg product aanzienlijk af. Een lagere lichtsom heeft in een efficiëntere omzetting van elektrische energie geresulteerd. Ten opzichte van het referentie bedrijf (praktijk) zet het Futagrow teeltsysteem iedere mol licht om in 8% meer kg. De toepassing van LED-tussenlicht heeft in het Futagrow systeem een sterk effect gehad, dit effect werkte echter nog niet in het voordeel, maar biedt kansen voor vervolgonderzoek. Projectnummer: 14960

De toepassing van Het Nieuwe Telen wordt in dit project op drie geberabedrijven en één auberginebedrijf gemonitord. Bij beide teelten is een groep ondernemers betrokken die zelf mee-investeren in het project. De gerberabedrijven betreffen praktijktoepassingen en bij het auberginebedrijf staat een proefafdeling. Als vervolg op de eerste praktijk monitoring door TTO samen met de gerberatelers is vanaf midden 2014 samen opgetrokken met Wageningen UR in een nieuw project. Hierbij werd wederom samen met een groep gerberatelers de toepassing van HNT bij Holstein Flowers in De Lier (slurven bovendoor) en bij Zuijderwijk en Witzier in Bergschenhoek (Ventilation Jets) gevolgd. De belangrijkste conclusies zijn: Door inzet van ontvochtiging met buitenlucht of met Ventilation Jets kunnen de schermen langer gesloten blijven en kan de inzet van een schermkier om een lagere nachttemperatuur te bereiken worden uitgesteld. Bij inzet van slurven onderdoor wordt de gewasverdamping gestimuleerd waardoor geen energie werd bespaard en ook het vochtdeficit rond de bloem niet kleiner werd. De bereikte besparing bij Holstein bedroeg tussen de 9% en 17% t.o.v. de referentie. Belangrijke aantekening is dat in het algemeen bij toepassing van HNT het gebruik inde referentie ook daalt. Bij Zuijderwijk Witzier bedroeg de besparing ruim 20% (over 2 maanden gemeten) t.o.v. de referentie nadat de capaciteit van de Ventilation Jet’s was opgevoerd tot 14 m3/m2. Er is geen effect op de kwaliteit of op de productie geconstateerd. De verwachting dat minder smet of rotkoppen zouden optreden is (nog) niet bewezen. Projectnummer: 14790