Zoeken

Doel en relevantie praktijk Doel van het onderzoek is een systeeminnovatie om de inzet van energie, arbeid en gewasbeschermingsmiddelen sterk te reduceren. De nadruk ligt op energiebesparing. Het onderzoek moet duidelijk maken of de beoogde systeeminnovatie kansrijk genoeg is om door te ontwikkelen. Projectbeschrijving Roos is een meerjarige teelt met struiken die jarenlang in de kas staan. De struik investeert veel energie in niet-oogstbare delen (hout en ingebogen takken) en het blad daarvan verdampt, wat weer veel energie kost om af te voeren. Bovendien staan alle ontwikkelingsstadia van de roos door elkaar in de kas, waardoor het niet mogelijk is om belichting en klimaat af te stemmen op de behoefte van het ontwikkelingsstadium. Bovendien is de teelt zeer arbeidsintensief door het snoeien, inbuigen, oogsten en de gewasbescherming. Aanpak: Door roos met korte teeltcycli van één of twee snedes op een mobiel systeem te telen . Door de hogere oogstindex (geen ingebogen hout) en afstemming van licht en klimaat op he teeltstadium kan naar verwachting fors op energie bespaard worden. Automatisering vermindert arbeid en een jong gewas heeft nauwelijks last van meeldauw. De raskeuze kan worden aangepast op het seizoen en in periodes met minder vraag kan eenvoudig worden afgeschaald. Dat bespaart ook weer energie. Eerder onderzoek door teeltbedrijven Porta Nova en Berg Roses en systeemontwikkelaar Certhon toont onder andere aan dat telen op water vitale en goede rozen oplevert. In dit project wordt onderzocht of vanuit stek een goede roos geteeld kan worden zonder eerst een volledige struik op te bouwen. Dit is namelijk een ‘dealbreaker’ in het voorziene innovatietraject: als het lukt is verdere ontwikkeling kansrijk en anders niet. Voorbereiding en experimenten Er zal een manier gevonden moeten worden voor een schone, snelle en betaalbare stekproductie. Een teelt met één of twee snedes vraagt héél véél meer stek dan een struik die 7 tot 10 jaar staat. Moerplanten kunnen worden geteeld in kassen of klimaatcellen. Daarbij is een onderzoeksvraag wat de effecten zijn van belichting (intensiteit, spectrum) en klimaat op productie en de daaropvolgende beworteling. Automatisering van stekoogst is wenselijk. Een cruciale vraag is waar de kwaliteit van de stek aan moet voldoen om zonder een volledige struikopbouw goede rozen te kunnen produceren. Vraagstelling 1 : Wat is het effect van lichtintensiteit op de kwaliteit van de primaire scheut? Start in 6 klimaatcabines van 2 m2 ieder met net bewortelde stek. Vraagstelling 2 : Wat is het effect van de voorgeschiedenis van de okselknop? En van belichting na terugknippen of inbuigen op de eindkwaliteit van een rozentak? Vervolg van de proef in 10 klimaatcabines van 2 m2. Financiering en coördinatie Het totaalbudget voor dit onderzoek is € 236.710 - waarvan € 213.039 door Kas als Energiebron/KijK en € 23.671 in cash van Gewascoöperatie Roos. Dit project wordt gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef wordt begeleid door telers. Projectnummer: 25108

Het nog altijd forse areaal rozenteelt wordt intensief belicht. Maar veel telers durven nog niet over naar full-LED, ondanks eerdere demonstratie proeven. Er zijn nog te veel vragen over de effecten van LED, met name op het gebied van lichtspectrum en verdamping. Onzekerheid over de effecten op de gewaskwaliteit staan de stap naar full-LED in de weg. In een van de klimaatcellen bij Plant Lighting is begin dit jaar een rozenproef gestart. In deze proef worden de belangrijkste vragen over effecten van het lichtspectrum getoetst op ontwikkeling van de rassen Red Naomi! en Avalanche. Hierbij wordt in een gesimuleerde winterteelt gekeken naar het effect van spectrum op bloei, strekking, scheutuitloop en bedoorning. De proeven worden uitgevoerd met per proefronde drie sneden met jonge planten. Van proefronde 1 is nu de oogst van de eerste snede achter de rug. Hieruit blijkt dat de aanwezigheid van verrood zeer belangrijk is voor de gewaskwaliteit. Preciezere conclusies kunnen pas getrokken worden als er meer oogstgegevens zijn.

Doel Het doel van dit project is ontwikkeling van breed toepasbare fundamentele kennis over de effecten van lichtspectrum, daglengte en source/sink-balans bij verschillende siergewassen (lelie, roos, chrysant, lisianthus, perkgoed). Projectbeschrijving Afgelopen winter is voor het eerst grootschalig met full-LED belicht, ondanks dat hiermee voor veel gewassen nog onvoldoende kennis en ervaring was. Hieruit zijn forse teeltproblemen naar voren gekomen, waaronder bijvoorbeeld doorwas bij kalanchoë, vertraagde bloei en te korte taklengte bij lisianthus, problemen met bladkwaliteit bij lelie, en een verstoorde knopontwikkeling bij chrysant. Veel van de problemen onder LED zullen voorkomen kunnen worden, als voldoende kennis beschikbaar is van de sturende effecten van lichtspectrum en daglengte op bloei en plantvorm. Daarnaast zijn effecten op verdamping als gevolg van de gewijzigde energiebalans met LED ten opzichte van SON-t een belangrijk aandachtspunt. Daar wordt al onderzoek naar gedaan. Met dit vervolgproject wordt verdergegaan met het ontwikkelen van kennis over het kunnen sturen van siergewassen, met name ten aanzien van lichtspectrum en daglengte. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Deelrapport Lisianthus: Balans beperken brandkoppen en energiezuinige teelt Het selectief toepassen van verdampingsstimulerende maatregelen, zoals een lage RV en verhoogde luchtbeweging, tijdens een gevoelige groeifase i.p.v. gedurende de hele teelt zou een balans kunnen bieden tussen het beperken van brandkoppen en een energiezuinige teelt. De hoeveelheid die een plant moet verdampen lijkt daarnaast sterk afhankelijk te zijn van de groeisnelheid en de mate van biomassa accumulatie. Vervolgonderzoek is nodig om de optimale combinatie en timing van teeltmaatregelen te bepalen. Projectnummer: 23017

Govert Trouwborst (Plant Lighting) ging vooral in op effecten van verrood bij andere gewassen en hoe roos hier gebruik van kan maken. Tevens ging hij in op de verandering van de energiebalans van het gewas en de kas bij de overstap van SON-T naar LED. Het afwezig zijn van verrood kan grote effecten hebben op bloeivertraging van wel veertien dagen bij langedagplanten, zoals lelie en lisianthus, maar ook bij kortedagplanten zoals kalanchoë (doorwas). Roos staat bekend als daglengte neutrale plant, maar ook daar kan bloeivertraging ontstaan bij het ontbreken van verrood. Verder kan door een hoger aandeel verrood meer strekking worden verkregen als dit gewenst is. Het meest effectief gebeurt dit door een kleine dosis verrood aan het begin van de nacht (EOD-FR). Echter doordat roos meestal maar een korte nacht krijgt van zo’n vier uur, is niet bekend of dit effect bij roos groot genoeg is. Het ontbreken van verrood kan ook een te grote okselknopuitloop stimuleren, omdat er dan minder apicale dominantie aanwezig is. Energiebalans Zeker bij hoge stroomprijzen wordt het interessant om de inzet van verrood te minimaliseren. Aan de hand van het aandeel daglicht kan worden berekend bij welke instraling het verrood overdag uit kan, omdat het weinig meer toevoegt bij het al aanwezige verrood in daglicht. Als de lichtsommen natuurlijk licht sowieso hoog genoeg zijn, lijkt verrood in de nachtelijke uren ook minder van belang. Voor roos zijn deze grenzen echter nog niet bekend. De stralingsgedreven verdamping daalt onder LED met zo’n 40%. Theoretisch is dit een voordeel: verdamping is energieverlies. Het levert echter problemen op als de verdamping te laag wordt. Onder LED is het gevaar van een negatieve energiebalans groter: kans op guttatie en condensatie. Hier is Peter van Weel dieper op ingegaan. Verdamping Peter van Weel (Weel Invent) ging in op de risico’s van een te beperkte vochtafvoer, kans op condensatie en onbalans in verdamping en wateropname aan de hand van ervaringen bij gerbera. Onder LED zijn er twee belangrijke zaken anders dan onder SON-T. De verdamping daalt met 40% en de lucht tussen het gewas wordt minder snel opgewarmd, omdat er nauwelijks infrarode warmtestraling is. Als in de ochtend de lampen aan gaan, komt de verdamping snel op gang. Het gewas koelt door uitstraling naar het koudere schermdoek af onder de temperatuur van de omringende lucht. Omdat dit niet wordt gecompenseerd door infrarode straling van de lampen, blijft het zo koud tussen het gewas dat er condensatie ontstaat met als gevolg Botrytis. Bij bedrijven waarbij met slurven droge buitenlucht door het gewas wordt geblazen, zal dit ervoor zorgen dat juist op knophoogte het hoogste AV ontstaat. En omdat de bloemen ook door uitstraling afkoelen, zal nu juist hier condensatie optreden. Schermdoek Deze problemen zijn oplosbaar door een scherm te sluiten. Daarbij moet er dan wel voor worden gezorgd dat het onderste scherm warm genoeg zal worden om de uitstraling zo klein mogelijk te krijgen. Dat kan het beste door twee schermen volledig te sluiten. Als het buiten heel koud is, kan dit echter ervoor zorgen dat het boven het schermpakket zo koud wordt dat door geleiding het onderste doek alsnog heel koud wordt. Een nog beter isolerend schermdoek, met bijvoorbeeld een laag stilstaande lucht ertussen - een spouwscherm - kan dit oplossen. Een werkbare oplossing bij de huidige generatie schermdoeken is om een kleine kier te trekken in het onderste doek, terwijl het bovenste gesloten blijft. Daardoor stroomt warme lucht tussen de schermen en warmt het onderste scherm op. Een goede manier om de schermkier te besturen is het meten van de temperatuur van het doek. Dat kan met een infrarood puntmeting die op het doek is gericht. Luchtbeweging Naast Botrytis was er ook veel last van rotkoppen. Dat is een gevolg van guttatie. In het donker bouwt de plant een hoge worteldruk op die bij een lage verdamping in de ochtend vocht uit de vaten van de bloem perst en tot schimmelschade leidt. Feitelijk is er onder LED dus een te lage verdamping in de ochtend. Dit probleem wordt nog versterkt door het gesloten houden van de schermen om redenen van energiebesparing en om de uitstraling laag te houden. Dat is dus een behoorlijk groot dilemma. Dit probleem oplossen door extra buiswarmte ligt voor de hand, maar daarmee lever je een groot deel van de energiebesparing met LED weer in. Gelukkig kun je ook op andere manieren de verdamping stimuleren die minder energie kosten. Luchtbeweging binnen het gewas is een heel effectieve manier om vocht uit het gewas omhoog te stuwen. Daardoor komt het vocht in de kaslucht terecht. Dit moet je actief afvoeren uit de kas, omdat anders het absoluut vocht in de kas oploopt en de verdamping alsnog daalt. Een werkbare oplossing was om een kier te trekken in het onderste doek en de ramen zowel aan de luwe als de windzijde open te zetten. Door het meten van het AV buiten en boven het doek kan ervoor worden gezorgd dat de ramen zo ver open gaan dat de lucht boven het doek net zo droog wordt als buiten, waardoor de vochtafvoer optimaal verloopt. Mocht dit niet genoeg zijn dan zal de capaciteit van een systeem voor ontvochtiging, zoals slurven, een Drygair of ventilatoren in het doek, sterk moeten worden vergroot. Dagscherm Een andere ervaring bij gerbera was dat de luchttemperatuur onder LED hoger gekozen moest worden om de snelheid in het gewas te houden. Op zich is dat logisch, omdat het blad immers minder is opgewarmd door gebrek aan infrarode straling van de lampen. Dit pleit voor een transparant dagscherm, omdat dan zonder extra energieverlies het blad warmer kan worden gemaakt. Zo’n scherm zal tevens de uitstraling verlagen. Sensoren Caroline Labrie (Wageningen University & Research) ging in op het monitoringsproject LED bij roos vanuit Kas als Energiebron en lichtte tussentijdse resultaten toe. Voor dit project wordt van vijf rozenbedrijven vanaf oktober data verzameld over klimaat, bemesting, gewas en bloemkwaliteit. Om de andere week wordt een uitbloeiproef gedaan waarbij onder andere Botrytis, slapgaan, openkomen en knopvorm wordt gemonitord. Daarnaast zijn op een van de bedrijven extra sensoren geïnstalleerd om meer inzicht te krijgen in verschillen in klimaat op knophoogte en tussen het gewas. Om de planttemperatuur nauwkeuriger te kunnen meten is een Sigrow Stomato Camera geïnstalleerd, waar een referentie-meting bij in zit. Ook is een netto-stralingsmeter en een substraatsensor toegevoegd. De resultaten worden regelmatig besproken met de betrokken telers. In deze bijeenkomsten is onderling veel uitwisseling van kennis. De verschillen tussen de bedrijven maken dit een interessante dataset. De warmte-input en de mate waarin met SON-T is bijgelicht, wisselt per bedrijf en per periode. Begin december is vooral met LED belicht, maar vanaf half december is de SON-T er vaker bij aan gegaan. De VPD (dampdrukverschil tussen plant en kaslucht) zakt in de donkerperiode ver terug en komt soms te dicht bij 0 kPa. Het is zoeken naar de balans tussen voldoende vochtafvoer met zo min mogelijk energie. Knopvorm Het vaasleven van de rozen gaf voor alle bedrijven een dip in december en januari, maar er zat wel variatie in per bedrijf. Ook was de dip voor de ene cultivar dieper dan voor de andere cultivar. Botrytis werd gezien in de ‘nek’ op de aanhechting van de petalen aan de bloembodem, die vanuit daar uitbreidt en het vaasleven sterk verkort. Het is nog onduidelijk of dit wordt veroorzaakt door condens of guttatie. De knopvorm laat regelmatig wat draaiharten zien en een enkele keer een bolletjes. Over de oorzaak is nog veel onduidelijkheid, maar LED lijkt hier invloed op te hebben. Bij een van de cultivars was de knopkleur in week 45 tot 51 wat te donker volgens de telers. Vanaf week 50 is er meer met SON-T belicht en vanaf week 52 was de knopkleur weer goed, al kunnen ook andere factoren een rol hebben gespeeld. Hypothese is dat de omstandigheden onder LED, zoals het spectrum en het effect op knoptemperatuur, de hoeveelheid roodpaars pigment anthocyaan beïnvloeden. De dataverzameling gaat nog door in de voorjaarsperiode. De gevonden verschillen tussen de bedrijven en periodes worden komende periode verder geanalyseerd, om meer inzicht te krijgen in de kritieke momenten qua vocht en de factoren die de bloemkwaliteit beïnvloeden. Deze middag werd mogelijk gemaakt door het programma Kas als Energiebron van het Ministerie van LNV en Glastuinbouw Nederland.

Leerpunten. De inzet van koeling in de eerste jaren, wat teelttechnische voordelen heeft maar economisch een uitdaging is. Koeling heeft daarom in de praktijk maar beperkt uitbreiding gekregen. Tussenbelichting met LED die niet verder wordt toegepast, omdat het geen voordelen biedt in de teelt. Een keuze voor een ‘rozen spectrum’ bij LED, omdat onder alleen rood-blauwe LED de takken te zwaar bedoornd werden en te kleine knoppen gaven. De discussie over spectrumeffecten van LED bij roos heeft de discussie voor andere gewassen op dit punt gestimuleerd. Veel minder inzet van een minimumbuis op het ondernet en meer gebruik van schermen tegen uitstraling zijn punten die in de praktijk navolging kennen. Monitoring en bestrijding van meeldauw, waarbij de rol van haarden voor verspreiding naar voren kwam. En dat de inzet van groene middelen, in combinatie met dagelijkse inzet van UV-C en beperkt gebruik van chemische middelen, de aantasting door meeldauw kan terugdringen. Perfectie De eisen voor een perfecte roos waren in 2013 een knophoogte van 5 cm, een steelgewicht van 0.85 gram/cm, een vaasleven van tien dagen en een constante productie. De knophoogte is gemiddeld boven de grens van 5 cm gebleven en de laatste twee jaar in winter en voorjaar 5.5 cm geweest. Het steelgewicht bij een lengte van 80 cm voldeed vrijwel aan de doelstelling van 0.85 gram/cm. Bij kortere lengtes werd dat niet gehaald. Het vaasleven was meer dan tien dagen, alleen als de rozen te rauw werden geoogst, of er vroegtijdig Botrytis optrad, was het vaasleven korter. De productie kon wel variëren per periode en per week maar met vijf tot acht stelen per m2 per week was er een redelijke mate van constantheid in de productie. Grenzen Naast deze positieve punten zijn er verbeterpunten voor perfectie. Zo is de bloem van Red Naomi! donker van kleur, dat kan een nadeel vormen. De knopvorm van Avalanche in de winter is te spits en de knop komt in de winter flapperig open. In een onderzoek, waarin integraal alle aspecten van de teelt meespelen om te demonstreren dat een nieuwe teeltwijze of techniek kan worden toegepast, worden grenzen opgezocht. Dan kun je over grenzen heen gaan zodat de kwaliteit niet optimaal is. Dat is ook geregeld gebeurd en was leerzaam. Energie Er is in 2019 en 2020 gemiddeld 5750 uur per jaar belicht. Dit kan duurzaam worden ingevuld met stroom van wind en waterkracht. Er is in die twee jaren met koeling en ontvochtiging voldoende energie verzameld (1150 MJ/m2.jaar) om in de warmtevraag (911 MJ/m2.jaar) te voorzien. Voor de warmtevoorziening wordt daarbij uitgegaan van een elektrische warmtepomp en een aquifer. Als de CO2 afkomstig is van een externe bron, zoals OCAP, kan de rozenteelt ondanks dat het een energie-intensieve teelt is zonder fossiele energie. Het onderzoek heeft niet geleid tot een standaard recept voor een perfecte roos. Dit onderzoek stopt, maar de sector blijft zich inspannen voor verbeteringen om topkwaliteit te leveren. Een stap naar de combinatie van SON-T met LED wordt door meerdere bedrijven overwogen. Perfectie blijft een mooi streven, daarvoor blijft onderzoek en ontwikkeling nodig, maar wel met een andere opzet. Perfecte Roos duurzaam geteeld wordt gefinancierd door Kas als Energiebron, het energie-innovatie programma van het ministerie van LNV en Glastuinbouw Nederland, en door de gewascoöperatie Roos.

Tijdens de vorige bijeenkomst van ‘Perfecte roos: the next level’, begin december vorig jaar, waren vergelijkbare reacties te horen. Al vanaf die tijd gaat het goed in de proef. Uiteraard zijn er verbeterpunten. Nu het gemiddeld voor Red Naomi en Avalanche goed gaat, wordt gekeken wat er per ras nog beter kan. Het gewas in de kas heeft een mooie kleur, maar in de uitbloeiruimte vergeelt het blad nu makkelijk en komen de bloemen minder goed open. Veel geoogste takken Dat vraagt om een goede analyse. De duur van het vaasleven is nog wel voldoende. Het takgewicht van Avalanche zou, gegeven de lengte, een paar gram hoger moeten zijn. De knop is groot genoeg, de steel wat dun. Het aantal geoogste takken is hoog, mede doordat vrijwel geen enkele tak een loze tak wordt. Maar veel takken betekent per tak minder gewicht, omdat de plant de beschikbare assimilaten over meer takken verdeelt. Voor de meeldauw wordt nu, in combinatie met een geregelde bespuiting met Melasse, dagelijks UV ingezet, maar in de praktijk is dit laatste logistiek lastig. Daarom gaan de onderzoekers van Wageningen University & Research de komende tijd kijken wat er gebeurt als de UV minder of niet wordt gebruikt. Is dan de meeldauw onder controle te houden zonder terug te grijpen naar Meltatox. Het onderzoek ‘Perfecte roos: the next level’ is gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, de gewascoöperatie Roos en Signify. Kas als Energiebron is het innovatie- en actieprogramma van Glastuinbouw Nederland en het ministerie van LNV. Signify en Koppert Biological Systems leveren een in kind bijdrage.

Het gewas Red Naomi! staat er goed bij. Het blad is groot. Het is mooi hersteld na de zomer. Het streven is dit deze winter vast te houden. Avalanche werd lichter van gewicht in verhouding tot de lengte. Om het gewicht van de takken Avalanche te laten toenemen, is vanaf half november de streefwaarde voor de etmaal temperatuur verlaagd naar circa 18.7°C. De uitlopende knoppen lijken al wat zwaarder te worden. De telers adviseren ook om vooral op gewicht van de takken te richten. De knopvorm moet wel voldoende zijn, maar is niet de eerste prioriteit. In de uitbloeiproeven voldoen beide rassen goed met een houdbaarheid van twee weken en de bloemen komen voldoende open. Meeldauw De meeldauwbeheersing in Red Naomi! heeft als basis om de vijf dagen een bespuiting met melasse en dagelijks een behandeling met UV. Dit wordt aangevuld met zachte, groene middelen en dit recept werkt goed. Er is weinig meeldauw aanwezig. In de Avalanche zijn wel haarden van meeldauw, vooral op die plekken waar het gewas heel dicht is. Daar vind je meeldauw op de bladeren die niet worden bereikt met de UV stralen en die ook bij bespuiting moeilijk worden geraakt. Bovendien is het op die plekken relatief vochtiger zodat meeldauw makkelijker kan ontkiemen. Energie De productiecijfers lieten vanaf september een stijgende lijn zien en waren de afgelopen vier weken duidelijk hoger dan vorig jaar in dezelfde tijd. De lichtbenutting is goed. Voor belichting wordt er dezelfde hoeveelheid energie gebruikt als vorig jaar. Voor verwarming wordt meer gebruikt, maar nog steeds is er op jaarbasis een balans tussen gebruikte energie voor verwarming en energie onttrokken aan de kas door de koeling. Al met al een goed gewas en een positief verlopen digitaal kasbezoek met veel interactie tussen de deelnemers aan de meeting. Het onderzoek ‘Perfecte Roos duurzaam geteeld’ wordt gefinancierd door Kas als Energiebron, het energie-innovatie programma van het ministerie van LNV en Glastuinbouw Nederland, en door de gewascoöperatie roos.

Om in telerstermen te spreken: het gewas was erg generatief. Bij het twee jaar oude gewas Avalanche werd dit niet gezien. Voor perfecte rozen is een korte tak niet gewenst. De vraag is dan natuurlijk weer: 'Waarom zien we deze takopbouw?' Is dit gelegen in de leeftijd, de manier van uitlopen, de manier van knippen, de wortelkwaliteit of het gebruik van LED of nog andere oorzaken. Dat is altijd weer een puzzel die niet simpel is op te lossen. Als je bij Red Naomi! een minder kwaliteit en bij Avalanche een goede kwaliteit hebt na de hittegolf van begin augustus wat is dan de oorzaak. Nu eind september zien we de Red Naomi! wel weer opknappen maar daar zal toch weer een snee duur (6-7 weken) overheen gaan om het echt goed te krijgen. Meeldauwbeheersing Bij perfecte roos zetten we dit jaar in op een andere manier van meeldauwbeheersing. We willen minder meltatox gebruiken en daarvoor worden behandeling met UV-C, een pH van de voeding van 5.7, sturing van de luchtvochtigheid tussen 70 en 85% en middelen als melasse en plantversterkers ingezet. In de afgelopen maanden heeft dit geresulteerd in een aanzienlijke beperking van de meeldauw druk en als we iets zien zitten we er bovenop, zodat de ontwikkeling in de kiem wordt gesmoord. Dat is een positieve ontwikkeling. Daarnaast vragen plagen als wolluis, spint en trips continu aandacht. Ook die proberen we met geïntegreerde bestrijding onder controle te houden. De proef voor een perfecte roos is ook na zeven jaar nog steeds een leerschool voor de rozensector om aanpassingen in de teelt te testen die de teelt energie-efficiënt en duurzaam maken. Perfecte Roos duurzaam geteeld wordt gefinancierd door Kas als Energiebron, het energie-innovatie programma van het minsterie van LNV en Glastuinbouw Nederland, en door de gewas coöperatie roos. Lees meer over dit onderzoek via onderstaande link.

Knopvorm en productie Voor Avalanche waren de cijfers van productie en knopvorm goed. De knopvorm bij oogsten is bij deze cultivar niet altijd goed. De bloem kan ‘flapperig’ open gaan en dat is ongewenst. Een te lage knoptemperatuur door een lage kastemperatuur gecombineerd met uitstraling lijkt daarvoor verantwoordelijk. Bij Red Naomi! is het gewas wat open geworden en blijft de productie in stuks en kg/m2 gemiddeld net iets onder dat van vorig jaar. Een verklaring hiervoor zou het verschil in CO₂ concentratie kunnen zijn. Er is dit jaar bewust minder kg/uur CO₂ gedoseerd en ook het niveau van CO₂ was verlaagd van ca. 1200 naar 900 ppm. Daarnaast is in april gekrijt en dat geeft een verlaging van de natuurlijke lichtsom. Dat kan wel gedeeltelijk worden opgevangen met de LED-lampen, maar deze compenseren het lichtverlies niet volledig. Een van de telers gaf de suggestie om te kijken of het scherm bij de zijgevel minder kan worden ingezet zodat er meer lichtinval is. Minder koeling Voor het energiegebruik is deze zomer een duidelijk andere insteek gekozen. Er wordt minder intensief gekoeld en juist meer met een groeibuis boven het gewas gewerkt. Hierdoor wordt de balans tussen warmteoogst en warmtevraag beter. In de voorgaande jaren werd er altijd veel meer warmte geoogst dan in de proef werd gebruikt. Dat is nu beter in evenwicht. Vervolg Een belangrijk gesprekspunt in deze BCO was de gewasbescherming. Meeldauw in roos is, zeker in deze proef, nog steeds de belangrijkste te beheersen ziekte. Door inzet van UV lampen in combinatie met natuurlijke middelen is tussen begin juni en begin juli niet gespoten met Meltatox. Deze aanpak wordt dit jaar gecontinueerd. Voor de winter is de uitdaging om de groei onder de LED-lampen te verbeteren. Zo gaan energie en gewasbescherming samen in een integrale aanpak voor de Perfecte Roos. Het onderzoek ‘Perfecte roos: the next level’ is gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, de gewascoöperatie Roos en Signify. Kas als Energiebron is het innovatie- en actieprogramma van Glastuinbouw Nederland en het ministerie van LNV. Signify en Koppert Biological Systems leveren een in kind bijdrage.

Doel Beschrijving van en demonstratie van fossielvrije teelt van roos. Met de resultaten en het teeltconcept zouden telers dit in de praktijk toe kunnen passen. Projectbeschrijving Met het huidige project ‘Perfecte roos. Balans en Integratie’ blijken we voor het ras Red Naomi! op de goede weg om deze onder volledig LED te kunnen telen. Voor de cultivar Avalanche is dit nog niet het geval, omdat de knop-/bloemvorm in de wintermaanden niet goed genoeg is. Toepassing van volledig LED-belichting wordt voor de praktijk nog als te risicovol gezien. De hypothese is dat de wijze van ontwikkeling van Avalanche komt door te weinig warmte rond de knop. Een tweede hypothese is dat in de winter, wanneer LED de dominante bron is van het licht voor de roos, dat dan het gekozen spectrum niet optimaal is voor de knopontwikkeling, maar daar lijkt het niet op. Een tweede aspect van belichting met LED is de belichting zo optimaal mogelijk willen inzetten. In principe kan LED 24 uur worden toegepast, vooral bij lage natuurlijke lichtintensiteit. In deze teelt wordt gekeken naar een betere inzet van de belichting om enerzijds een stabiele temperatuurregeling te bereiken voor minder meeldauw en een optimale inzet van de LED-belichting te realiseren. Ook wordt verneveling toegepast om beter te kunnen sturen op vochtdeficit om meeldauw in de zomer beter onder controle te krijgen. Ook kan de inzet van koeling daardoor minder zijn en de ventilatie beperkt, waardoor de CO2 beter in de kas blijft. Daarnaast kan de CO2 efficiënter worden ingezet door de concentratie te verlagen. De aantasting door meeldauw is in het lopende project nog steeds een knelpunt. Ook is nog onbekend wat het effect van het toegepaste spectrum is op de ontwikkeling van plagen en de natuurlijke bestrijders. Het onderzoek heeft de volgende opzet: Werkpakket 1. Uitwerking van het teeltconcept waarbij het energieplaatje geheel duurzaam wordt ingevuld en gelijktijdig een duurzame gewasbescherming mogelijk is. Voor het energieconcept worden scenario’s middels modellen doorgerekend. Uitgangspunten zijn: Optimale belichting met 240 μmol.m⁻².s⁻¹ LED Volledige afscherming van lichtuitstoot. Bij een constante belichting hoort een vrij constante temperatuur over het etmaal ook om de meeldauwdruk lager te krijgen. Geen verwarming via OPAC, maar via de groeibuis en de buisrailverwarming. Gebruik van de groeibuis bij de kop op een hogere temperatuur gedurende de tijd dat de natuurlijke instraling onder de 100 W/m2 is. Verneveling met 250 gr/(m2.uur) maximaal 50% van de tijd. Koeling via OPAC beperken. CO₂-dosering tot maximaal 800 ppm Een vochtregeling die gericht is op een dynamiek tussen 70% overdag en maximaal 85 % als er geen natuurlijk licht is. Bestrijding van meeldauw is een aandachtspunt. De gehele strategie zowel voor beheersing van meeldauw als voor plagen en ook energie zal in een workshop met telers worden besproken. Werkpakket 2. Uitvoering teeltplan Dit plan is een voortzetting van de huidige proef op 1.000 m2. Dagelijks zijn er waarnemingen van gewicht en aantal. Via het centraal sorteren worden gegevens over de kwaliteit, lengte en gewicht en knopgrootte vastgelegd. Daarnaast wordt de gewas-, mat- en knoptemperatuur gevolgd, naast houdbaarheid en wijze van openkomen van de bloem. Werkpakket 3. Begeleiding en communicatie Vier keer per jaar een grote BCO/vergadering gewascoöperatie Roos. Daar wordt de voortgang van het onderzoek gepresenteerd. Naar aanleiding daarvan worden artikelen en weblogs geschreven voor Kas als Energiebron en de website van Glastuinbouw Nederland. Dit onderzoek wordt mede mogelijk gemaakt door de gewascommissie Roos. Projectnummer: 20166