Zoeken

Slimmer sturen op klimaat en energie De teelt van perkplanten zoals cyclaam, ranonkel en calibrachoa vraagt in de praktijk nog relatief veel energie, vooral door de balans tussen energiebesparing en gewasgezondheid. Eerder onderzoek liet zien dat een lage warmte-input mogelijk is door slim gebruik van zonlicht, schermen en restwarmte. Toch blijft het gasverbruik vaak boven de 10 m³/m², onder andere door onzekerheden rond klimaatsturing en weerbaarheid van het gewas. In dit project is daarom gekeken hoe een beter microklimaat, met onder andere verticale luchtbeweging en actieve ontvochtiging, kan bijdragen aan verdere energiebesparing, zonder concessies te doen aan de teelt. Actieve ontvochtiging verlaagt energiegebruik De resultaten laten zien dat actieve ontvochtiging een belangrijke rol kan spelen in een fossielvrije teelt. In de proef werd gemiddeld 30% minder energie verbruikt ten opzichte van een traditionele teelt met buisverwarming, terwijl groeisnelheid en gewaskwaliteit gelijk bleven. Daarbij bleef het kasklimaat stabiel en droog, zonder inzet van fossiele energie. Vooral in de wintermaanden bood deze aanpak voordelen. Vocht kon worden afgevoerd zonder te luchten of extra te stoken, waardoor warmte behouden bleef en condensatie op het gewas werd voorkomen. Weerbaarheid blijft op peil Ook op het gebied van gewasgezondheid zijn de resultaten positief. Er werden geen extra schimmel- of ziekteproblemen waargenomen en plagen bleven goed beheersbaar met biologische en groene middelen. Dit laat zien dat een energiezuinige teelt goed samengaat met een weerbaar gewas. Belangrijke stap richting fossielvrije teelt De combinatie van actieve ontvochtiging, schermgebruik en gerichte klimaatsturing biedt perspectief voor een volledig fossielvrije en weerbare perkplantenteelt. Vervolgonderzoek richt zich op verdere optimalisatie en toepassing in de praktijk. Financiering en coördinatie Dit project is uitgevoerd door Delphy Improvement Centre. Dit project is gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Het onderzoek is medegefinancierd door gewascoöperatie eenjarige zomerbloeiers, Ludvig Svensson en Condair. Mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef is begeleid door telers. Foto gemaakt door Richard Steenvoorden

Energie opslaan via faseovergangen PCM staat voor Phase Changing Material. Veel materialen kennen een faseovergang waarbij energie wordt opgeslagen en weer vrijgegeven. Een bekend voorbeeld is de overgang van water naar ijs en weer terug. Bij het smelten wordt energie opgeslagen en bij het stollen weer vrijgegeven. Voor gebruik in de kas is de ijs-waterovergang minder geschikt vanwege de lage temperatuur. Met speciaal ontwikkelde materialen kan de faseovergang echter plaatsvinden binnen het temperatuurgebied dat relevant is voor de teelt. In deze overgang kan relatief veel energie worden opgeslagen. Het ontwikkelen van de juiste samenstelling van het PCM-materiaal, de manier van verpakken in een zogenoemde warmtebatterij en het afstemmen op kas en teelt is de expertise van Thermeleon. Proefopzet met groene potplanten Om de impact op energiegebruik, klimaat en gewas goed te kunnen beoordelen, is een proef opgezet met een referentieafdeling. Deze opzet maakt het mogelijk om klimaatstrategieën samen met telers te testen, te optimaliseren en verder te verfijnen. Met financiering vanuit het programma Kas als Energiebron is daarom een proef gestart in samenwerking met Wageningen University & Research, Delphy Improvement Centre en Thermeleon. Gekozen is voor een teelt van groene potplanten. Deze teelt kent een relatief vlakke stooklijn, waardoor het effect van de warmtebatterij nauwkeurig kan worden gemeten. Bij teelten met een grote DIF kan de warmtebatterij namelijk invloed hebben op het temperatuurverloop. Daarom wordt gestart met een constante stooklijn van 20 °C. Werking van de warmtebatterij in de kas De warmtebatterij wordt op meerdere plekken direct in de kas gemonteerd. Verwarming en koeling vinden daardoor ook direct in de kas plaats. Op plaatsen waar zonlicht direct op de warmtebatterij valt, zal de warmteopslag sneller verlopen. In schaduwrijke delen van de kas vindt opslag vooral plaats door temperatuurverschillen in de kaslucht. Onderzocht wordt hoe snel en hoeveel energie de systemen opslaan en weer afgeven. Daarbij wordt ook gekeken naar mogelijke effecten op licht en lichtverdeling in de kas. Daarnaast worden samen met telers de klimaatinstellingen geëvalueerd en wordt de teelt gevolgd op effecten op groei, kwaliteit en homogeniteit van het gewas. Metingen van winter tot zomer De proef loopt een half jaar. De planten zijn op 13 januari de kas ingegaan. Door de proef over deze periode te laten lopen, worden gegevens verzameld onder uiteenlopende klimaatomstandigheden – van winter tot zomer. Zo ontstaat inzicht in de opslagcapaciteit van het systeem en het mogelijke energiebesparingspotentieel. Het systeem werkt volledig passief en vraagt geen extra energie-inzet, wat installatie en toepassing aantrekkelijk maakt. In een later stadium wordt onderzocht in hoeverre de warmtebatterij ook toepasbaar is in teelten met een minder vlakke stooklijn, zoals in de groenteteelt. De resultaten van deze proef vormen daarvoor een belangrijke basis. Financiering en coordinatie Dit project is uitgevoerd door Wageningen University & Research, in samenwerking met Delphy Improvement Centre en Thermeleon. Dit project is gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef is begeleid door telers.

Delphy en Glastuinbouw Nederland nodigen je van harte uit voor de Pot- en Perkplantendag. Tijdens deze middag krijg je een actueel beeld van de belangrijkste ontwikkelingen binnen de pot- en perkplantenteelt. In een afwisselend programma met workshops krijg je meer inzicht in o.a. de Kaderrichtlijn Water, footprinting, ontvochtiging, Green Plan en ontwikkelingen rondom energie. Ook kun je de proefopstellingen in de kassen van Delphy Improvement Centre bezoeken. Jij bepaalt je route: meld je aan en stel je eigen programma samen! Programma 13:30 uur Ontvangst 14.00 uur Opening door Silvester de Nooijer (Delphy) 14.15 uur Workshopronde 1 15.00 uur Pauze 15.15 uur Workshopronde 2 16.15 uur Workshopronde 3 17.00 uur Netwerkborrel 17.30 uur Einde bijeenkomst Locatie Delphy Improvement Centre: Violierenweg 3, 2665 MV Bleiswijk Aanmelden Meld je aan via het aanmeldformulier . Aanmelden is verplicht en kan tot maandag 24 november 12.00 uur. Let op: per workshop is een beperkt aantal plaatsen beschikbaar dus schrijf je snel in want vol=vol. Annuleren Annuleren kan alleen schriftelijk via vzweekhorst@glastuinbouwnederland.nl . In overleg kun je een vervanger sturen. Beeldmateriaal & geluidsopnamen De organisatie kan beeldmateriaal maken ter promotie van deze bijeenkomst. Heb je hier bezwaar tegen? Laat dat vooraf weten via vzweekhorst@glastuinbouwnederland.nl . Bezoekers mogen zelf geen video- of geluidsopnamen maken. Meer informatie Neem voor meer informatie contact op met Vivien Zweekhorst, telefoon 085 003 64 00, mobiel 06 12 13 73 43, e-mail vzweekhorst@glastuinbouwnederland.nl . Delphy: Violierenweg 3, 2665 MV Bleiswijk

De praktijkproef werd uitgevoerd bij Delphy van november 2024 tot maart 2025 in een Venlo-kas met de siergewassen Calathea orbifolia, Calathea makoyana en Yucca. Een deel van de planten werd afgedekt met insectengaas, waarna klimaatmetingen en groeibeoordelingen werden uitgevoerd. Energiebesparing Onder het insectengaas was de luchttemperatuur gemiddeld 0,4 °C hoger. De lucht was gemiddeld 4% vochtiger dan rond de overige planten. Het lichtniveau week wel duidelijk af, deze was gemiddeld 18,6% lager onder het gaas. Het verschil in CO2 was zeer beperkt. De bodemvochtigheid onder het gaas was iets stabieler. De hogere temperatuur onder het gaas biedt perspectief voor energiebesparing: per 0,4 °C temperatuurverhoging wordt op jaarbasis een besparing geschat van ca. 1 m³ aardgas per m². Bij teeltversnelling daalt het energieverbruik per geproduceerde plant. Ook de hogere luchtvochtigheid kan leiden tot minder energieverbruik voor ontvochtiging, wat vooral in de wintermaanden van belang is. Groeiversnelling Het effect van insectengaas op de gewasontwikkeling lijkt gewasspecifiek te zijn. Calathea liet de sterkste groei zien, waarbij het versgewicht en drooggewicht significant toenamen. Calathea orbifolia liet een bescheidener groei zien, terwijl bij Yucca geen verschil werd waargenomen. Hoewel de resultaten positief zijn, vooral bij Calathea, is het goed om vervolgonderzoek uit te voeren om de invloed van insectengaas verder te onderzoeken op andere plantsoorten en teeltsystemen. Daarnaast verschilde het effect op de gewasontwikkeling sterk per soort plant en waren de klimaatverschillen beperkt. Herhaling van het onderzoek kan uitwijzen of de verschillen structureel zijn. Financiering en coördinatie Dit project is uitgevoerd door Delphy en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef is begeleid door telers.

Doel Het doel van dit project is een energiezuinige en weerbare perkplantenteelt (cyclaam, ranonkel en calibrachoa) te demonstreren met een maximaal energieverbruik van 5 m3/m2, onder andere door een beter microklimaat door verticale luchtbeweging en het toepassen van actieve ontvochtiging. Projectbeschrijving In een eerder project is aangetoond dat het telen van perkplanten mogelijk is met een minimale warmte-input. Dit is bereikt door optimaal gebruik te maken van zonlicht, intensief schermen en de warmte afkomstig van de belichting te benutten. Echter, in de praktijk komt het gasgebruik nog niet onder de 10m³/m²/jaar omdat de balans tussen energiebesparing en gewasgezondheid nog veel vraagtekens heeft en omdat er niet of nauwelijks wordt belicht. Door meer inzicht te krijgen in het microklimaat, de effecten van luchtbeweging op dit microklimaat ten opzichte van het kasklimaat en hoe dit zich vertaalt naar weerbaarheid kunnen grotere stappen worden gezet in de energiebesparing in de praktijk. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Actieve ontvochtiging blijkt een effectieve oplossing voor een energiezuinige en fossielvrije teelt van perkplanten. In de proef werd gemiddeld 30% minder energie verbruikt ten opzichte van de traditionele teelt met buisverwarming, terwijl groeisnelheid en gewaskwaliteit gelijk bleven. Opvallend is dat dit resultaat werd behaald zonder inzet van fossiele energie, met een stabiel en droog kasklimaat. Vooral in de wintermaanden liet de techniek zijn meerwaarde zien. Vocht kon worden afgevoerd zonder te luchten of extra te stoken, waardoor warmte behouden bleef en condensatie op het gewas werd voorkomen. De combinatie van actieve ontvochtiging, lichtdoorlatende schermen en beperkte ventilatie blijkt daarmee een krachtige basis voor fossielvrij telen bij koude en gematigde gewassen. Ook op het gebied van weerbaarheid zijn de resultaten positief. Er werden geen extra ziekten of schimmelproblemen waargenomen en plagen bleven goed beheersbaar met biologische en groene middelen. Dit laat zien dat energiezuinig telen en een weerbaar gewas goed samen kunnen gaan. Projectnummer: 24012

Tuinen, teeltlocaties en teeltstrategieën verschillen sterk van elkaar. Dat geldt evenzeer voor de energiehuishouding als voor de beschikbare stuurinstrumenten en het gebruik daarvan. Het is dan ook niet verwonderlijk dat het energieverbruik per m2 behoorlijk verschilt. “We zijn ons de afgelopen jaren allemaal bewust geworden dat er qua energiebesparing veel valt te winnen”, zegt phalaenopsisteler en frontgroeplid Gerben van Giessen. “We weten ook dat we op dit vlak veel van elkaar kunnen leren. De onderlinge verschillen tussen bedrijven en tussen teeltlocaties binnen bedrijven maken het lastig om daar zinvol over te discussiëren. Je bent constant appels met peren aan het vergelijken.” Monitoren en analyseren In de loop van 2022 is een stappenplan doorlopen om de gegevens en datastromen van de acht bedrijven in de Frontgroep inzichtelijk en onderling vergelijkbaar te maken. Agro Energy, AAB en LetsGrow.com brachten hiervoor hun kennis en expertise in. Tegen het einde van dat jaar was er een allesomvattend, universeel analyse-instrument ontwikkeld voor de orchideeënteelt. De deelnemers gebruikten het in eerste instantie om meer inzicht te krijgen in het eigen verbruikspatroon. Zodra er ervaring mee opgebouwd was en het laaghangende fruit was geoogst, is het ook gebruikt voor bedrijfsvergelijking en vervolgstappen. Er is ook een koppeling gemaakt met de praktijkdemonstratie ‘Phalaenopsis duurzaam geteeld’ bij Delphy IC in Bleiswijk, zodat alle leden er kennis mee konden maken. Hoe zijn de ervaringen ruim een jaar later? Daling is ingezet Van Giessen: “Tot 2022 zagen we het energieverbruik in de orchideeënteelt stijgen. De plotselinge stijging van de energieprijzen zette een noodgedwongen verandering in. Sindsdien zien we een serieuze daling in het verbruik. De Energie Monitoring Tool draagt daar zeker aan bij. Omdat ook de historische verbruikscijfers zijn vastgelegd, is dat goed zichtbaar.” Butterfly Orchids zelf heeft meerdere wkk’s in gebruik, luchtbehandelingskasten, warmte- en koudebronnen, een warmtepomp en zonnepanelen. “De zonnepanelen zijn in 2021 geïnstalleerd en daardoor hoeven we minder stroom in te kopen. De warmte die in de koele kas wordt geoogst, gaat naar de warmte/koudeopslag voor later gebruik. Daarnaast leveren wij warmte aan het zwembad in Andel. Met behulp van fotosynthese- en PAR-lichtmeters zijn we er ook in geslaagd om de belichting te optimaliseren, waarbij het aantal belichtingsuren is afgenomen. En but not least zijn we kritischer op de setpoints voor het klimaat en op het schermgebruik, met als resultaat dat de warmte-input is teruggebracht en dat we bij de vochtbeheersing minder warmte verliezen.” Eindelijk goed vergelijken De grootste verdienste van de Energiemonitoring Tool is volgens Van Giessen dat er nu eindelijk goed kan worden vergeleken tussen bedrijven. “Je ziet heel goed wie veel en weinig verbruikt en door de onderlinge gesprekken hierover, begrijpen we allemaal beter waaraan die zijn toe te schrijven”, merkt hij op. “Dat hangt vooral samen met de gevolgde teeltstrategie en het gebruik van energiebesparende instrumenten. Eén collega zat qua verbruik heel ver boven het gemiddelde. Reken maar dat die met de andere leden van de Frontgroep in gesprek is gegaan en zijn strategie heeft bijgesteld. We komen twee keer per jaar plenair bij elkaar, informeel hebben we met een aantal collega’s wat vaker contact. Op sommige vlakken – zeker op energiegebied – wordt ons bedrijf gezien als een van de voorlopers, maar ook wij zijn het afgelopen jaar wijzer geworden door dit project.” Licence to produce De teler uit Andel verwacht dat die lijn de komende jaren wordt doorgezet en verbreed, omdat meer bedrijven de tool gaan gebruiken. “Dat is ook nodig om onze licence to produce te behouden. De orchideeënteelt is qua energieverbruik niet erg duurzaam vanwege de hoge warmte én koudebehoefte. De nieuwe tool brengt ook onze CO2 footprint in beeld en die moet voor dit gewas een stuk omlaag om op termijn voor de consument aanvaardbaar te blijven. Dat betekent dat we het energiegebruik in zijn geheel moeten verlagen en dat het aandeel niet-fossiele energie omhoog zal moeten. De monitoring helpt nu al om daarin vooruitgang te boeken.”

Jeroen van Buren, manager sierteelt bij Delphy, opende de middag. Hij gaf aan dat er momenteel veel aan de hand is binnen de glastuinbouw. Je kunt de krant niet openslaan of het gaat over fossiele subsidies of gewasbeschermingsmiddelen. Dit legt veel druk op onze sector, en daar moeten we op handelen en wat mee doen. Deze middag gaven de sprekers hier ook voldoende handvatten voor. Energie wordt duurder Als eerste spreker was Alexander Formsa (themaspecialist energie bij Glastuinbouw Nederland) aan de beurt om de huidige stand van zaken rondom het energiebeleid toe te lichten. In de eerste zin gaf hij al aan dat het dit moment een hele opgave is de presentatie die hij een dag eerder had gemaakt actueel te houden: ‘hij kan eigenlijk alweer de prullenbak in’. De plannen van de overheid wijzigen op dit moment continu en Glastuinbouw Nederland is dagelijks in gesprek met de beleidsbepalers om ze de consequenties van bepaalde plannen aan te tonen. Maar dat energie in de toekomst duurder gaat worden is zeker. Maar hoe snel zal dit gaan en krijgen tuinders de tijd om zich hier op aan te passen? Op de website van Glastuinbouw Nederland staat een rekentool om te berekenen wat de huidige plannen betekenen voor de energiebelasting van je bedrijf. De tool is na afgelopen woensdag geupdate aangezien de plannen van het kabinet concreter zijn geworden. Mogelijkheden tot energiebesparing Maar binnen de visie van Glastuinbouw Nederland is ook benoemd dat we als sector een besparing van 35% op warmte willen realiseren in 2040 t.o.v. 2017. Lisanne Helmus-Schuddebeurs (manager Delphy Improvement Centre), gaf een toelichting op de teelttechnische mogelijkheden om te komen tot besparing in de teelt. Er is de afgelopen jaren veel onderzoek uitgevoerd door Delphy Improvement Centre binnen het programma van Kas als Energiebron om het energiegebruik binnen teelten verder terug te brengen. Isoleren door de inzet van schermen, optimaal gebruik maken van de natuurlijke omstandigheden, vochtbeheersing en een goede monitoring zijn de basis om tot verdere energiebesparing te komen. De diversiteit van het assortiment in de pot -en perkplantenteelt blijft een uitdaging blijft voor de teler. Maar onderzoek toont ook dat er veel mogelijkheden zijn. Tijdens de pauze werden de lopende proeven Kalanchoë en Phalaenopsis bezocht. De projecten worden bij Delphy Improvement Centre uitgevoerd onder leiding van Plant Lighting, en werden dan ook toegelicht door Sander Hogewoning en Lisanne Helmus-Schuddebeurs. Beschikbaarheid middelen Na de pauze stond het thema plantgezondheid centraal, Jasper van Diemen (netwerkcoördinator bij Glastuinbouw Nederland) gaf een inkijkje van hoe de toekomst van gewasbescherming er uit komt te zien. Wat we de laatste jaren zien is dat er steeds minder middelen beschikbaar zijn om plagen en ziektes effectief te kunnen bestrijden. WEcR heeft in opdracht van Glastuinbouw Nederland onderzocht wat de trend van gewasbeschermingsmiddelen zal zijn als hetgeen we de afgelopen jaren 4 jaar hebben gezien doorzet naar de komende 4 jaar. Wat je dan ziet is dat er nagenoeg geen tot weinig middelen overblijven. Uiteraard zullen er nog wel middelen een herregistratie krijgen en komen er middelen bij, maar niet in het tempo dat we nodig hebben. Neveneffect hierbij is dan ook dat resistentie opgebouwd wordt op de middelen die overblijven. Dit is geen rooskleurig plaatje en zal veel consequenties hebben. Dit zal zeker iets zijn waar je op voor moet bereiden. Martijn Voorwinden, onderzoeker en adviseur bij Delphy, gaf al één van de oplossingen: insectengaas . Niet het gaas dat wij kennen in de ramen, maar juist direct over het gewas of iets daar boven. Deze proef loopt nu bij meerdere gewassen en geeft mooie resultaten. De druk van trips en witte vlieg is significant lager. De nadelen van gaas over het gewas zijn nihil, maar vergen ook vaak wat aanpassingen. Al met al een mooie oplossing om zonder middelen of met minder middelen te kunnen kweken. De proef loopt momenteel nog en de resultaten zullen aan het eind van de proef openbaar zijn. Weerbaar gewas De laatste spreker was Mark van der Werf (oprichter Power2Plants). Hij nam de bezoekers mee hoe je planten gezonder en daardoor weerbaarder kunt maken. Door de juiste balans van voedingstoffen en elementen toe te dienen aan de planten, maak je de planten weerbaarder en daardoor sterker bestand tegen plagen en ziektes. Dit klinkt heel simpel maar is een complexe materie. Elke plant heeft andere behoeftes en eigenschappen en reageert anders op bepaalde voedingstoffen. Maar als je de balans vindt dan biedt dit kansen om met minder of geen middelen te kunnen telen. De resultaten die Mark boekt bij verschillende gewassen, uiteraard met vallen en opstaan, zijn zeer verrassend te noemen en bieden zeker perspectief voor de toekomst. Conclusie na deze middag is wel dat er veel op de glastuinbouwsector afkomt, maar dat deze sector zeker laat zien dat zij weerbaar is en altijd met een oplossing komt.

Tijdens deze middag bij Wageningen University & Research BU Glastuinbouw in Bleiswijk, waar voornamelijk telers van koude teelten aanwezig waren, is ook het ontvochtigen uitgebreid aan bod gekomen. Verschillende apparaten zijn belicht en er is aangegeven wat er met die apparaten wel en wat er niet aan ontvochtiging kan worden gerealiseerd. Sommige ontvochtingssystemen werken bijvoorbeeld niet bij lage kasluchttemperaturen, maar er zijn andere typen die juist weer wel geschikt zijn voor die condities. De onderzoekers hebben verder presentaties gegeven over de mogelijkheden voor fossielvrij telen van verschillende gewassen. De organisatoren kijken terug op een leerzame middag waar veel kennis is gedeeld.

De genoemde begrippen zijn voor sierteeltgewassen gedefinieerd als: Plantbelasting Dit is de totale sink/m 2 kas/week en wordt bepaald door: het aantal oogstbare organen per m 2 per week én het ontwikkelingsstadium van deze organen én de assimilatenbehoefte van overige plantendelen Assimilatenbalans Dit is een zodanig op elkaar afgestemde verhouding tussen de vraag naar assimilaten (=sinkvraag) en het aanbod van assimilaten (=source) dat de plant kan groeien en de productkwaliteit levert die gewenst is. Plantbalans Het evenwicht in aanmaak en groei van oogstbare en niet oogstbare plantendelen, zodanig dat de plant kan groeien en de productkwaliteit levert op de manier zoals de teler dat wil. Dit is breder dan de assimilatenbalans en heeft ook betrekking op andere aspecten, zoals sturing in evenwicht in de energiebalans, waterbalans, hormoonbalans en nutriëntenbalans. Gewas specifiek Voor gerbera, chrysant, roos en freesia is beschreven hoe de toepassing van sturen op plantbelasting, assimilatenbalans en plantbalans doorwerkt in het begrijpen van de teelt, productie en energie-input. Dit blijkt voor elk gewas maatwerk en complex. Wel wordt de teeltwijze meer inzichtelijk. De grote lijn is het sturen op plantbelasting op basis van de hoeveelheid (zon)licht die het gewas de komende periode naar verwachting zal ontvangen en het aanpassen van de temperatuur op de behaalde lichtsom. In het eindrapport is een indeling voor sierteeltgewassen beschreven, waarbij per groep kort wordt ingegaan op wat toepassing van de definities en de aanpak van Het Nieuwe Telen voor elke gewasgroep betekent. Energiebesparing door meer met licht mee te telen Door de plantbelasting aan te passen aan de verwachte lichtsom tijdens de uitgroei van de snijbloem of potplant kan er bij sierteeltgewassen meer met het natuurlijk licht mee worden geteeld. Inzicht in de plantbelasting door inzicht in de sinkgrootte van het gewas is daarvoor belangrijk. Met een lagere plantbelasting in de winter kan in donkere periodes worden bespaard op warmte en elektriciteit door een lagere temperatuur en lagere lichtsom na te streven (energiebesparing). Op lichtere dagen kan de kastemperatuur (en daarmee sinksterkte) worden verhoogd om het zonlicht optimaal te benutten voor de aanmaak en verwerking van assimilaten. Dit kan met behulp van een vaste verhouding tussen de etmaaltemperatuur en lichtsom per dag (RTR). Op lichtrijke dagen kan door minder of geen assimilatiebelichting te gebruiken worden bespaard op elektriciteit en warmte. Bij veel siergewassen moet wel rekening worden gehouden met gewas specifieke minimum- en maximumtemperaturen per teeltfase en een snellere afvlakking van de RTR en lagere maximumtemperaturen bij siergewassen uit koele herkomstgebieden. Hulpmiddel bij implementatie van nieuwe energiebesparingsmaatregelen Daarnaast is het monitoren en bijsturen van de plantbalans een hulpmiddel om ongewenste veranderingen in de plantbalans snel te signaleren en snel bewust bij te kunnen sturen. Kennis van ‘indicatoren van onbalans’ om de plantbalans te monitoren en teeltmaatregelen om de plantbelasting, assimilatenbalans en plantbalans in de juiste richting bij te sturen, zorgt ervoor dat nieuwe teeltmaatregelen (zoals bijvoorbeeld het sturen op RTR of andere energiebesparende maatregelen), of andere teeltstrategieën sneller en succesvoller kunnen worden toegepast, omdat de teler weet hoe hij de plantbalans kan bijsturen in zijn gewenste richting. Het eindrapport is als bijlage toegevoegd.

Als vicevoorzitter van de regio Aalsmeer was Bart Oostveen betrokken bij het programma van de energiemiddag bij Hartog Palmen in De Kwakel. Zijn interesse ging vooral uit over de mogelijkheden en meerwaarde van luchtontvochtiging in de kas. Kwekerij de Zonnebloem is gespecialiseerd in jonge planten, met name varens en kuipplanten. Het bedrijf beschikt over twee locaties in De Kwakel, inclusief een eigen laboratorium voor weefselkweek voor de vermeerdering van varens. Net zo goed, maar kleiner “Wij zijn nu aangewezen op het gebruik van gas tegen de dagprijs, maar hebben besloten gewoon door te gaan met produceren voor vooral de Europese en Amerikaanse markt”, schets Bart Oostveen de situatie van zijn bedrijf. “Uiteraard kijk je dan wel zeer gericht naar de mogelijkheden om energie te besparen.” Tijdens de energiebijeenkomst werd zijn aandacht getrokken door de ervaringen van collega Hartog Palmen met ontvochtigers in de kas. “De getoonde apparaten zijn echter te groot voor onze afdelingen. Dirk van Rijn van Hartog attendeerde me echter op een Italiaans alternatief, dat net zo goed, maar een stuk kleiner is.” Bart ging meteen over tot actie en nam contact op met leverancier Vifra die onmiddellijk drie units beschikbaar had. “Ze draaien inmiddels sinds begin oktober. We moeten nog wel bekijken wat uiteindelijk de meest optimale positie is. Goed rond te rekenen Door het gebruik van de restwarmte van het laboratorium is ontvochtigen via de luchtramen geen optie voor De Zonnebloem. “Met deze restwarmte uit het lab moeten we de grens bij lage buistemperaturen nog ontdekken”, zegt Bart Oostveen. Feit is wel dat de temperatuur en de luchtvochtigheid door de ontvochtigers op peil blijven. Gedurende de nacht kan de temperatuur in de kas iets omlaag. “Dankzij de ontvochtigers en een nieuwe manier van telen besparen we in een afdeling van 3.000 m2 naar verwachting 25.000 m3 gas. Daar staat wel een extra stroomverbruik van 8.500 kWh tegenover. Met een stroomprijs van 15 tot 20 cent en een gasprijs van minimaal 1 euro is dat uiteraard goed rond te rekenen.” De metingen van de eerste week tonen aan dat de Vifra’s per uur ontvochtigen 15 liter water uit de lucht halen. “Ik ben zeer tevreden met de eerste resultaten”, concludeert de plantenkweker.