Zoeken

Waterstof wordt steeds vaker genoemd als mogelijke bouwsteen in het toekomstige energiesysteem van de glastuinbouw. Tegelijkertijd zijn er nog veel vragen over beschikbaarheid, kosten en de rol van waterstof ten opzichte van bestaande en alternatieve opties zoals WKK, elektrificatie, restwarmte en warmtepompen. In samenwerking met BlueTerra organiseert Kas als Energiebron op donderdag 10 september een interactieve, hybride sessie. Tijdens dit Waterstof spreekuur verkennen we samen met ondernemers en experts de contouren van de businesscase voor waterstof in de glastuinbouw. Waarom deelnemen? Tijdens deze bijeenkomst staan de belangrijkste vragen van glastuinbouwondernemers centraal, waaronder: Onder welke condities kan waterstof een reële optie worden voor de sector? Wat is de positie van de glastuinbouw ten opzichte van andere afnemers van waterstof? Hoe verhoudt waterstof zich tot bestaande oplossingen zoals aardgas-WKK, restwarmte, warmtepompen en elektrificatie? Wat betekent de inzet van waterstof voor de toekomstige energiemix van de sector? Waterstof wordt gezien als een belangrijke aanvulling op andere duurzame energiebronnen binnen de glastuinbouw, met name in toepassingen waar flexibiliteit en piekvoorziening nodig zijn. Deze sessie helpt om deze rol concreter te maken voor de praktijk. Onderwerpen De volgende thema’s komen aan bod: Ontwikkelingen rondom groene waterstof. Ontwikkelingen rondom blauwe waterstof. Marktontwikkelingen en aanbodzijde (o.a. internationale spelers zoals Equinor). Technologische opties, waaronder stationaire brandstofcellen (bijv. Bloom Energy en alternatieven). Praktische inzichten uit lopende projecten en studies binnen de sector. De bijeenkomst is bedoeld voor glastuinbouwondernemers, energiecoördinatoren en -adviseurs en partijen betrokken bij energie-infrastructuur en energievoorziening. Aanmelden Meld je aan via de aanmeldknop en geef aan of je online of fysiek wilt deelnemen. Aanmelden kan tot en met dinsdag 8 september. Annuleren Ben je verhinderd of wil je je deelname wijzigen van online naar fysiek (of andersom)? Geef dit i.v.m. de zaalreservering door via info@kasalsenergiebron.nl . Beeldmateriaal & geluidsopnamen De organisatie kan beeldmateriaal maken ter promotie van deze bijeenkomst. Heb je hier bezwaar tegen? Laat dat vooraf weten via info@kasalsenergiebron.nl . Bezoekers mogen zelf geen video- en geluidsopnamen maken. Contact Neem voor meer informatie contact op met Robert Solleveld, telefoon 085 003 64 00, mobiel 06 391 110 70, e-mail rsolleveld@glastuinbouwnederland.nl . Hybride: online en Glastuinbouw Nederland (Louis Pasteurlaan 6, 2719 EE Zoetermeer)

De belangrijkste ondernemersgroep is de ‘Ondernemersgroep Kas als Energiebron’. Hierin zitten ruim vijftien ondernemers uit verschillende gewassen en regio’s, aangevuld met specifieke expertise. De groep denkt mee over de koers van het programma, adviseert over projecten die door het ministerie van LVVN worden gefinancierd en neemt besluiten over projecten die vanuit Stichting Kennis in je Kas (KijK) worden ondersteund. Daarnaast zijn er thematische groepen, zoals de ‘Ondernemersgroep Waterstof’. Hier schuiven telers, adviseurs, onderzoekers, vertegenwoordigers van de overheid, onderwijsinstellingen en andere betrokkenen uit de sector aan. Juist die mix maakt de gesprekken waardevol. Ook bij veel onderzoeken zijn telers, adviseurs en toeleveranciers betrokken via begeleidingscommissies, zodat onderzoek goed aansluit bij de praktijk en nieuwe kennis snel kan worden gedeeld. Verder beschikt Glastuinbouw Nederland over een ondernemersgroep voor energiebeleid en een specifieke groep die zich richt op de toekomstige CO₂-voorziening. Waterstof: ontwikkelingen volgen én toetsen aan de praktijk Hoe zo'n ondernemersgroep in de praktijk werkt, laat de Ondernemersgroep Waterstof goed zien. Deze groep wordt begeleid door BlueTerra in samenwerking met Kas als Energiebron en volgt de ontwikkelingen rondom waterstof op de voet. Tegelijkertijd worden nieuwe inzichten steeds gespiegeld aan de praktijk: wat betekenen ze voor ondernemers en waar liggen kansen voor de glastuinbouw? Tijdens de meest recente bijeenkomst kwamen uiteenlopende onderwerpen aan bod. Van de opening van het eerste deel van de landelijke waterstofbackbone en de voortgang van grote waterstofprojecten tot de snelle ontwikkelingen rondom import van waterstof uit onder andere het Midden-Oosten en Azië. Ook werd gesproken over prijsontwikkelingen, technologische innovaties en de vraag hoe waterstof kan bijdragen aan een flexibel energiesysteem voor de glastuinbouw. Meer dan alleen techniek Wat deze ondernemersgroep bijzonder maakt, is dat het niet alleen gaat over techniek. Juist de praktische toepasbaarheid staat centraal. Wat betekenen ontwikkelingen voor ondernemers? Wanneer wordt een businesscase interessant? Welke infrastructuur is nodig? En welke rol spelen subsidies, regelgeving en samenwerking tussen partijen? Tijdens de bijeenkomst werd bijvoorbeeld uitgebreid gesproken over de mogelijkheden om gezamenlijk aan te sluiten op de toekomstige waterstofbackbone. Ook kwamen vragen aan bod over investeringen, regionale samenwerking, flexibiliteit in energiegebruik en de combinatie van waterstof met batterijen, e-boilers en andere technieken. Samen richting de toekomst De aanwezigheid van verschillende partijen zorgt voor waardevolle gesprekken. Ondernemers delen praktijkervaringen, adviseurs brengen kennis in, onderzoekers volgen technologische ontwikkelingen en partijen zoals RVO kunnen direct meedenken over regelgeving, financiering en subsidiemogelijkheden. Juist die kruisbestuiving maakt de ondernemersgroepen waardevol. De energietransitie kent geen standaardroute. Daarom is het belangrijk om kennis te delen, ontwikkelingen te volgen en ervaringen uit te wisselen. Heb je interesse om een keer aan te sluiten bij één van onze ondernemersgroepen? Stuur een e-mail naar info@kasalsenergiebron.nl .

Van hype naar realiteit Toen BlueTerra in 2022 een position paper over waterstof opstelde voor de glastuinbouw, waren de verwachtingen hoog. Waterstof zou snel beschikbaar komen, goedkoop worden en breed toepasbaar zijn. De praktijk bleek weerbarstiger. Projecten liepen vertraging op, kosten vielen hoger uit en een deel van de plannen verdween naar de achtergrond. “Die fase hebben we inmiddels achter ons gelaten”, vertelt Arjen. “De partijen die nu nog over zijn, bouwen aan concrete projecten. De eerste grootschalige initiatieven voor groene waterstof komen van de grond. Daarmee is het een goed moment om opnieuw te kijken welke rol waterstof kan spelen voor de glastuinbouw.” Waterstof als onderdeel van de energiemix Volgens Arjen moet waterstof niet worden gezien als dé oplossing voor de energietransitie. De basis ligt nog altijd bij energiebesparing, geothermie, restwarmte en elektrificatie. Toch blijft er ook dan een deel van de energievraag over. “Juist voor dat laatste stuk kan waterstof interessant zijn. De glastuinbouw beschikt al over een groot aantal WKK's. Als die in de toekomst op waterstof kunnen draaien, ontstaat een interessante combinatie van warmte én elektriciteitsproductie. Daarmee creëer je meer waarde dan wanneer je waterstof alleen inzet voor warmte.” De glastuinbouw doet mee Vaak wordt gedacht dat duurzame waterstof straks vooral beschikbaar moet komen voor de zware industrie. Volgens Arjen ligt dat genuanceerder. “Steeds meer sectoren kunnen ook op andere manieren verduurzamen. Daardoor verschuift de vraag waar waterstof écht de meeste waarde toevoegt.” Volgens hem is het daarom belangrijk dat ook de glastuinbouw nu al aan tafel zit. “Waterstof gaat niet alleen over techniek, maar ook over infrastructuur, beschikbaarheid en de keuzes die de komende jaren worden gemaakt. Als sector moet je nu meedenken en meepraten, zodat de glastuinbouw straks een logische plek krijgt binnen het toekomstige energiesysteem.” De businesscase draait om meer dan de waterstofprijs Of waterstof straks financieel aantrekkelijk wordt, hangt volgens Arjen van veel meer af dan alleen de kostprijs van de brandstof. Ook de infrastructuur speelt een belangrijke rol. “Wat veel ondernemers zich nog niet realiseren, is dat het transport van gas veel goedkoper is dan het transport van elektriciteit. De kosten voor uitbreiding van het elektriciteitsnet lopen enorm op. Dat verandert ook de businesscase van waterstof. Uiteindelijk gaat het om de totale energiekosten én om de vraag waar waterstof beschikbaar komt.” Juist dat soort afwegingen staan centraal tijdens de bijeenkomst. Niet vanuit theorie, maar vanuit de praktijk van de ondernemer. Blijf nieuwsgierig én kritisch Wat moeten ondernemers volgens Arjen nu doen? Zijn advies is helder: blijf nieuwsgierig, maar ook kritisch. “De ontwikkeling van nieuwe energiesystemen kost tijd. Dat zagen we eerder bij aardwarmte, warmtepompen en andere innovaties. Waterstof volgt hetzelfde pad. Je hoeft vandaag nog geen keuze te maken, maar het is wel verstandig om te begrijpen welke rol waterstof straks mogelijk speelt op jouw bedrijf.” Volgens Arjen is kennis daarom belangrijker dan ooit. “Vorm je eigen beeld. Begrijp waarom waterstof interessant kan zijn, maar ook waar de beperkingen liggen. Alleen dan kun je straks de juiste keuzes maken.” Praat mee over de energiemix van morgen Tijdens ' Waterstof en de businesscase voor de glastuinbouw ' op 10 september gaan BlueTerra en Kas als Energiebron in op de belangrijkste vragen uit de praktijk. Wanneer wordt waterstof interessant voor de glastuinbouw? Hoe verhoudt het zich tot andere duurzame energiebronnen? En onder welke voorwaarden ontstaat een rendabele businesscase? Voor ondernemers die werken aan een toekomstbestendige energievoorziening is het een uitgelezen moment om hun kennis bij te spijkeren én mee te praten over de energiemix van morgen.

In samenwerking met BlueTerra organiseert Kas als Energiebron op donderdag 10 september een interactieve, hybride sessie. Tijdens dit Waterstof spreekuur verkennen we samen met ondernemers en experts de contouren van de businesscase voor waterstof in de glastuinbouw. Waarom deelnemen? Tijdens deze bijeenkomst staan de belangrijkste vragen van glastuinbouwondernemers centraal, waaronder: Onder welke condities kan waterstof een reële optie worden voor de sector? Wat is de positie van de glastuinbouw ten opzichte van andere afnemers van waterstof? Hoe verhoudt waterstof zich tot bestaande oplossingen zoals aardgas-WKK, restwarmte, warmtepompen en elektrificatie? Wat betekent de inzet van waterstof voor de toekomstige energiemix van de sector? Waterstof wordt gezien als een belangrijke aanvulling op andere duurzame energiebronnen binnen de glastuinbouw, met name in toepassingen waar flexibiliteit en piekvoorziening nodig zijn. Deze sessie helpt om deze rol concreter te maken voor de praktijk. Onderwerpen De volgende thema’s komen aan bod: Ontwikkelingen rondom groene waterstof. Ontwikkelingen rondom blauwe waterstof. Marktontwikkelingen en aanbodzijde (o.a. internationale spelers zoals Equinor). Technologische opties, waaronder stationaire brandstofcellen (bijv. Bloom Energy en alternatieven). Praktische inzichten uit lopende projecten en studies binnen de sector. De bijeenkomst is bedoeld voor glastuinbouwondernemers, energiecoördinatoren en -adviseurs en partijen betrokken bij energie-infrastructuur en energievoorziening en vindt plaats op donderdag 10 september van 10.00 tot 12.00 uur. Deelname is mogelijk bij Glastuinbouw Nederland in Zoetermeer of online. Meer informatie en de mogelijkheid voor aanmelden volgen binnenkort.

Financieel model elektrolyser ism Invest NL InvestNL heeft het initiatief genomen om een financieel model te ontwikkelen voor de ontwikkeling van elektrolysers in de glastuinbouw. Samen met een aantal tuinbouwondernemers wordt verkend wat de financiële risico’s en onder welke voorwaarden financiers bereid zouden zijn om projecten te financieren. Resultaten van dit onderzoek worden voor de zomer verwacht. Verplichte bijmenging waterstof Ondertussen wordt er door de beleidmakers nog steeds ingezet op een CO2-vrij elektriciteitssysteem in 2035. Onderdeel hiervan is een verplichte bijmenging van waterstof of andere duurzame gassen. Er wordt gewerkt aan een tender voor gascentrales met een budget van 780 mln euro die het gebruik van waterstof moet stimuleren. Of WKK’s van de GTB mee kunnen doen aan dit systeem is nog de vraag. De ondernemersgroep onderzoekt de kansen hiervan. Voorwaarden voor infrastructuur De aanwezigheid van een infrastructuur waarop verschillende producenten kunnen invoeden is een belangrijke ontwikkelrandvoorwaarde. De ondernemersgroep waterstof onderhoudt nauw contact met de ontwikkelaar van deze infrastructuur (Hynetwork Services, HNS) om goed in de gaten te houden wat ondernemers kunnen doen om aan te haken op nationale en regionale infrastructuur. We raden alle ondernemers die wat met waterstof willen aan om zich te melden bij HNS met een intentieverklaring. Eind juni is er weer een gesprek met HNS om te kijken hoe de glastuinbouw ervoor staat. Verkenning alternatieve bronnen waterstof Een belangrijke drijfveer achter deze projecten is de Europese veiling voor de productie van waterstof. De tweede veiling is net achter de rug en wat blijkt: het grootste project komt in Nederland. Van de 15 geselecteerde projecten is het grootste project een elektrolyser gekoppeld aan een nieuw te bouwen windpark van 2 GW door Vattenfall. Daarnaast wordt er gewerkt aan waterstof uit afval door bijvoorbeeld RWE bij Chemelot en biomassa en de komst van grote opslagcapaciteit van CO2 door projecten zoals Aramis, zoals recent aangekondigd in de Voorjaarsnota kan ook zorgen voor meer koolstofarme waterstof. De ondernemersgroep onderzoekt de kansen hiervan. Ondernemersgroep Waterstof In de Ondernemersgroep Waterstof wordt de zoektocht naar informatie voor ondernemers gestroomlijnd en kan slim informatie worden uitgewisseld. De ondernemersgroep komt regelmatig (meestal) online bij elkaar. Ben je ook bezig met waterstof of wil je de ontwikkelingen volgen? Meld je aan bij Arjen de Jong . Illustratie: Technische set-up waterstofproject RWE

In Europa ontwikkelt zich een groot aanbod aan waterstof. Dat zal voor een groot deel afgenomen moeten worden door de huidige verbruikers van waterstof, die vaak verplicht worden om een deel groene waterstof af te nemen. Kortom, de productieketen van waterstof is wel degelijk in beweging maar iets verder van huis. Waterstofnet Wat dichter bij huis zien we de ontwikkeling van de Nederlandse backbone voor het transport van waterstof. Toekomstige gebruikers moeten daarvoor nu al een keuze maken omdat het creëren van een aftakking op een lege backbone efficiënter en dus goedkoper is. Dit vraagt wel om meer grip op de mogelijkheden voor afname en gebruik van waterstof door glastuinders. Ondernemersgroep Waterstof Daar gaat de ondernemersgroep zich de komende verder in verdiepen, door zich te richten tot producenten buiten Nederland. De tijdlijnen voor waterstofprojecten in Nederlands zijn dus verder naar achter geschoven ten opzichte van de verwachtingen van twee jaar geleden. Dit vraagt om extra geduld om initiatieven te starten. Ondertussen wachten we ook nieuwe beleidsinitiatieven voor waterstof in Nederland af.

Doelen Beleid: Betere ondersteuning voor ondernemers bij investeringsbesluiten voor WKK, Bio-energie en Waterstof en bij beleidsontwikkeling. Implementatie: Duidelijk maken wat de praktijk ermee kan in het kader van beeldvorming WKK en bijdragen aan de belangenbehartiging en marktpositie WKK, Bio-energie en Waterstof. Projectbeschrijving Voortzetting langjarige aanpak vanuit kennisbehoefte voor WKK, Bio-energie en Waterstof. Voor WKK: Inventariseren bij leveranciers/onderhoudspartijen van nieuw bijgeplaatst vermogen (input jaarlijkse energiemonitor); Barometer WKK 2x per jaar updaten; Beleidsondersteuning positie WKK in energiesysteem; Whitepaper duurzame warmte; warmte merit-order analyse; Optie: Warmtekosten – uitbreiding white-paper met inzetanalyse Voor Bio-energie : Advies in het kader van de publieke opinie, algemene beleidsondersteuning en afstemming met bio-energie tuinders, SDE++ ondersteuning – nieuwe projecten en levensduurverlenging, Correctiebedrag methodiek SDE. Waterstof: De ontwikkeling van waterstofprojecten komt moeizaam los. Er is nog budget vanuit het voorgaande jaar, waarmee een stuk ondersteuning kan worden voortgezet. Financiering en coördinatie Dit project wordt gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef wordt begeleid door telers. Projectnummer: E25001

De eerste is een Europese veiling voor de productie van waterstof, waarbij er een budget van 800 mln euro was te verdelen. Noord- en West-Europese projecten bleken daarbij enkele malen duurder te zijn dan Zuid-Europese projecten, wat een rem zet op de ontwikkeling van Nederlandse elektrolysers. Een tweede veiling met 1200 mln euro is nu in voorbereiding. Een andere ontwikkeling was het vertragen van de aanleg van een west-oost corridor van het transport van waterstof, de Delta Rhine Corridor. Door deze vertraging is een (inter)nationaal netwerk pas later beschikbaar dan verwacht, wat de vorming van een liquide waterstofmarkt en concrete kansen in het oosten van het land verkleint. Er is dus weer even tijd nodig voor herbezinning op de rol van waterstof. De aandacht gaat nu uit naar meer zicht krijgen op grootschalig aanbod via import van groene waterstof en blauwe waterstof. Met de toenemende netcongestie en oplopende netkosten blijft waterstof een relevante energiedrager om rekening mee te houden voor de middellange termijn. Daarnaast zal de komende maanden meer bekend worden over de mogelijkheden van waterstof in WKK’s en zijn er diverse lopende onderzoeken naar het gebruik van waterstof in de glastuinbouw. Kortom, genoeg werk aan de winkel voor de ondernemersgroep waterstof om de kansen en het perspectief concreet te maken.

Doel Het doel van het project is het in kaart brengen en kwantificeren van de energiemix in een duurzame glastuinbouw, rekening houdend met de interactie tussen technische en teeltkundige mogelijkheden in de kasteelt, de regionale energie-infrastructuur en de onderlinge prijsverhouding van energiedragers. Vanwege de grote belangstelling voor waterstof krijgt waterstof ruim aandacht. Projectomschrijving De huidige energiesituatie situatie dwingt glastuinbouw ondernemers om te zoeken naar alternatieven in de vorm van duurzame elektriciteit, warmte en CO2. Ook groene waterstof wordt vaak als ingrediënt van de energiemix genoemd. Maar voordat gesproken kan worden over een verstandige en rendabele invulling van de energie-situatie van tuinbouwbedrijven moet de beperking van de vraag als startpunt worden gesteld. In lijn met de Trias Energetica kan de energiemix dus niet los van de ontwikkelingen in kas-, installatie en teelttechniek worden gezien. Daarnaast staat de energiemix in interactie met de ontwikkeling in de regionale energie-infrastructuur (zonder waterstof-transportnet kan waterstof geen betekenisvolle rol spelen; zonder verzwaring van het elektriciteitsnet zullen warmtepompen een probleem zijn; zonder warmtenetwerk is er geen restwarmte etc.). Projectnummer: E23009

Doel: Dit project heeft de volgende doelen: ondersteuning bij WKK, Bio-energie en waterstof ten behoeve van investeringsbeslissingen van ondernemers en beleidsontwikkeling. Dit gebeurt door: Inzicht in en kennis van de marktpositie van de WKK Beleidsondersteuning ten aanzien van o.a. vergroening WKK, methaanslip, energiebelasting, netcongestie en stikstofdossier Beleidsondersteuning met betrekking tot bio-energie t.a.v. publieke opinie, input regelgeving en SDE++, prijscap en mogelijk nieuwe technische ontwikkelingen Ondersteuning ten aanzien van waterstof: klankbordgroep waterstof, toetsen, klankborden, aanjagen nieuwe initiatieven, afstemming overheid Projectbeschrijving: WKK: Bij de leveranciers/onderhoudspartijen inventariseren nieuw bijgeplaatst vermogen; mede t.b.v. de jaarlijkse energiemonitor Barometer WKK 2x per jaar updaten op basis van deskundigen en grote hoeveelheid informatiebronnen Beleidsondersteuning positie wkk in energiesysteem; vergroening WKK, methaanslip, energiebelasting, netcongestie, stikstofdossier, impact nieuwe regering, ad-hoc vragen Whitepaper fossielvrije WKK Bio-energie: Advies aan KaE, maar ook rechtstreeks aan EZK/PBL m.b.t. publieke opinie, algemene beleidsondersteuning en afstemming met bio-energie tuinders, SDE++ ondersteuning, nieuwe projecten en levensduurverlenging en correctiebedrag methodiek in de SDE. Waterstof: Het ontwikkelen van waterstof als strategische optie voor de glastuinbouw vraagt ondanks de lange zichttermijn nu al om inzet en actie. Naar verwachting wordt waterstof pas na 2030 relevant voor de glastuinbouw. Het waterstofveld beweegt zich echter snel en er zijn veel technologische ontwikkelingen. Ondersteuning zal plaatsvinden door begeleiding ondernemersgroep waterstof, toetsing initiatieven, afstemmingsoverleg overheid, aanjagen projecten, beantwoorden losse vragen, kennisoverdracht. Conclusie Deelrapport WKK-barometer De WKK blijft nog minstens 10 jaar een belangrijke rol spelen in de glastuinbouw. De rentabiliteit staat onder druk door stijgende belastingen en beleidsmaatregelen. Voor ondernemers betekent dit een forse stijging van de energiekosten en een groeiende noodzaak om te investeren in flexibiliteit en duurzame alternatieven. Projectnummer: E24001