Zoeken

Vier teeltlocaties In week 40 wordt op 4 locaties tegelijk gestart met een 46 weken durende teelt van opkweek tot bloei. Eén van de nieuwe teeltsystemen is bij LKP Plants. Het is een semi-gesloten kas gezamenlijk ontwikkeld met van der Hoeven met o.a. koeling via een padwall, een water-recirculatiesysteem en eb/vloed teelt-tafels met gecontroleerde verticale luchtbeweging ontwikkeld in samenwerking met Logiqs. De lucht die in de teelttafels geblazen wordt, wordt geconditioneerd in een klimaatkamer. De verwachting is dat dit een veel gelijkmatiger klimaat geeft, waardoor scherper gestuurd kan worden op de grenzen van het klimaat. Telen bij een hogere luchtvochtigheid bespaart veel energie en geeft in principe meer groei. Door ongelijkheid in het klimaat worden in reguliere kassen veilige grenzen aangehouden. Hierin verwachten we een grote verbetering. De tweede locatie gaat nog een stap verder. Bij Certhon wordt in een daglichtloze cel geteeld. De eerste planten zijn deze week al geplant als eerste test, zodat in week 40 eventuele kinderziektes eruit zijn. In de meeste teelten is een daglichtloze teelt moeilijk rond te rekenen. Maar omdat Phalaenopsis in de opkweek veel warmte vraagt en juist weinig licht, biedt dit systeem kansen om de energievraag te minimaliseren. Dat zou een grote systeemsprong zijn. Tegelijkertijd worden planten uit dezelfde partij bij twee gerenommeerde praktijkbedrijven gevolgd. Dit als referentie voor de resultaten in de semigesloten en daglichtloze teelten. Energiebesparing Plant Lighting begeleidt de proeven. Een voorwaarde om van start te gaan was dat de nieuwe teeltsystemen wel fors bijdragen aan energiebesparing. Daarom is WUR-Glastuinbouw gevraagd om met modelmatige berekeningen het energiegebruik in beeld te brengen. Vorige week zijn de resultaten gepresenteerd. Er blijkt vooral in de opkweekfase een forse besparing mogelijk. Op basis daarvan is besloten om de teeltproef te gaan uitvoeren. Daaruit moet duidelijk worden wat de daadwerkelijke effecten van de teelt in een semigesloten en in een daglichtloze teelt op groei en energiegebruik zijn. Dit onderzoek wordt gefinancierd door Kas als Energiebron en de gewascoöperatie potorchidee. De uitvoering is door Plant Lighting i.s.m. WUR, LKP Plants, Certhon, Opti-flor en Ter Laak Orchids i.s.m. Orchios. De proef wordt intensief begeleid door telers vanuit de landelijke commissie potorchidee.

"Een isolerend kasdek wordt in de warme potplantenteelt veel gebruikt, maar in de groententeelt is het zeldzaam. Met de ervaringen uit het verleden is dat begrijpelijk. Een extra glaslaag geeft natuurlijk extra lichtonderschepping. Bovendien is een isolerend kasdek een extra investering en bij een lage warmteprijs zal zo’n investering slecht renderen. Naast deze harde feiten waren velen ervan overtuigd dat het binnenklimaat onder zo’n isolerend kasdek een goede groei in de weg staat. De technologie schrijdt echter voort en de omgeving van het tuinbouwbedrijf verandert. Glas is de laatste jaren een stuk transparanter geworden, waardoor een isolerend kasdek van nu vrijwel dezelfde lichtdoorlatendheid heeft als een enkelglas kasdek van vroeger. En in een maatschappelijk klimaat waar energiebesparing en isolatie belangrijke thema’s zijn, worden tuinders die actief bezig zijn met de verbetering van de kasisolatie, positief ontvangen. In het project “Monitoring Energiebesparing en teeltervaringen bij technische systemen voor Het Nieuwe Telen” worden dan ook een tweetal bedrijven die isolatieglas toepassen, gevolgd. Beide bedrijven hebben in de proeven van het IDC-energie in Bleiswijk gezien dat je onder zo’n isolerend kasdek een prima gewas kunt neerzetten. Mits zorgvuldig beheerst ondervindt het gewas geen nadeel van het vochtiger klimaat en de energiebesparing is substantieel. Nou is het met besparingscijfers natuurlijk altijd een punt waar je de nieuwe installatie mee vergelijkt. Op beide monitoring bedrijven wordt de vergelijking gemaakt met naastgelegen afdelingen op hetzelfde bedrijf. Bij die vergelijking blijkt de besparing door het isolerend kasdek 20 tot 25% te bedragen. Een aansprekend resultaat dat de duurzaamheidsambities van deze bedrijven onderstreept. De kostprijs van dubbel glas blijft voor de groenteteelt nog wel een issue. Daarom heeft een consortium van VDH Foliekassen, Van der Valk Systemen, Boal Systemen en AGC plastics een nieuw dubbellaags glasdek ontwikkeld, bestaande uit een combinatie van glas en folie. Deze kas heeft de naam 2SaveEnergy kas gekregen. Het deksysteem is vergelijkbaar met dat van een enkeldek kas, maar als laatste stap in het bouwproces wordt er een hoogwaardig folie onderlangs de roeden door getrokken. Hierdoor wordt de kas dubbeldeks en wordt ook de koudebrug tussen kaslucht en buiten via de roede doorbroken. Het folie loopt van kopgevel naar kopgevel en daarom heeft de kas een doorlopende nokluchting als ventilatiesysteem gekregen. De 2SaveEnergy kas heeft dezelfde lichttransmissie als een standaard enkel glas kas en blijkt qua energiebesparing zelfs beter te presteren dan die van de isolerende dekken die in het monitoringsproject worden gevolgd, maar dit komt ook doordat we in het IDC-energie echt de grens van het toelaatbare qua luchtvochtigheidsregeling op kunnen zoeken. Het lage energieverbruik zit overigens niet alleen in het dubbele kasdek, maar ook in het dubbele scherm. Dit bijzondere scherm is geplaatst in een enkelvoudig mechaniek. De gewasgroei in de 2SaveEnergy kas, en ook in de andere kassen met isolerende kasdekken die in het monitoringproject gevolgd worden, verloopt uitstekend. We kunnen dus gerust stellen dat de verbeteringen in de materiaaltechnologie én de kennis en ervaring die telers hebben ontwikkeld rond een doeltreffende luchtvochtigheidsbeheersing de mogelijkheid geven om de warmtevraag van kassen in Nederland substantieel te verlagen." Onderste foto: model van de dekconstructie van de 2SaveEnergy kas De genoemde projecten worden gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).

Eind 2012 heeft RedStar de eerste Ultra Clima-kas van Nederland laten bouwen met als doel mini-trospruim tomaten (Sunstream) te telen met minder energie en gewasbeschermingsmiddelen. Door een hogere lichttransmissie en door het klimaat optimaal te beheersen kan ook meer productie worden gerealiseerd. Wageningen UR heeft hiervan het klimaat en het energiegebruik gemonitord. Marcel Raaphorst van Wageningen UR Glastuinbouw doet verslag. “Het eerst in het oog lopende kenmerk van de Ultra Clima-kas is de klimaatkamer die de hele kopgevel bestrijkt. Hier wordt buitenlucht met kaslucht gemengd, met CO2 verrijkt en eventueel opgewarmd voordat het in de kas word geblazen. De ventilatoren die hiervoor worden gebruikt hebben een capaciteit van ruim 80 m3/m2.uur, maar het grootste deel van het jaar wordt met veel kleinere volumes gewerkt. Om een belichte kas te ontvochtigen is meestal niet meer dan 20 m3/m2.uur nodig. Als in de zomer het zonnetje schijnt, dan moet wel de volledige capaciteit worden ingezet omdat iedere 100 m2 slechts 1 klein en van insectengaas voorzien luchtraam heeft. Met alleen natuurlijke ventilatie zou de temperatuur in de kas tijdens volle zon te hoog oplopen. Er moet dan dus geforceerd veel lucht worden ingeblazen. Door gebruikt te maken van zuinige ventilatoren met weinig luchtweerstand in de slurven, is het elektriciteitsverbruik van de ventilatoren toch relatief laag gebleven. De besparing op warmte is vergelijkbaar met andere ‘Het Nieuwe Telen’ systemen. De luchtvochtigheid kan namelijk op peil worden gehouden zonder dat er schermkieren hoeven te worden getrokken. De besparing door lampwarmte van boven in de kas naar onder het gewas te blazen, is slechts beperkt. Met name het zomerklimaat in een Ultra Clima kas is heel anders dan in een traditionele kas. In een traditionele kas komt buitenlucht van bovenaf door de geopende luchtramen naar binnen om de kaslucht af te koelen. De gewaskoppen koelen daarbij het meest af. In de Ultra Clima kas wordt buitenlucht van onderen ingeblazen, terwijl de gewaskoppen relatief warm blijven. Dit vereist voor alle betrokkenen een andere manier van denken. Met warme gewaskoppen krijg je een snellere gewasontwikkeling en als je van onderen af koelt krijg je een tragere vruchtafrijping. Deze combinatie geeft een hoge plantbelasting. Op zich goed voor een hoge productie, maar je moet ook zorgen dat je voldoende energie overhoudt om het gewas overeind te houden. Om een te hoge plantbelasting te voorkomen zou je met minder stengels per m2 toe moeten kunnen. Ook zou de gewasopbouw wat vegetatiever kunnen worden gestuurd zodat voldoende ‘fabriek’ overblijft voor de nieuwe tomaten. In het eerste jaar bleef de beoogde productieverhoging beperkt. Op zich is dat niet zo verwonderlijk. In het verleden opgedane kennis moest voor een groot deel overboord worden gegooid en nieuwe kennis moest worden opgebouwd. De Ultra Clima kas heeft ons geleerd, hoe een tomatenplant reageert op andere klimaatomstandigheden. Deze kennis kan wellicht ook worden gebruikt bij ‘standaard’ teeltsystemen.” Het 'monitoring-project' wordt gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).

Donderdag 23 oktober vond op het tomatenbedrijf Gebr. Duijvestijn in Pijnacker de studiemiddag ‘Telen onder isolerend glas’ plaats. Aan bod kwamen de resultaten van teelt en energieverbruik van de VenLow Energykas op het IDC Energie in Bleiswijk en de resultaten in de ID-kas van Duijvestijn. Een belangrijk punt daarbij was de notie dat de energiebesparende maatregelen, zoals toegepast in dit soort kasconcepten, pas interessant worden wanneer telers over een externe en betaalbare zuivere CO2-bron beschikken, zoals OCAP. En dat voor telers die door belichten een groot warmteoverschot hebben de kasconcepten minder interessant lijken. De bijeenkomst werd bezocht door 25 mensen. Grofweg de helft waren telers en de ander helft voorlichters en toeleveranciers. Ze kregen onder meer een rondleiding door de ID-kas van Duijvestijn. Deze eerste hoog-isolerende tomatenkas op praktijkschaal is dit jaar in gebruik genomen. Het revolutionaire ontwerp was in juni winnaar van de GreenTech 2014 innovatie-award. Tot nu toe verbruikt de ID-kas ongeveer de helft minder energie, terwijl de oogst gewoon in de pas kan blijven lopen met de rest van het bedrijf. Onderzoekers aan het woord Op de studiemiddag werden presentaties gegeven door drie onderzoekers van Wageningen UR Glastuinbouw. Frank Kempkes ging in op de resultaten van de teelt en het energieverbruik in de ID-kas en de VenLow Energy-kas. Daarna hield Arie de Gelder een presentatie over gewasverdamping en vochtbeheersing in Het Nieuwe Telen (HNT) en Feije de Zwart over ontvochtigingstechnieken. De discussie na de presentaties maakte duidelijk dat de invoering van HNT nog geen gelopen race is. “Er heerst onzekerheid bij telers over wat ze met HNT aan moeten, zoals het telen bij een hogere luchtvochtigheid”, zegt De Zwart. Ook over de luchtinblaas-systemen, zoals die bij Duijvestijn zijn geïnstalleerd, bleek nog de nodige onduidelijkheid te bestaan. “Deze systemen zorgen bijvoorbeeld niet zomaar voor een betere horizontale temperatuurverdeling in de kas, zoals vaak wordt verondersteld. Ze zorgen er wel voor dat het niet meer nodig is om schermen te laten kieren en vooral dat draagt bij aan een betere horizontale verdeling”, aldus De Zwart. Samenvattingen presentaties Frank Kempkes van Wageningen UR Glastuinbouw over de resultaten van de teelt en het energieverbruik in de ID-kas en de VenLow Energy-kas. Arie de Gelder van Wageningen UR Glastuinbouw over gewasverdamping en vochtbeheersing in Het Nieuwe Telen (HNT). Feije de Zwart van Wageningen UR Glastuinbouw over ontvochtigingstechnieken.

Terugkijkend op de proef met het concept Next Generation Semigesloten kas bij het tomatenteeltbedrijf Lans, stelt onderzoeker Feije de Zwart van Wageningen UR Glastuinbouw vast dat het systeem met recht een opvolger van eerdere generaties (semi)gesloten kassen is. “Het systeem is echter minder geschikt voor belichte teelten. Die beschikken door de WKK al over voldoende warmte. Maar voor teelten als phalaenopsis is het systeem wel goed toepasbaar.” Naast de koeling in de zomer zorgt het concept Next Generation Semigesloten kas in de winter voor een substantiële bijdrage aan de verwarming met duurzame warmte. Het concept is gebaseerd op een kleine aanpassing van de luchtbehandelingskasten. Die worden, naast een verwarmend blok, ook met een koelblok uitgerust. Met een beperkte luchtcirculatie (10 m³/(m² uur)) kan de kas in de winter meer gesloten worden gehouden door de kas intern te ontvochtigen. In de zomer kan dezelfde installatie worden gebruikt om, net als in de eerdere generaties (semi) gesloten kassen, energie te verzamelen uit het zomerse warmteoverschot ten behoeve van de voeding van een warmtepomp in de winter. Het systeem is bij Lans in de praktijk getest in een kasafdeling van 3680 m². Uit deze proef bleek dat in de gegeven kas de warmtebehoefte van 40 m³/(m² jaar) voor 25% met duurzame warmte kon worden ingevuld. De benodigde investeringen leiden bij de huidige gasprijs tot een simpele terugverdientijd van ruim 7½ jaar. In de proef is ook gekeken naar de perspectieven van een hygroscopisch ontvochtigingssysteem op basis van een CaCl2-oplossing. Het energiebesparingspotentieel van hygroscopische ontvochtiging ligt waarschijnlijk iets hoger dan dat van een systeem op basis van een koelblok. Het economische perspectief hangt voornamelijk af van de prijs van de regenerator, de machine die de verdunde zoutoplossing weer moet indikken met terugwinning van de latente warmte. Dit onderzoek is mede tot stand gekomen door de bijdrage van het Ministerie van Economische Zaken en het programma Kas als Energiebron.

Het nieuwe concept Next Generation Semigesloten Kas is met recht een opvolger van eerdere generaties (semi)gesloten kassen. Dat is de conclusie van onderzoek van WUR Glastuinbouw naar dit systeem. Uit het onderzoek blijkt dat het systeem 25 tot 30% energiebesparing realiseert, tegen lagere kosten dan de vorige generaties semigesloten kassen. Het Next Generation systeem is gebaseerd op ontvochtiging en warmteverzameling op een koelblok. Tuinders kunnen de techniek zonder grote aanpassingen in hun teeltstrategie toepassen. De terugverdientijd is bij de gasprijs van 30 cent ruim 7 jaar. De ontwikkeling van de (semi)gesloten kas in de afgelopen jaren laten zien dat het mogelijk is om kassen met inzet van overtollige warmte uit de zomer voor een belangrijk deel met duurzame energie te verwarmen. Een besparing van zo’n 30% is daarbij goed mogelijk. Toch heeft de techniek niet doorgezet, behalve bij de gewasgroepen waar echt gekoeld moet worden, zoals phalaenopsis en freesia. Dat komt door de hoge kostprijs van een semigesloten kas doordat in de oudere varianten van het gesloten kas concept altijd sprake was van een gesloten, en een niet gesloten fractie. Daarom waren er steeds twee teeltstrategieën nodig, wat onwenselijk was. Minder koelvermogen In de ontwerpfase van de Next Generation Semigesloten Kas is uitgegaan van minder koelvermogen, Dat maak het mogelijk om de installatie vooral als ontvochtigingsinstallatie te gebruiken. Het systeem richt zich vooral op het gesloten houden van de kas in de winter, in plaats van het sluiten van de kas in de zomer. Het koelvermogen ligt rond de 50 W/m². Het concept is bij een tuinder getest. Uit berekeningen bleek dat de warmtevraag van 40 m³ aardgas per m² per jaar door de warmtepomp kon worden teruggebracht naar 30 m³/(m² jaar). De kleine koelcapaciteit leidde tot een groot aantal equivalente vollast draaiuren. Alle componenten in het systeem worden intensief gebruikt, waardoor de kapitaalkosten afnemen. Ontvochtiging en warmteverzameling kan ook plaatsvinden door kaslucht in contact te brengen met een hygroscopische zoutoplossing. Het energiebesparingspotentieel daarvan ligt waarschijnlijk iets hoger, maar of de economische parameters ook verbeteren hangt helemaal af van de prijs van de regenerator (de machine waarmee het met water verdunde zout weer ingedikt moet worden). Onderzoeksrapport 'De Next Generation Semigesloten Kas' Dit onderzoek is mede tot stand gekomen door de bijdrage van het Ministerie van Economische Zaken en het programma Kas als Energiebron.

In de praktijk wordt op een tomatenkwekerij een afdeling ingericht als next generation semi gesloten kas. Met een klein vermogen kan zowel de kaslucht worden ontvochtigd als in de zomer gekoeld. In dit project wordt klimaat, teelt en energie gedurende twee jaar gemonitord. Het nieuwe concept Next Generation Semigesloten kas is een opvolger van eerdere generaties (semi)gesloten kassen. Het systeem realiseert 25 tot 30% energiebesparing tegen lagere kosten dan de vorige generaties semigesloten kassen. Tuinders kunnen de techniek zonder grote aanpassingen in hun teeltstrategie toepassen. De terugverdientijd is bij de gasprijs van 30 cent ruim 7 jaar. Het Next Generation systeem is gebaseerd op ontvochtiging en warmteverzameling op een koelblok. De functionaliteit van ontvochtiging en warmteverzameling kan ook worden bereikt op basis van hygroscopische zouten. Het energiebesparingspotentieel daarvan ligt waarschijnlijk iets hoger, maar of de economische parameters ook verbeteren hangt helemaal af van de prijs van de regenerator, de machine waarmee het met water verdunde zout weer ingedikt moet worden. Projectnummer: 14490

In het jaarplan 2011 van Kas als Energiebron zijn de verwachtingen ten aanzien van de bijdrage van semi gesloten kassen aan het invullen van de duurzame energie behoefte in de glastuinbouw bijgesteld. In deze studie worden alle mogelijkheden voor benutting van zonne-energie op een rij gezet en beoordeeld. Het gaat zowel om zonne-energie in de kas als de directe omgeving. Binnen de tuinbouw staat zonlicht voor plantengroei in competitie met zonlicht voor de opwekking van duurzame energie. Duurzame energie kan alleen uit overtollig zonlicht of uit de restproducten van de energie uit dit zonlicht plaatsvinden, nadat het door de plant voor de groei is gebruikt. Een aantal concrete casussen op bedrijfsniveau zijn berekend. Samenvattend kan worden gesteld dat het met de huidige technologieën mogelijk is om de behoefte van de glastuinbouwsector aan warmte voor ongeveer 50% te dekken uit zonne-energie. Daarnaast is het technisch goed mogelijk om 25% van de huidige behoefte aan elektriciteit te dekken uit zonne-energie. Economisch gezien zijn de terugverdientijden voor deze opties veel te lang. Daarnaast stijgt de elektriciteitsvraag van glastuinbouwbedrijven in de toekomst verder, zodat een dekking van 50% in de toekomst maximaal haalbaar lijkt. Ook wordt rekening gehouden met een hoger rendement van toekomstige technieken. Deze getallen gelden op sectorniveau. Projectnummer: 14303

In dit project worden mogellijkheden tot reductie van het elektra verbruik van de gesloten kas installaties bij BiJo aangedragen. WUR Glastuinbouw inventariseerde bij BiJo waar in de gesloten kas kan worden bespaard op het elektriciteitsverbruik en hoe kan worden voorkomen dat de aquifers te ver afkoelen. Hiervoor is gesuggereerd dat de ventilatoren in de gesloten kas minder vaak hard moeten draaien en dat extra warmte wordt geoogst in de open kas. Projectnummer: 14266-04

In de regio Oost-Brabant wordt een innovatienetwerk opgericht om de kennis uit het programma Kas als Energiebron niet alleen bij de pioniers, maar ook bij de early-adopters te laten landen. Dit moet leiden tot nieuw elan onder telers om daadwerkelijk over te gaan tot het toepassen van nieuwe energie-innovaties. In 2012 en 2013 kwamen elf tuinders uit het oostelijk deel van Noord-Brabant tien keer bijeen om meer zicht te krijgen in de toepasbaarheid en de processen die ten grondslag liggen aan nieuwe duurzame energie technieken. Dit netwerk heeft gedraaid rondom de thema's aardwarmte, geconditioneerd telen, CO2 voorziening, biovergisting, diffuus glas en gewasmonitoren. Voor elk thema is het leerproces tijdens de bijeenkomsten in kaart gebracht en zijn de leerpunten beschreven. De kansen en knelpunten van de energie innovaties zijn beschreven met aanbevelingen voor inpassing in de glastuinbouw in de regio. Projectnummer: 14229