Zoeken

Vorig jaar is bij een nog jong gewas gestart met koelen. De nieuwe manier van telen is in een leerfase. Er zijn dan ook vele tegengestelde belangen waarmee moet worden gedeald. Zo kunnen door koeling de luchtramen dichter worden gehouden om CO2 binnen te houden, maar Van der Drift heeft ervaren dat luchtbeweging in de kas positief is voor de houdbaarheid. Daarom is voornamelijk windzijdig geventileerd. Dit geeft bij beperkte luchtuitwisseling de meeste luchtbeweging in de kas. Op sommige momenten is zo veel gekoeld dat zelfs bij de geopende luchtramen de kaslucht 8°C koeler bleef dan de buitenlucht. Verdamping Een ander tegengesteld belang is de afweging tussen het verlagen van de knoptemperatuur en het op peil houden van de verdamping. Door te koelen wordt energie uit de kas onttrokken, waardoor minder energie voor het gewas overblijft om te kunnen verdampen. De gemiddelde wateropname van het gewas bleef daardoor beperkt tot 1,6 l/m2/dag. 65% daarvan is weer als condensaat opgevangen in de luchtbehandelingskasten, waardoor de totale waterbehoefte tot een minimum kan worden beperkt. Om de verdamping te stimuleren en de substraattemperatuur op peil te houden is vrijwel continu een minimum buis aangehouden. De totale hoeveelheid warmte die via de buizen is ingezet (afkomstig uit aardwarmte), is echter lager dan de hoeveelheid warmte die via koeling is onttrokken. Temperatuurverschil In de kas kan een zeer goede horizontale temperatuurverdeling worden gerealiseerd. Het gemiddelde temperatuurverschil tussen de sensoren bij het middenpad en bij de gevel was minder dan 0,5°C. Wel blijkt dat tijdens 100% koelvermogen de sensoren op een afstand van 1,5 meter van de uitblazende slurven, 0,4°C koeler zijn dan vier meter verderop. Dit is aan het gewas echter niet te zien. Vervolg Nog niet alle onderdelen van het klimaatsysteem zijn gebruikt. De verneveling en de deksproeiers zijn nauwelijks ingezet en ook is nog geen gebruik gemaakt van de mogelijkheid om buitenlucht aan te zuigen en te verwarmen. Als voldoende is geleerd van de inzet van koeling en het gewas meer volgroeid is, zullen deze middelen vaker worden benut. Dit onderzoek valt onder het monitoringprogramma van het Innovatie- en actieprogramma Kas als Energiebron van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Glastuinbouw Nederland. Lees meer over dit onderzoek via onderstaande link.

Het huidige onderzoek ‘De perfecte roos’ loopt nu twee jaar en daarbij worden de productie doelstelling in kg/m2 goed gehaald. De kwaliteit is in gewicht per cm steellengte te laag, de gemiddelde houdbaarheid blijft iets achter en de kleur van de bloemen te donker. De energiedoelstelling voor elektriciteit voor belichting (30%) wordt niet gehaald, maar er is wel een besparing van 15 % gerealiseerd in vergelijking met een praktijkbedrijf met een vergelijkbaar gewas. Op basis van de resultaten is een studie gedaan naar het effect van belichting en koeling voor de economische haalbaarheid van een duurzame rozenteelt. De conclusie is dat koeling een duidelijk positieve bijdrage kan leveren aan een economisch rendabele en duurzame teelt van roos, ook bij stijgende elektriciteitsprijs. De gevoeligheid van belichting is daarvoor veel groter dan bij koeling. Voor de teelt betekent dit dat besparing op belichting vooral in het voorjaar en de zomer moet worden bereikt en dat koeling maximaal moet worden ingezet om de verhouding tussen lichtsom en etmaaltemperatuur goed te houden in de zomer. Daarbij moet de knipstrategie en het inbuigen worden gestuurd op een juiste plantbelasting gegeven de beschikbare hoeveelheid licht en de gewenste kwaliteit. De doelstelling van dit project is daarom een duurzame en energiezuinige rozenteelt door een gerichte inzet van de belichting; minder in het voorjaar en de zomer en intensief in herfst en winter, een maximaal gebruik van de koeling via de OPAC luchtbehandeling. Uitgangspunt in de teelt is dat niet mag worden ingeleverd op kwaliteit (houdbaarheid) en gevoeligheid voor meeldauw. In dit project kan een besparing op elektriciteit van 12% bereikt worden (van 50 naar 440 kWh) en het volledig vervangen van de warmte door zonnewarmte afkomstig uit de koeling van de kas. Hiervoor is wel elektriciteit nodig dit is ongeveer 60 kWh/m2 voor de oogst van 940 MJ/m2 warmte. De productie kwam op 320 stuks/m2 van gemiddeld 54 gram. Het aantal takken is 43 meer dan de prognose, terwijl het gemiddelde gewicht gelijk is aan het uitgangspunt voor de prognose. De taklengte en knopgrootte varieerden door het seizoen. De koeling en geforceerde ventilatie hebben een positief effect gehad op de taklengte in het najaar. De installatie met geforceerde ventilatie van boven het scherm had een gunstig effect voor het klimaat, vooral op de vochtbeheersing onder een grotendeels (95-98%) gesloten scherm. De lichtbenuttingsefficiëntie was 2.44 gram/mol; dit was hoger dan die in een proef een jaar eerder. Op jaarbasis is met een gebruik van 573 kWh/m2 niet bespaard op elektriciteit ten opzichte van een referentieteelt met 514 kWh/m2. Op warmte is juist heel veel bespaard met een gebruik van 423 MJ/m2 ten opzichte van een referentieteelt met 1334 MJ/m2 en meer dan in het jaar 2014/2015. De geoogste warmte was meer dan voldoende om in de warmtevraag te kunnen voorzien. De warmte is daarbij in de kas gebracht via de OPAC-warmtewisselaar en dat kan met lage temperaturen, zodat de warmtepomp een hoge COP (coëfficiënt of performance) kan halen. Als alle elektriciteit voor belichting en de warmtepomp groen ingekocht worden, is een intensieve klimaatneutrale rozenteelt met topkwaliteit rozen in beeld. De terugverdientijd van de investering in koeling ligt afhankelijk van uitgangspunten tussen de 2 en 11 jaar. Projectnummer: E15006

Edwin van der Knaap, adviseur bij DLV Plant gaat in op de laatste ontwikkelingen van de proef Perfecte Roos. "De buitentemperaturen waren nu toe redelijk hoog, zowel overdag als ’s nachts. Daardoor is het gemiddelde takgewicht, met 53 gram, lager dan het streefgewicht van 60 gram. Maar vergeleken met de praktijk is het takgewicht nog wel redelijk hoog. Dat komt door de koeling met de LBK’s die we overdag aan hebben staan. Dat zorgt ervoor de etmaaltemperatuur ongeveer 1 à 2 graden C lager is dan de praktijk. Vanaf nu tot april zal de koeling waarschijnlijk niet meer actief zijn. De afgelopen 2 weken was de opbrengt per vierkante meter niet hoog, maar dat was ingecalculeerd. De oorzaak is dat er twee weken met een lagere productie voorkomt in de sneecyclus die 7 weken duurt. 5 weken daarvan ligt de opbrengst tussen de 6 en 7 stelen per m2. We hebben nu de periode met productieaantallen van tussen de 4,1 en 4,5 stelen per m2 achter de rug en ik verwacht vanaf deze week een hogere oogst. Omdat de temperatuur de afgelopen weken buiten weinig afweek van binnen hebben de LBK’s nauwelijks effect om de luchtvochtigheid te verlagen. Daardoor is het noodzakelijk om op de minimum buis terug te vallen. Behalve ‘s avonds als de lampen aan staan. Dan zorgt de straling van de lampen ervoor dat het gewas opwarmt en de vochtige lucht naar boven door de open ramen naar buiten gaat. Dat zorgt ervoor dat de RV onder het gewas, zonder minimum buis, voldoende laag blijft. De kwaliteit van het gewas is weer goed. Door een verhoogde druk van meeldauw hadden we een aantal weken 15% B-kwaliteit. Dat is nu weer terug naar 10%, omdat we de meeldauw onder controle hebben. Er is nog wel wat druk van trips en witte vlieg, maar ook dat ontwikkelt zich de goede kant op." Dit project wordt gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).

"Wat betreft de productie gaat het goed met de rozen in de Perfecte Roos proef. De afgelopen 25 weken hebben we 7,8 kg aan rozen geknipt. Over het eerste half jaar betekent dat een productie van ruim 8 kg. Dat is een prima resultaat voor Red Naomi. Het takgewichten ligt nu tussen de 55 en 60 gram. Dat is het minimum wat we nastreven. Ten opzichte van de praktijk is het een zware kwaliteit voor deze periode. De afgelopen weken hebben we volgens de planning sporadisch belicht. De planning is gericht op elektriciteitsbesparing. Doordat we weinig belichten ligt de nachttemperatuur in de kas meestal rond de 15 graden. Het gevolg is een te hoge RV. Het lukt niet om de RV met minimum buis of de ontvochtigingsinstallatie te verlagen. Dat komt mede doordat de buitenlucht vrijwel evenveel vocht bevat als de binnenlucht. Onder het gewas zien we de RV bij het ontvochtigen wel omlaag gaan, maar erboven blijft deze 90% of hoger. De enige manier om de RV te verlagen is belichten (met SON-T) en ventileren. Hiermee wordt warmte in de kas gebracht en samen met het ventileren kun je gemakkelijker de RV beheersen. We moeten constateren dat door de hoge RV ’s nachts momenteel het produceren van de perfecte roos in het geding komt. De hoge vochtigheid heeft een negatief effect op de houdbaarheid van de rozen en we moeten het gewas 30 tot 35% vaker met fungicide behandelen. We koelen nu een groot deel van de dag en deden dat in een periode ook in de avond en nacht. Dat helpt om de RV te beheersen, want in de koelmodus wordt de kas ook ontvochtigd. Samenvattend zien we dat het zonder koel- of warmtevraag lastig is om de RV in bedwang ten houden." Dit onderzoek is mede tot stand gekomen door de bijdrage van het Ministerie van Economische Zaken en het programma Kas als Energiebron.

In de proef De Perfecte Roos hebben we de afgelopen weken veel aandacht besteed aan de beheersing van de luchtvochtigheid in de nacht. De afgelopen weken was het ’s nachts erg vochtig in de kas, waardoor we besloten hebben de buisverwarming in te zetten. Maar dat zorgde niet voor een lagere vochtigheid. De ramen stonden open, maar ook dat had niet het gewenste effect. De komende weken gaan we via de OPAC warmtewisselaar boven in de kas werken. Wellicht heeft dat wel het gewenste effect. Na de winter hadden we een lagere productie, maar we zien nu een herstel. De lichtbenutting is nog steeds 2 gram productie per mol licht, wat gewoon goed is. Het is de uitdaging om de verhouding tussen de lichtsom en de temperatuursom over een etmaal, constant te houden. Daarom moet de temperatuur op dagen met minder licht omlaag, maar lukte niet zo goed. Het alternatief is meer licht geven, maar dat past niet bij onze doelstelling voor energie gebruik. Een dilemma. Het gevolg was dat de takken dunner waren en het takgewicht onder het streefgewicht van 60 gram daalde. De verwachting is dat dit de komende tijd wel weer op peil komt. De knopgrootte blijft op de gewenste maat van ruim 5 cm hoogte. De knoppen zijn in het voorjaar niet kleiner geworden, maar om dat toe te schrijven aan de koeling is niet mogelijk. Het is namelijk het gevolg van een optelsom van alle maatregelen. De afgelopen weken hebben we veel aandacht besteed aan de bestrijding van meeldauw. Dat die ziekte de kop op steekt heeft waarschijnlijk te maken met de hogere luchtvochtigheid. Om het de planten naar de zin te maken hebben we tijdens de afgelopen dagen met warm weer de koeling ook ’s nachts aangegaan. Dit onderzoek is mede tot stand gekomen door de bijdrage van het Ministerie van Economische Zaken en het programma Kas als Energiebron.

"Een afdeling van rozenkwekerij Van den Berg Roses in Delfgauw is in september 2013 voorzien van Vertifans. Dit zijn ventilatoren die lucht van boven in de kas, via een luchtslang verticaal, naar de ruimte onder het gewas blazen. Het belangrijkste doel van deze Vertifans is luchtbeweging onder in het gewas te brengen. Dat zou voor de kwaliteit en houdbaarheid van de rozen moeten verbeteren. Een ander doel is om de warme deken, die rond de lampen hangt, naar onder het gewas te blazen. Daardoor zou minder buisverwarming nodig zijn. Na metingen met meetpalen, draadloze sensoren en rookproeven bleken de horizontale temperatuurverschillen in alle afdelingen (met en zonder Vertifans) tot wel 8 °C op te lopen. Dat is het gevolg van windinvloeden gecombineerd met schermkieren. De Vertifans maken de temperatuur verschillen niet kleiner, wat komt doordat ze geen horizontale maar een verticale luchtstroom in beweging zetten. Vlak onder het scherm bleek de lucht iets kouder te zijn de onder de teeltbedden. Dat komt omdat de warme lucht door de kieren in het scherm verdwijnt. Het gevolg is dat je met de Vertifans koudere in plaats van warmere lucht omlaag brengt, wat natuurlijk niet gewenst is. Bij Van den Berg Roses hebben de Vertifans daarom het energieverbruik, de temperatuurverdeling en de houdbaarheid van de rozen niet verbeterd. De grote horizontale temperatuurverschillen in de kas worden veroorzaakt door de grote hoeveelheden koude buitenlucht die via de luchtramen naar binnen komt. In een belichte rozenkas is zo’n 20 m 3 /m 2 .uur buitenlucht nodig om al het verdampte vocht af te voeren. Dit gaat met zo veel geweld, dat de Vertifans (met een capaciteit van zo’n 10 m 3 /m 2 .uur) daar niet tegen zijn opgewassen. Daarom kunnen ze de horizontale temperatuurverschillen niet opheffen. In feite zijn de vaste kieren in het scherm de veroorzakers van de horizontale temperatuurverschillen. Met extra schotten boven het scherm is nog geprobeerd om de koude luchtstroom boven het scherm te reduceren, maar omdat de koude lucht vanuit de ramen verticaal omlaag valt had dit weinig effect. Ook is geprobeerd om met grote horizontaal blazende ventilatoren de binnenwaaiende buitenlucht goed te verdelen. Maar omdat ook dan het grote debiet aan naar beneden vallende koude lucht niet wordt overtroffen gaf dit slechts 20% verbetering van de temperatuurverschillen. De beste optie om warmte en vocht dat overtollig is niet via kieren, maar op een andere manier af te voeren. Een ideaalplaatje lijkt het inblazen van buitenlucht via vele plaatsen door een gesloten scherm, met een capaciteit van minimaal 20 m 3 /m 2 .uur. Een bijkomend voordeel is dat de lichtuitstoot tot een minimum kan worden beperkt. Deze oplossing vereist wel een behoorlijke investering. Wellicht zijn er nog meer oplossingen te verzinnen. Ik zou de lezers van dit blog willen vragen om mee te denken aan een ideale ontvochtigingsmethode voor de rozenteelt. U kunt mij hierover een E-mail sturen." Dit project wordt gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).

Op een praktijkbedrijf met rozenteelt wordt gestreefd naar afvoer van warmte door schermkieren tijdens belichting en verlaging van de inzet van minimum buis. Hiertoe worden op 1.000 m2 proeven uitgevoerd met nivolatoren, verhoging van de capaciteit van de bestaande LBK's en inzet van een nieuwe horizontale puls ventilator. Doelen: Er wordt getoetst wat de effecten zijn op het microklimaat van verticale luchtbeweging en beter geregelde toevoer van koude lucht van boven het scherm. Het weglaten van de minimum buis levert ongeveer 20% besparing aan warmte input. Door de lagere Sparkspread van de laatste tijd overwegen ondernemers minder inzet van WK en dat wordt hiermee mogelijk. Omdat veel lagere buistemperaturen nodig zijn kan een extra trap op de rookgaskoeler op de WK beter worden geplaatst die tot 9% besparing leidt. Daarnaast wordt een verbetering van kwaliteit en productie verwacht doordat het klimaat binnen de kas veel egaler wordt en daarmee beter stuurbaar. Horizontale temperatuurverschillen leiden tot meeldauw en verlaagde productie, verticale temperatuurverschillen tot te kleine bloemknoppen. Projectnummer: 14754

Van dertien energiebesparende maatregelen is het effect op het energiegebruik, de gewasproductie en productkwaliteit en de bedrijfseconomische kosten en baten in beeld gebracht. Dit is gedaan voor negen verschillende gewassen, te weten: tomaat, komkommer, chrysant, roos, sla, ficus, freesia en Spatiphyllum. Er is per gewas een overzicht gegeven van de energiestromen en de effecten van de meest perspectiefvolle energiebesparende maatregelen op het gasverbruik en de productie.De energiestromen en het effect van de energiemaatregelen worden meer in detail besproken. Voor de gewassen tomaat, chrysant en freesia zijn een aantal van de maatregelen ook meegenomen in het project 'Software voor energiebesparing op maat'. In dit project is een computerprogramma ontwikkeld dat nauwkeurig rekening houdt met bedrijfsspecifieke omstandigheden. Projectnummer: 11286

In dit project worden de mogelijke energiebesparingen bepaald door de gangbare vochtregeling (minimumbuis en minimumraamopening) te vervangen door een vochtintegrerende regeling, waarbij een minimale verdampingssom over een bepaald tijdsinterval (dag, dagen week, weken) wordt gehandhaafd. Betreft scenarioberekeningen voor tomaat, paprika, roos. De mogelijkheid om energie te besparen door vochtintegratie is door het hoge niveau van de gangbare verdampingssom beperkt tot een paar procent. Het toelaten van een kleine daling (bijvoorbeeld 5%) van de totale verdampingssom zou de mogelijkheid voor energiebesparing door vochtintegratie aanmerkelijk vergroten. Projectnummer: 10970

Door de luchtramen zo lang mogelijk dicht te laten, tijdens het stoken, kan energie worden bespaard. Een nadeel is dat dit in bepaalde periodes kan leiden tot een hoge luchtvochtigheid. In dit onderzoek wordt bepaald wat de invloed van de luchtvochtigheid in de kas is op de kwaliteit en houdbaarheid van rozen. Getracht wordt om grenswaarden te kunnen kwantificeren voor toepassing van energiebesparende kasklimaatregelingen. Uit het onderzoek bleek dat een mindere houdbaarheid inderdaad wordt veroorzaakt door slecht functioneren van de huidmondjes. Dit effect is het grootst wanneer de roos in een droge ruimte op de vaas staat, dus vooral in de winter. Slecht functionerende huidmondjes zijn een gevolg van een laag vochtdeficiet in de kas. Het vochtdeficiet geeft aan hoeveel water nog in de lucht kan worden opgenomen tot het verzadigingspunt. Het vochtdeficiet wordt berekend uit de temperatuur en de relatieve luchtvochtigheid (RV). Wanneer het vochtdeficiet laag is, blijven de huidmondjes van de geoogste roos ook 's nachts openstaan waardoor deze veel vocht verliest. Projectnummer: 10719