Zoeken

Zelfvoorzienend met solar en WKO In 2019 is een eerste subsidie toegekend voor een energiesysteem met WarmteKoudeOpslag, dat nu volop in gebruik is. Er wordt geen warmte of koude vernietigd. Integendeel, dankzij slimme inregeling worden alle warmte- en koudestromen gedurende het hele jaar op elkaar afgestemd. Het bedrijf is volledig zelfvoorzienend in zijn energiebehoefte dankzij 8.600 zonnepanelen op de grote bedrijfsruimte, die via een batterij met een capaciteit van 4,5 MWh en 1,5 MW vermogen vier warmtepompen voeden. In combinatie met een wkk wordt de batterij ook ingezet voor netstabilisatie. Karsten schat de gemiddelde jaaropbrengst van zijn zonnedak op 2,8 GWh. Latente warmtebenutting De kas van 1,33 ha – met 2,1 ha teeltoppervlakte dankzij een gedeeltelijke tweede teeltlaag – wordt ontvochtigd via luchtbehandeling. De latente warmte die daarbij vrijkomt, krijgt een tweede leven. Dit geldt ook voor de warmte die de koelcel produceert. Bas Karsten is zo enthousiast over de prestaties van het nieuwe systeem dat hij samen met JB Regeltechniek heeft ontwikkeld, dat hij een uitrol bepleit naar bijvoorbeeld nieuwbouwwijken. “Het zou de energietransitie enorm helpen als goede voorbeelden van de glastuinbouw ook elders toepassing vinden”, aldus Bas. ‘Zorg wel voor iemand die met het systeem kan omgaan’ Al snel in het gesprek blijkt dat de bevlogen tulpenbroeier gevoel heeft voor techniek en continu op zoek is naar verbetering van het systeem. Het is een zeer stabiel systeem geworden, omdat alle waarden op de achtergrond aan de temperatuur zijn gekoppeld. Dus verandert bijvoorbeeld de buitentemperatuur, dan reageert het systeem direct door de binnentemperatuur en de luchtvochtigheid in balans te houden. Dit levert ook nog eens een stabielere productie en een betere kwaliteit op. Win-win dus. Het aansturen van de stroompunten is uitbesteed aan een externe partij. Bas geeft nog een tip voor collega-telers: “Zorg dat je drie zaken voor elkaar hebt: degelijke hardware, goede software en de juiste mensen om het systeem goed te laten functioneren en te bedienen. Naast een installateur die met je meedenkt, heb je ook op je bedrijf iemand nodig die er heel goed mee om kan gaan.” Footprint kas onder nul De inschatting is dat met het huidige project de CO2-footprint een factor drie lager ligt dan bij de oude situatie. Dit betreft dan het hele bedrijf, inclusief buitenteelt, de schuur, kantoren en huisvesting internationale medewerkers. Alleen voor de kas, inclusief transport en verpakken, komt de footprint dankzij de zonnepanelen zelfs onder nul uit. Karsten: “Op basis van de huidige bedrijfsomvang zou ik op jaarbasis 700.000 m3 aardgas nodig hebben voor het verwarmen van de kas en het drogen van bloembollen. Nu is dat nagenoeg nul. Ik heb alleen nog een klein keteltje staan voor heet water om het fust te ontsmetten. Die verbruikt hooguit 7.000 kuub gas.” Tulpenkas zonder Gas Nu het eerste project naar volle tevredenheid draait, is Bas is ervan overtuigd dat het nog beter kan. Daarvoor gaat hij de warmte en koude op zijn bedrijf nog efficiënter inzetten. Hij heeft een tweede MEI-subsidie gekregen voor een vervolgstap die perfect zou aansluiten op het eerste traject: een Tulpenkas zonder Gas. In 2025-2026 komt er een nieuwe kas bij met een oppervlakte van 2,25 ha (met optie voor meerlagenteelt), die ook aan de WarmteKoudeOpslag wordt gekoppeld. “Daarin kunnen we onze nieuwe inzichten toepassen over verwarmen en ontvochtigen. Omdat het bedrijf en de opstanden groter worden, is een nog betere energetische balans mogelijk. Een grotere warmtepomp is bij aansluiting ook goedkoper en bedrijfszekerder”, aldus de tulpenbroeier. MEI-traject Bas Karsten heeft de subsidieaanvraag voor de Kas zonder Gas zelf geschreven: “Het was een hele klus, maar met de nodige technische kennis is het wel te doen. Uiteraard kun je er ook voor kiezen om een gespecialiseerd bureau in de arm te nemen”. Bas heeft zijn doelen gehaald met het eerste project en kijkt uit naar de nieuwbouw die volgend jaar start om nóg duurzamer tulpen te kunnen broeien. Subsidie Marktintroductie energie-innovaties glastuinbouw (MEI) Denkt u ook over investeren in innovatieve kassystemen of kasenergiesystemen? Die de CO2-uitstoot verminderen? Kijk dan of u gebruik kunt maken van de subsidie Marktintroductie energie-innovaties glastuinbouw (MEI) | RVO.nl . Deze subsidieregeling is in het kader van het programma Kas als Energiebron. Dit is een actie- en innovatieprogramma van het ministerie LVVN en Glastuinbouw Nederland. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voert de subsidieregeling uit in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Dit interview maakt deel uit van een reeks artikelen over praktijkervaringen met de MEI-subsidie. Lees ook de andere interviews die in dit kader zijn verschenen.

Doel : Bepalen van de haalbaarheid van semitransparantie PV panelen in het kasdek. Projectbeschrijving: Zon-PV in het kasdek biedt een kans om flink wat duurzame elektra op te wekken mede gezien het oppervlakte van kassen. In het rapport van WUR “Semitransparante PV voor kassen” (2020) is geconcludeerd dat semi-transparante PV-cellen boven glastuinbouwgewassen alleen kans maken als de gewassen schaduwminnend zijn, en als de hoeveelheid licht die aan het gewas wordt onttrokken stuurbaar is. Echter de uitgangspunten in het onderhavige rapport komen niet meer overeen met de huidige danwel de in de toekomst verwachte realiteit als gevolg van gewijzigde energiekostprijzen, nieuwe inzichten in lichtopbrengsten / techniek ontwikkeling, nieuw beleid, etc. Deze trends bieden economisch gezien perspectieven voor semitransparante PV voor kassen. Om een goed afgewogen oordeel te kunnen vellen over dit nieuwe perspectief, ontbreekt echter een voldoende nauwkeurig vastgestelde businesscase op basis van de gewijzigde uitgangspunten. Dit project moet de businesscase van semi-transparante PV in het kasdek opnieuw berekenen en herbeoordelen op basis van: zorgvuldige vastgestelde energiescenario’s inclusief beprijzing; updates wat betreft ontwikkelingen op het gebied van zonnestroom; geactualiseerde gewasgroeimodellen met adequate aannames wat betreft lichtopbrengst c.q. lichtverspreiding. Dit door middel van de volgende werkpakketten: Werkpakket 1: Opstellen energieprijsscenario’s en ontwikkelingen op gebied van PV Op basis van gesimuleerde marktontwikkelingen stelt TNO boven- en ondergrenzen vast van energieprijzen waarbij tevens de invloeden van wet-&regelgeving en CO2 heffing worden meegenomen. Hieruit worden een drietal scenario’s afgeleid .Tevens worden in samenspraak met WUR en Vertify enkele referentiebedrijven gedefinieerd, die verderop in de studie door WUR worden gesimuleerd. Daarnaast worden de verwachte ontwikkelingen op het gebied van zonnestroom en innovaties rondom semitransparante PV in kaart gebracht inclusief bandbreedtes voor de investeringskosten. Werkpakket 2: Inventarisatie kennis en ervaringen effecten PV op licht in de kas Er zal in deze stap een inventarisatie gedaan worden naar recente data met betrekking op de aannames rond de effecten van lichtverlies en diffuus licht op gewasproductie. De resultaten hiervan worden gebruikt als input voor de volgende stappen. Werkpakket 3: Modelberekeningen effecten PV Met behulp van Kaspro en kwantitatieve bedrijfsinformatie (KWIN) zal het effect van het toepassen van semi-transparante PV in het kasdek worden berekend door de WUR, mede gebaseerd op de resultaten van de eerste twee stappen. De effecten van het theoretische lichtverlies worden bepaald en uiteindelijk door Kaspro uitgerekend als lichtintensiteit op gewasniveau. Resultaat zijn: effecten van PV op productiederving, op warmtevraag en de uurwaarden voor elektriciteitsproductie van het PV systeem. Deze berekeningen worden gedaan voor de gewassen komkommer, anthurium en roos. Werkpakket 4: Uitwerken businesscase Op basis van de simulaties en berekeningen van de WUR alsmede relevante overige input uit andere stappen, zal Vertify de businesscase uitwerken met verschillende scenario’s energieprijzen, opbrengstderving en investeringskosten. Aan de hand hiervan worden conclusies, bevindingen en vervolgaanbevelingen geformuleerd. Het gebruik van semi-transparante PV-panelen in de komkommerteelt zorgt voor in aanzienlijk lagere opbrengsten per kilogram. Dit komt voornamelijk door de verminderde beschikbaarheid van zonlicht, wat niet voldoende gecompenseerd wordt door de extra energieopbrengsten. Hierdoor kan het negatieve financiële saldo niet worden rechtgetrokken, waardoor de investeringen in het PV-zonnesysteem niet rendabel zijn. Bij de teelt van anthurium en gerbera leiden semi-transparante PV-panelen tot positieve financiële resultaten, voornamelijk dankzij de extra energieopbrengsten. Deze positieve saldo's zijn echter naar verwachting niet voldoende om de investeringen in het PV-systeem binnen een economisch redelijke termijn terug te verdienen, rekening houdend met realistische energieprijzen en investeringskosten. Het lijkt erop dat semi-transparante PV-panelen, vooral die gebaseerd op siliciumtechnologie met encapsulatietechnologie in een dambordpatroon, alleen economisch aantrekkelijk zullen zijn voor een beperkt aantal gewassen onder glas. Dit geldt met name voor gewassen waarbij een afname van de lichtdoorlatendheid van het kasdek niet leidt tot evenredige verminderingen in biomassaopbrengsten. Projectnummer: E23003

Voor nieuwbouwkassen is er de Daglichtkas , voor bestaande kassen kunnen zonnecollectoren worden gebruikt om de retourleiding vanuit de kassen voor te verwarmen voordat deze naar de ketels, wkk’s of buffer gaat. Dankzij subsidie en oplopende gasprijzen wordt zonnewarmte weer interessanter. Wel is het zoeken naar de juiste inpassing. De factsheet Zonnewarmte is te vinden bij de downloads.

Andere voorbeelden hiervan zijn de Elektriciteitsleverende kas (2009-2011 zie bijlage), waarbij het infrarode licht wordt gebruikt en de Daglichtkas (2011-heden, zie artikel in de bijlage) waarbij het directe licht wordt omgezet in elektriciteit. Horizontaal rolscherm Door versnelde ontwikkelingen op het gebied van flexibele zonnecellen is deze toepassing dichterbij gekomen en is door Wageningen University & Research, Solliance Solar Research en Verzuu Screen Development een project gestart met als doel de technische haalbaarheid aan te tonen en het zetten van de eerste stappen naar praktijktoepassing. Uitgangspunt is een lichtregime vergelijkbaar met conventionele schermen en een dekking van het eigen (onbelichte) elektriciteitsverbruik. In het project is een concept bedacht dat uitgaat van een horizontaal rolscherm (gedeeltelijk) bedekt met flexibele zonnecellen, dat als 'eiland' continu op en neer loopt in het vak. Door het scherm op- en af te rollen kan het eiland groter of kleiner worden gemaakt. Daarmee kan met één scherm de schaduwfactor traploos tot 100% worden geregeld. Bij gewasspecialisten en praktijktelers is nagevraagd in hoeverre gewassen tegen afwisselend schaduw en volle zon kunnen. De conclusie was verrassend: niemand die het zeker wist, maar vooral telers dachten dat gewassen hier uiteindelijk goed mee om kunnen gaan. Uitdagingen Voordelen zijn dat er maar één scherm nodig is dat tevens als energiescherm of verduisteringsscherm kan worden gebruikt. Uitdagingen zijn het ontwikkelen van robuuste PV-cellen die tegen veelvuldig oprollen kunnen en een slim elektrisch ontwerp, zaken waar Sollicance zich momenteel mee bezighoudt. Hoewel een rolscherm al breed wordt toegepast, is het oprollen van zonnecellen toch andere koek. 'Flexibel' is een rekbaar begrip en slijtage en gedeeltelijke beschaduwing spelen een rol. Het concept is vertaald naar een testopstelling die de komende zomer in een proefkas wordt getest, waarbij onder andere wordt gekeken naar opgewekte stroom, robuustheid en lichtverdeling onder het scherm. Dit onderzoek is gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron. Dit is het actie- en innovatieprogramma van het Ministerie van LNV en Glastuinbouw Nederland.

De toepassing van (transparante) zonnepanelen op kasdekken moet waarde toevoegen aan het bedrijf. Als het alleen om het opwekken van duurzame energie gaat, zal eerst het dak van de schuur worden voorzien van reguliere zonnepanelen, waarna technische ruimtes en corridors volgen. Verkoopbuffer De toepassing boven een verkoopbuffer, sorteersysteem of verwerkingsruimte kan wel waarde toevoegen. Behalve licht wordt ook warmte buiten gehouden en daarmee kan de investering in een schermdoek of buitenscherm worden uitgespaard. Bij toepassing in het dek van een teeltkas is belichting een noodzaak om in de winter te telen. Het nadeel is namelijk dat de panelen jaarrond op het dek liggen en daardoor de flexibiliteit in lichttransmissie missen die een scherm wel heeft. Specifieke situatie De verschillende PV-technieken (fotovoltaïsche) en bevestigingssystemen hebben allemaal voor- en nadelen, die toepassing in een specifieke situatie kunnen maken of breken. Echt transparante panelen zijn op dit moment nog relatief duur per m² en hebben een relatief laag rendement. Dat maakt dat ze op dit moment nog niet concurrerend zijn. Glas/glas kristallijne panelen worden door vele kassenbouwers toegepast en zijn in een nieuwbouwsituatie een goede optie. De efficiency en de prijs/kWh verhouding van standaard panelen is zeer gunstig, omdat hier het grootste volume en de meeste ontwikkeling in plaatsvindt. In alle gevallen wordt de kasconstructie wel extra belast, wat constructieve gevolgen kan hebben. Flexibele panelen De flexibiliteit van flexibele panelen zit niet alleen in het materiaal, maar ook in de toepasbaarheid. Deze panelen zijn licht van gewicht, op maat bestelbaar, achteraf eenvoudig op te plakken en hebben een behoorlijk gunstige prijs/kWh verhouding. Dit maakt flexibele panelen een zeer interessante techniek voor de nabije toekomst. Behalve op het kasdek kunnen ze onder andere ook op warmteopslagtanks en sandwichpanelen worden geplakt. Vervolgproject Het is nog ondoenlijk om een algemene conclusie te trekken. Er zijn veel bedrijfsspecifieke variabelen die invloed hebben op de haalbaarheid. Het eindrapport biedt handvatten voor het bepalen of (transparante) zonnepanelen in een specifieke situatie interessant zijn en haalt aandachtspunten aan waar rekening mee moet worden gehouden. In dit vervolgproject wordt door Wageningen University & Research businessunit Glastuinbouw een aantal materialen doorgemeten op de lichtdoorlatendheid en isolatiewaarde. Op basis van deze metingen worden de effecten op productie, energieverbruik en –opbrengst bepaald voor een aantal voorbeeldgewassen met als doel de haalbaarheid voor de Nederlandse glastuinbouw te bepalen. Het eindrapport van het project is beschikbaar en vindt u via onderstaande link. Dit project is gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van Glastuinbouw Nederland en het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit. Foto: Gakon

Focus op schermen Voor het zover is hebben we nog een interessante periode te gaan. De focus is nu op het gebruik van het Harmony scherm in combinatie met het hybride watergiftsysteem. Het scherm zorgt dat de piek van het zonlicht weg geschermd wordt. De reactie op het klimaat en de groei wordt gemonitord. We gaan de komende periode kijken naar de te gebruiken setpoints: Nu wordt bij een instraling van meer dan 700 watt het scherm gesloten. PAR metingen geven wel aan dat het lichtniveau ter hoogte van de kop van het gewas met ± 30% zakt, maar bij een instraling van 800 W/m 2 betekent dit nog steeds ruim 1000 µmol/m 2 /s op gewasniveau. Met het scherm hopen we vocht en CO2 in de kas beter op peil te houden en om dit goed te toetsen hebben we een aantal mooie dagen nodig. Met fotosynthese metingen op verschillende hoogtes in het gewas krijgen we meer duidelijkheid over het effect hiervan. Een andere uitdaging is de kwaliteit van de laatste trossen goed te houden; ook hierin kan het scherm een belangrijke bijdrage leveren. Warmte oogst Gedurende de nacht wordt gewerkt met een combinatie van energiescherm en donkerdoek om uitstraling te voorkomen. Ook wordt in deze periode nog wat warmte geoogst d.m.v. ontvochtigen. De actieve ontvochtiging geeft veel nieuwe mogelijkheden voor het schermgebruik ook in de komende periode. Koeling kan dan ook ingezet worden gedurende de nacht waarbij de schermen de warmte buiten moeten houden. Sturen op EC In de proef wordt gewerkt met een klein substraatvolume en een snel reagerend watergeefsysteem. De EC gift wordt nu sterk verlaagd op instraling 5 naar 2. In de laatste metingen zien we de eerste positieve reactie op het droge stof gehalte van de vruchten. Dit loopt niet op in lichtrijke weken. De groei van het gewas is vrij stabiel over de laatste 7 weken; bladkwaliteit is voldoende maar niet supersterk. Er is gesnoeid op maximale productie en dit laat het gewas ook zien. We hebben tot dusver veel kennis opgedaan in het project en willen het teeltsysteem komend seizoen hiermee verder optimaliseren. Dit project wordt gefinancierd door Kas als Energiebron vanuit LNV, Saint Gobain Cultilene, Ludvig Svensson, Hortilux, Hoogendoorn Growth Management, Van Dijk Heating en Wireless Value en uitgevoerd door Delphy, Groen Agro Control en Wageningen University & Research. Lees meer over dit onderzoek via onderstaande link.

Deze collectorbuizen doorlopen voor alle dagen van februari t/m oktober een speciaal voor die dag opgesteld baantje om het zonlicht op te vangen dat door Fresnel lenzen in het dek naar een focus-lijn wordt gebundeld (zie video van Hans van Tilborgh, Technokas Ingenieursbureau B.V ). Zo wordt zonne-energie gebruikt om het water dat door de collectorbuizen stroomt op te warmen. Vervolgens wordt het warme water opgeslagen en ingezet als duurzame warmtebron. De kas is ontwikkeld en gebouwd door Technokas en de berekeningen voor de besturing van de collector zijn uitgevoerd door Wageningen University & Research (WUR). 19 m3 aardgas aan warmte geoogst Deze innovatieve kas wordt ook door WUR gemonitord, wat betekent dat de prestaties precies in beeld worden gebracht. Dit geeft informatie waarmee de implementatie verder kan worden geoptimaliseerd. Zo bleek uit de verzamelde data dat de energie-oogst verder verbeterd kon worden door de pompregeling en mengklepbesturing bij te stellen. Als we de huidige prestatie doortrekken naar het eind van het jaar is de verwachting dat er zo’n 19 m³ aardgas equivalenten per m² per jaar aan duurzame warmte geoogst wordt. Bezien vanuit de teelt biedt de installatie wat ervan verwacht werd. De zekerheid van de onderschepping van het directe licht maakt dat de teler een hogere lichtsom over het etmaal kan aanhouden en daarmee een versnelling in de teelt. Andere gewassen De DaglichtKas zal in 2019 gevolgd blijven worden als onderdeel van het monitoringsprogramma van het Innovatie- en actieprogramma Kas als Energiebron van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Glastuinbouw Nederland. De resultaten worden aan het eind van het traject gedeeld middels een rapport. Hierin wordt ook aandacht besteed aan de potentie van het DaglichtKas-concept voor andere gewassen dan orchideeën. Lees meer over dit onderzoek via onderstaande link.

Aquathermie is warmte en kou uit water uit verschillende waterbronnen. Het gaat om thermische energie uit oppervlaktewater (TEO), afvalwater (TEA) en drinkwater (TED). Met deze schone energie kunnen huizen en andere gebouwen duurzaam worden verwarmd. Aquathermie kan de overgang naar aardgasvrije verwarming helpen verwezenlijken en zo bijdragen aan de noodzakelijke energietransitie. Waterbeheerders, drinkwaterbedrijven en rioolbeheerders hebben andere partijen zoals overheden, netbeheerders, warmtebedrijven, kennisinstellingen, technische adviesbureaus en gebouweigenaren nodig om deze warmtebron nuttig te gebruiken. In de Green Deal vinden ze elkaar. Kas als Energiebron Kas als Energiebron, het actie- en innovatie programma van Glastuinbouw Nederland en het ministerie van LNV, heeft zich als partner aangesloten bij de Green Deal Aquathermie. Kas als Energiebron ziet aquathermie en met name het benutten van warmte uit oppervlaktewater als een van de opties voor glastuinbouwbedrijven om hun energievoorziening te verduurzamen. Zoals aangegeven in de studie Tuinbouw zonder fossiel energie van Wageningen University & Research en adviesbureau AAB lijkt de optie vooral geschikt voor solitaire bedrijven die in de buurt van oppervlaktewater zijn gehuisvest. Green Deal Aquathermie Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat draagt 900.000 euro bij aan de Green Deal als bijdrage voor de uitvoering van het programma Aquathermie. Andere partijen (zie onderaan dit bericht) dragen ook financieel of in natura bij. Aan de Green Deal hebben zich naast partijen ook partners verbonden die zich actief willen inzetten. Het doel van de Green Deal is aquathermie onder de aandacht van de stakeholders te brengen, kennis over aquathermie te ontwikkelen en te delen en de waarde ervan in de praktijk te beoordelen, zodat aquathermie wordt verankerd in de regionale energiestrategie en kan worden toegepast als alternatieve verwarming. Hiervoor wordt nadrukkelijk samengewerkt met andere klimaatprogramma’s van overheden, zoals het Nationaal Programma Regionale Energiestrategie (RES) en het Programma Aardgasvrije Wijken (PAW). Potentie Uit onderzoek blijkt dat thermische energie uit oppervlaktewater in 40 procent van de warmtevraag in stedelijk gebied kan voorzien. De bronnen afvalwater en drinkwater leveren respectievelijk 15 en 1,5 procent. Aquathermie kan daarmee een belangrijke bijdrage leveren aan de verwarming van woningen en andere gebouwen en zo bijdragen aan de warmtetransitie. De Green Deal is ondertekend door: Ministerie EZK, Ministerie I&W, Ministerie BZK, Unie van Waterschappen, Vewin, NWB Bank, Deltares, KWR, STOWA, Erasmus Universiteit Rotterdam, VNG, Waterschap Brabantse Delta, Waterschap Aa en Maas, Brabant Water, provincie Fryslân, provincie Gelderland, provincie Zuid-Holland, Netbeheer Nederland, Syntraal, IF Technology. Bron: Netwerk Aquathermie

Doel: Het project levert nieuwe inzichten over de lichtbenuttingsefficiëntie over de tijd van enkele economisch belangrijke, maar structureel verschillende gewassen. Tegelijkertijd kan deze kennis worden overgedragen aan de praktijk, waarbij de toepassing van LED belichting voor elk gewas geoptimaliseerd kan worden. Projectbeschrijving : Naast de zon, zijn LEDs een steeds belangrijker bron van verlichting in de glastuinbouw. Planten worden daardoor belicht door een combinatie van zonlicht en LED licht. Het aandeel LED licht varieert gedurende de dag en kan 100% zijn van het licht dat de planten ontvangen en 0% en alles wat daar tussen zit. Planten nemen licht anders waar dan mensen. Het zonnespectrum verschilt aanzienlijk van alle gebruikte LED-belichting in de praktijk. Eerdere projecten lieten zien, dat terwijl de lichthoeveelheid de totale productiecapaciteit van de plant bepaalt, de kwaliteit van het licht de groei en ontwikkeling stuurt en productie en kwaliteit beïnvloedt. Er is meer inzicht en kennis nodig van het lichtspectrum dat het gewas bereikt, en hoe dit lichtspectrum beïnvloed wordt door tijdstip, seizoen, lichtbron en door gewasdiepte. Dit is nodig om te begrijpen wat het gewas waarneemt en hoe LED belichting hierop een juiste aanvulling kan zijn. Op dit moment zijn lijnsensoren op de markt die PAR kunnen meten op verschillende gewasdiepten, en hebben we hierdoor inzicht gekregen in de verticale lichtverdeling in een gewas. Het zou een verrijking zijn als een dergelijk instrument ook de spectrale samenstelling kan meten. Het onderzoek bestaat uit drie werkpaketten: WP 1: Instrumentontwikkeling spectrale lijnsensor en kalibratie Er bestaat geen instrument dat veranderingen in lichtkwaliteit (spectrum) in het gewas nauwkeurig en continu kan meten. Er zijn alleen puntsensoren op de markt die het spectrum kunnen meten, maar deze zijn ongeschikt om representatieve metingen te doen in een gewas. De informatie van dit instrument zal de kennis van lichtbenuttingsefficiëntie en fotomorfogenese verdiepen en verklaren, en verder de basis voor gebruik van het instrument in andere experimenten leggen. Het instrument moet eerst ontwikkeld worden. Na ontvangst moet het instrument worden gekalibreerd en gevalideerd, wat resulteert in meet-protocollen voor continue monitoring en periodieke metingen. WP 2: Metingen Metingen van lichtonderschepping binnen de gewassen houden rechtstreeks verband met de lichtomstandigheden die het gewas bereiken. Deze omstandigheden vormen een lichtprofiel van buiten de kas, door het kasdek vervolgens door het gewas heen met toevoeging van assimilatiebelichting. Er is een gebrek aan inzicht in de kwaliteit van het licht dat de verschillende gewaslagen bereikt in de loop van het belichtingsseizoen en hoe het door de planten wordt opgenomen en verwerkt. Daarom worden zowel het verticale als het horizontale lichtprofiel over de seizoenen gemeten. De metingen aan het verticale lichtprofiel zullen ook periodiek worden gedaan in verschillende gewassen die beschikbaar zijn gedurende de looptijd van dit project. WP 3: Data-analyse en communicatie De gemeten gegevens zullen worden geanalyseerd om te bepalen hoe de samenstelling van het spectrum dat het gewas bereikt wijzigt door een combinatie van het inkomende spectrum en de toevoeging van LED belichting. Daarnaast zal worden bepaald hoe de duur, kwaliteit en de hoeveelheid van het spectrum correleert met de ontwikkeling en productie van planten. Deze gegevens zullen worden verkregen uit projecten waarin we gaan meten. Op basis van deze analyse worden er onderbouwde LED lichtrecepten berekend voor elk van de gemeten gewassen. Projectnummer: 20129

De regeling gaat in 2019 voor het laatst open en wordt in 2020 vervangen door de SDE++. De eerste ronde opent op 12 maart en kent een budget van 5 miljard euro. Naar alle verwachting volgt in oktober een tweede ronde van eveneens 5 miljard euro. Teleurstellend is dat enkele opties met lage temperatuur warmte niet zijn opgenomen. Daarvoor kondigt minister Wiebes een nader onderzoek aan om te bezien hoe dit in 2020 alsnog ingevuld kan worden. Houtketels De warmtestaffel voor houtketels groter dan 5 MW is aangepast: de laagste staffel wordt nu 4.500 vollasturen in plaats van 5.000 vollasturen. Dit is gunstig voor tuinders, die vaak de 5.000 vollasturen niet halen. De basisbedragen zijn verlaagd van 50 €/MWh naar 49 €/MWh. Het correctiebedrag blijft 90% van de TTF gasprijs. Met deze beperkte wijzigingen blijft de business case in veel situaties voldoende, mits er veel draaiuren kunnen worden gemaakt. Voor ketels kleiner dan 5 MW is het basisbedrag verlaagd van 55 €/MWh naar 53 €/MWh. Er zijn twee nieuwe categorieën ingevoerd: ketel op houtpellets groter dan 10 MW voor stadsverwarming, en een houtketel op B-hout van minimaal 5 MW. Met name de eerste lijkt erg interessant, met een basisbedrag van 65 €/MWh en een correctiebedrag van 14 €/MWh. Het is nog niet bekend wat er precies met ‘stadsverwarming’ wordt bedoeld, maar naar verwachting komen warmtenetten waar in ieder geval woningen op zijn aangesloten hiervoor in aanmerking. Vloeibare brandstoffen Voor vloeibare brandstoffen is het basisbedrag verlaagd van 73€/MWh naar 72 €/MWh. Er is geen correctie ingevoerd als compensatie van de accijns die van toepassing is op een deel van de vloeibare brandstoffen. Geothermie Voor geothermie is het basisbedrag verlaagd van 53 €/MWh naar 52 €/MWh. Net als vorig jaar is het mogelijk om subsidie te krijgen op de uitbreiding productie-installatie met tenminste één aanvullende put. Het basisbedrag voor de categorie ‘diepe geothermie’ is verhoogd naar 67 €/MWh, maar er moet daarvoor wel een diepte van 4.000 m worden bereikt (was 3.500 m). Ondiepe geothermie is niet opgenomen. Zonnepanelen In 2018 zijn de prijzen van zonnepanelen voor stroomopwekking met meer dan 30% gedaald. Dit heeft geleid tot een daling van de systeemkosten van circa 20%. De SDE+ is daarom wederom fors verlaagd: van 106 €/MWh naar 93 €/MWh. De business case van systemen groter dan 1.000 m2 is nog steeds voldoende. Voor zonnewarmte zijn de tarieven verhoogd naar 98 €/MWh. Dit kan in sommige gevallen in de glastuinbouw een mooie business case opleveren. Afgekeurde nieuwe technieken Helaas zijn de volgende technieken vooralsnog niet opgenomen in de SDE+ 2019: aquathermie, daglichtkas, ondiepe geothermie, geothermie voor de gebouwde omgeving (van belang voor doorontwikkeling geothermie) en warmte uit compostering. Glastuinbouw Nederland (voorheen LTO Glaskracht Nederland) gaat hierop aandringen bij de politiek om dit alsnog in 2019 op te nemen. Een aantal nieuwe projecten kunnen hierdoor voorlopig niet uitgevoerd worden, een gemiste kans in de energietransitie waarbij alle opties nodig zullen zijn. Meer details vindt u in de kamerbrief . Heeft u interesse in biomassa, zonnepanelen of aardwarmte? Wacht niet te lang en vraag het in 2019 nog aan.