Zoeken

RTA-strategie Besparen op CO₂ kan mogelijk met de RTA-strategie: ratio temperatuur-assimilatie. Deze strategie bouwt voort op de bekende RTR-strategie (ratio temperatuur-straling), maar houdt beter rekening met de praktijk. Bij hoge lichtintensiteit raakt fotosynthese verzadigd en zorgen schommelingen in CO₂-concentratie voor afwijkingen, waardoor de RTR-strategie vooral in de zomer minder betrouwbaar is. De RTA-strategie corrigeert hiervoor door zowel lichtverzadiging als CO₂ mee te nemen. Door de ramen iets te knijpen, blijft gedoseerde CO₂ beter in de kas. Dit verhoogt zowel de assimilatie als de temperatuur. En omdat een hogere assimilatiesnelheid een hogere temperatuur toelaat, ontstaat er een efficiëntere balans in de kas. Toetsing van twee doseerstrategieën In een kasproef wordt deze kansrijke CO₂-doseerstrategie getest tegenover een referentiestrategie, met komkommer als voorbeeldgewas. Modelberekeningen laten zien dat hiermee tot 40% CO₂ bespaard kan worden, terwijl de productie met circa 5% stijgt. Het doel van het onderzoek is om te bepalen of deze resultaten in de praktijk haalbaar zijn én om de strategie eenvoudig toepasbaar te maken voor telers. Teeltduur en resultaten Het project loopt van week 17 tot en met week 42. Met name in het voor- en najaar liggen de grootste kansen voor significante CO₂-besparing. Binnenkort is de complete projectomschrijving te vinden op onze pagina met onderzoeksprojecten . Coördinatie en financiering Dit project wordt uitgevoerd door Botany in samenwerking met Plant Lighting. Dit project is gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, het innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Het project is mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK), Grodan, Klasmann-Deilmann, Ridder, Mertens, Bayer, Rijk Zwaan, Royal Brinkman en de gewascoöperaties komkommer, paprika en tomaat.

Wil jij werken aan een weerbare teelt met een duidelijke, praktische én bewezen effectieve aanpak? Dan is dit jouw kans! Tijdens de cursus ‘ Weerbaar Telen’ ontdek je hoe je overstapt naar een teeltstrategie die staat voor: sterke planten in een gezonde omgeving – dé basis voor een toekomstbestendige glastuinbouw. Deze cursus start op woensdag 11 maart en is speciaal bedoeld voor paprika en aubergine. Samen zetten we stappen naar een robuuste teelt, waarin kennis direct toepasbaar is op jouw bedrijf. Kijk hier voor meer informatie en de inhoud van de cursus. De cursus bestaat uit drie dagdelen ; 2 middagen met theorie en één middag met een excursie en praktijkvoorbeelden. De vervolgbijeenkomsten vinden plaats op woensdag 25 maart en 8 april . Alle bijeenkomsten duren van 13.00 tot 16:30 uur. Locatie Glastuinbouw Nederland, Louis Pasteurlaan 6, 2719 EE Zoetermeer en een praktijkbedrijf. Kosten Het innovatieprogramma Kas als Energiebron draagt bij aan de kosten van de cursus. De eigen bijdrage is € 350,- per persoon. Hiervoor ontvang je een factuur. Alle genoemde bedragen zijn exclusief btw en € 7,50 administratiekosten. Aanmelden Meld je aan via het aanmeldformulier . Aanmelden is verplicht en kan tot vrijdag 6 maart 12.00 uur, mits er nog plaats is. Annuleren Annuleren is niet mogelijk. In overleg kun je wel een vervanger sturen. Beeldmateriaal & geluidsopnamen Er kunnen door de organisatie foto’s en video’s gemaakt worden ter terugblik of promotie van deze bijeenkomst. Als je daar bezwaar tegen hebt kun je dit vooraf aangeven via info@kasalsenergiebron.nl . Het maken van video- en geluidsopnamen door bezoekers is niet toegestaan. Meer informatie Neem voor meer informatie contact op met Liesbeth Nijs, telefoon 085 003 64 00, mobiel 06 519 591 47, e-mail lnijs@glastuinbouwnederland.nl . Glastuinbouw Nederland: Louis Pasteurlaan 6, 2719 EE Zoetermeer

Twee types low-ε schermen In een proef bij Wageningen University & Research worden twee verschillende types low-ε schermen getest, naast een referentie met dubbele transparante energieschermen. Elke proefafdeling heeft een aluminium scherm voor de nacht en een low-ε transparant scherm voor overdag. Aluminium schermen stralen van nature al weinig warmte uit, maar zijn overdag niet inzetbaar omdat ze niet transparant zijn. Low-ε transparante schermen kunnen zowel in de nacht, als overdag ingezet worden en leveren zo extra energiebesparing. Naast de stralingseigenschappen van het scherm, worden we ons ook steeds bewuster dat de hoeveelheid lucht die door het scherm gaat (de permeabiliteit), grote invloed heeft op het klimaat en energiegebruik. Indrukwekkende energiebesparing De resultaten van een proef met paprika laten tot nu toe indrukwekkende energiebesparingen zien. In de proefafdeling met een transparant low-ε scherm met extra lage permeabiliteit (versie 1) wordt 20% energie bespaart. Dit percentage is ongeveer vergelijkbaar met die van low-ε glas. In combinatie met een aluminium low-ε scherm loopt de besparing in deze proefafdeling zelfs op tot 40% ten opzichte van de dubbele standaard transparante energieschermen in de referentie. In de tweede proefafdeling is het low- ε transparante scherm meer doorlatend voor warmtestraling en heeft een hogere permeabiliteit (versie 2), hierdoor is de energiebesparing samen met het aluminium doek vergelijkbaar met de referentie. Lichtbenutting Paprikaplanten ‘Alzamora’ werden eind januari geplant, het gaat dus om een late teelt. De lichtbenuttingsefficiëntie is in alle afdelingen vergelijkbaar met gemiddeld ~6 g/mol. De productie in de referentie staat aan het einde van de teelt op 33,6 kg/m 2 , in de afdeling met de eerste versie low- ε scherm op 31,2kg/m 2 en in de afdeling met de tweede versie low- ε scherm op 32,1 kg/m 2 . Verbetering schermen Low-ε schermen zijn nog volop in ontwikkeling. Er zijn voor beide types nog verbeterpunten: Het eerste scherm kan nog verbeterd worden op lichtdoorlaatbaarheid. In de proef bleek dat in de zomermaanden de lichttransmissie door sluiting bij hoge instraling lager was dan in de referentie, wat verklaart waarom de productie daar iets achterloopt. Dat kan door een verbeterde schermversie met hogere lichttransmissie hopelijk worden verholpen. Het tweede scherm kan nog verbeterd worden door het met een lagere doorlaatbaarheid (permeabiliteit) te fabriceren. Dit is vooral belangrijk in de wintermaanden omdat hierdoor warmteverliezen beperkt worden. Mogelijk leidt dit ook tot minder stralingsverliezen omdat condensvorming op het doek meer straling tegenhoudt en totaal de energiebesparing gaat stijgen. Deze effecten moeten wel nog nader worden uitgezocht. De proef loopt nog, maar de eerste resultaten zijn veelbelovend. Wij verwachten dat low-ε schermen op termijn een serieus alternatief voor telers kunnen worden, vooral bij onbelichte teelten zoals paprika en komkommer. Financiering en coördinatie Dit project is uitgevoerd door Wageningen University & Research en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. De proef is mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK) en is begeleid door telers.

Doel en relevantie voor de praktijk CO₂ wordt steeds schaarser en duurder. Tegelijkertijd blijft CO₂ onmisbaar voor een goede gewasgroei. Dit onderzoek richt zich op een nieuwe doseerstrategie (RTA) waarmee telers mogelijk tot 40% CO₂ kunnen besparen, zonder productieverlies. Modelberekeningen laten zelfs zien dat de productie met circa 5% kan toenemen. In dit project wordt onderzocht of deze resultaten ook in de praktijk haalbaar zijn. De strategie wordt getest in een komkommerteelt en moet uiteindelijk eenvoudig toepasbaar zijn voor telers. Daarnaast wordt een eerste ontwerp gemaakt van een RTA-strategie voor tomaat, paprika en aardbei. Projectbeschrijving De nieuwe RTA-strategie (Ratio Temperatuur-Assimilatie) stemt de CO₂-dosering af op de lichtintensiteit, ventilatie en assimilatie van het gewas. Door slimmer te ventileren blijft meer CO₂ in de kas, waardoor de plant efficiënter kan groeien. Een iets hogere temperatuur wordt daarbij gecompenseerd door een hogere fotosynthese. Modelberekeningen laten zien dat deze aanpak kan leiden tot 40% minder CO₂-verbruik en 5% meer productie ten opzichte van een gangbare teeltstrategie. In dit onderzoek wordt deze verwachting getoetst in een praktijkproef met komkommer. Daarbij worden onder meer productie, vruchtkwaliteit, CO₂- en energiegebruik, vochtbalans, gewasontwikkeling en ziektedruk uitgebreid gemonitord. Het project is opgebouwd uit vier werkpakketten (WP's): WP1: Voorbereiding van de kasproef WP2: Uitvoering van de kasproef WP3: Implementatie van de RTA-strategie en ontwikkeling van een RTA-strategie voor tomaat, paprika en aardbei (na een Go/No-Go-moment tussen WP2 en WP3) WP4: Kennisverspreiding via leergroepen, bijeenkomsten en een eindsymposium. Financiering en coördinatie Het totaalbudget voor dit onderzoek is € 598.089, waarvan € 1.000 door gewascoöperatie Komkommer, € 1.000 door gewascoöperatie Tomaat, € 1.000 door gewascoöperatie Paprika, € 5.000 door substraatleveranciers en € 590.089 door Kas als Energiebron. Dit project wordt gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). Het onderzoek wordt uitgevoerd door Botany, i.s.m. Plant Lighting. De proef wordt begeleid door telers. Projectnummer: 25119

Zonder subsidie geen innovatief warmtesysteem De Wieringermeer vroeg in 2019 in samenwerking met kwekerij Andijk en Rainbow Middenmeer de MEI-subsidie aan. Dit was voor een uitbreiding van de kassen met 16 hectare. “Er was toen wat gedoe met stikstof en vergunningen. Toen hebben we het project toch opgesplitst in tweeën. We gingen eerst 10 hectare bouwen en later nog 6.” Arco wilde kleinere stappen maken, ook qua financiering. “Dus toen moest Wouter weer wijzigingen aanvragen bij RVO.” Wouter Opgenoort van Hollands Tuinbouwadvies is de adviseur van kwekerij De Wieringermeer. Hij is al sinds 2009 betrokken bij het bedrijf. “Dat is allemaal wel goed verlopen, die communicatie met RVO,” vertelt Arco enthousiast. “Er werd goed meegedacht.” Net als vloerverwarming in een huis De kassen van De Wieringermeer worden sinds 2012 verwarmd met aardwarmte van 90 °C. Deze warmte gaat door een buizensysteem. Na het verwarmen van de kas is de temperatuur nog 40 tot 50 °C. Dit is ook afhankelijk van de weersomstandigheden. Deze laagwaardige warmte gebruiken zij nu in een tweede verwarmingssysteem, met een groter verwarmingsoppervlakte. “Het is net als vloerverwarming in een huis,” vertelt Wouter. “Daarmee verwarm je langzaam door een uitgebreid buizensysteem. In tegenstellig tot radiotoren, waarmee je snel verwarmd met een hoge temperatuur.” De Wieringermeer gebruikt de laagwaardige warmte uit haar eigen systeem. Maar Arco geeft aan dat laagwaardige warmte op veel plekken beschikbaar is. Zoals warmte uit industrieën en datacenters. Sneller terugverdienen dan verwacht De investering in het laagwaardige warmtesysteem verdient zich waarschijnlijk in 4 of 5 jaar terug. “Nu hoeven we eigenlijk voor CO 2 -uitstoot nog niet echt te betalen. Maar dat gaat de komende jaren wel gebeuren”, denkt Arco. Hij verwacht dat de investering zich dan nog sneller terug zal verdienen. Ook door maatregelen die het warmtesysteem ondersteunen verdient de investering zich sneller terug. Zo heeft De Wieringermeer isolatieschermen en softwareondersteuning die het warmtesysteem optimaliseren. “We investeren in algoritmes van het bedrijf Source, die de klimaatsturing kunnen automatiseren.” Arco klinkt enthousiast, terwijl hij dit vertelt. “Ik noem het nog net geen autonoom telen. Deze technologie helpt niet alleen bij het besparen van energie, maar ook bij het verbeteren van de gewaskwaliteit.” Hobbels onderweg naar een laagwaardig warmtesysteem Waar de kwekerij bij de subsidieaanvraag tegenaan liep is de aanvraagperiode. Deze loopt nu voor de MEI-subsidie van half april tot half mei en niet het hele jaar door. Dat maakt het lastig om de investering op de teeltperiode af te stemmen. “Je wilt de bouw van een kas klaar hebben voor het seizoen begint,” zegt Wouter. “Dat is wel lastig plannen soms.” Het laagwaardige warmtesysteem zelf bracht ook wat uitdagingen met zich mee. Vooral omdat de technologie nog in ontwikkeling was. De samenwerking met andere telers en het delen van kennis speelt een cruciale rol hierin. Zo was bijvoorbeeld alles eerst gebaseerd op temperaturen van 80 °C of meer. De Wieringermeer zou aardwarmte van 90 °C uiteindelijk terug kunnen brengen naar 20 °C. Deze warmte is afkomstig uit lagen tot wel 2,5 kilometer diep. Staatstoezicht op de mijnen houdt toezicht op deze lagen. “Daarom mogen we de warmte koelen tot 30 °C en dan terugplaatsen. Maar om het water met een temperatuur lager dan 30 °C terug te plaatsen hebben wij nog geen vergunning.” Stap voor stap van het aardgas af In 2012 is De Wieringermeer begonnen met energie besparen en verduurzamen. Dit begon met het gebruik van aardwarmte. Arco vertelt: “Als je afhankelijk wordt van de inkoop van gas uit Rusland, omdat ze het hier niet meer hebben. En bij het verkopen van elektra ben je afhankelijk van wat er met de windmolens en zonne-energie gaat gebeuren. Dat vonden we te risicovol.” Door alle maatregelen van de afgelopen 13 jaren zit het bedrijf nu op 75% minder aardgasverbruik. Plan bij subsidieaanvraag is aanpasbaar Wat Wouter nog meegeeft is dat je niet vastzit aan het eerste plan dat je opstuurt voor een subsidieaanvraag. Hij vertelt hierbij wel dat je mogelijke wijzigingen zo snel mogelijk met RVO moet bespreken. “Als je een financiering voor verduurzaming aanvraagt, kun je ook niet verwachten dat je het gaat krijgen als je toch besluit er een benzineauto van te kopen.” Ga sparren en zet die eerste stap Arco raadt aan een adviseur in de hand te nemen om mee te sparren. Het liefst eentje die kennis heeft van de branche. En weet hoe de markt van energie werkt. “De combinatie van wat ik in de markt hoor en dat combineren met Wouter zijn kennis, ervaring en subsidieadvies… Tja, dan borrelen er dingen op. En voor die echte innovaties zijn de investeringssubsidies heel belangrijk. Want als het dan eenmaal een succes is, dan is dat kopieergedrag daarna gewoon heel groot. Maar iemand moet dat eerste stapje zetten.” Nog een belangrijke tip van Arco is om niet te lang te wachten met investeren om je besparingsdoelen te halen. “Begin nu, want het zijn veel stapjes die nodig zijn om elke keer een stukje van het gasverbruik af te halen”. Subsidie Marktintroductie energie-innovaties glastuinbouw (MEI) Denkt u ook over investeren in innovatieve kassystemen of kasenergiesystemen die de CO2-uitstoot verminderen? Kijk dan of u gebruik kunt maken van de subsidie Marktintroductie energie-innovaties glastuinbouw (MEI) | RVO.nl . Deze subsidieregeling is in het kader van het programma Kas als Energiebron. Dit is een actie- en innovatieprogramma van het ministerie LVVN en Glastuinbouw Nederland. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) voert de subsidieregeling uit in opdracht van het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN). Dit interview maakt deel uit van een reeks artikelen over praktijkervaringen met de MEI-subsidie. Lees ook de andere interviews die in dit kader zijn verschenen.

De proef vond plaats op het Delphy Improvement Centre in Bleiswijk, in een afdeling met een oppervlakte van 1000m². De teelt begon op 27 november 2022 en eindigde op 15 november 2023 en het hoofdras was Alzamora. De kas was uitgerust met drie doeken en een ontvochtigingssysteem met warmteterugwinning. Er zijn twee substraten gebruikt, steenwol en houtsubstraat. Metingen omvatten naast productie onder andere plantweerbaarheid en energieverbruik. Vocht en luchtstromen De teelt begon met een constante verwarmingstemperatuur van 21°C om een goede wortelontwikkeling te bevorderen. Na twee weken werden geleidelijk temperatuurverschillen geïntroduceerd voor een generatieve impuls. Beheer van vocht en luchtstromen was essentieel. Actieve ontvochtiging en intensief gebruik van schermen zijn ingezet om energie- en vochtverlies te minimaliseren. Energieverbruik De eerste weken waren energie-intensief, met vooral veel energieverbruik voor buisverwarming. In week 6 werd voor het eerst ontvochtigd, wat leidde tot energie-terugwinning. In de eerste tien weken werd 36% van de totale energie gebruikt, waarvan 44% voor buisverwarming. In totaal verbruikte de teelt 18,7 m³/m² gas equivalenten, waarvan 13,8 m³/m² voor buisverwarming en 4,9 m³/m² voor naverwarming door ontvochtiging. Door energieterugwinning werd uiteindelijk -0,4 m³/m² gas equivalenten verbruikt. Dit wijst op een energieneutrale teelt. Een KASPRO-simulatie toonde aan dat LowE-glas een potentiële energiebesparing van 28% kon opleveren vergeleken met extra helder glas. Verdamping was afhankelijk van netto straling en convectieve warmteoverdracht. Dit leverde 's nachts beperkte energie voor verdamping. Verschillen substraten In week 15 begon de oogst op steenwol, gevolgd door houtsubstraat in week 16. Houtsubstraat kende groeivertraging door bacteriegroei en stikstofvastlegging, wat de productie beïnvloedde. Uiteindelijk werd er 33 kg/m² op steenwol en 29,3 kg/m² op houtsubstraat geoogst, met goede vruchtkwaliteit en gewicht. Op jaarbasis werd meer energie geproduceerd dan verbruikt, maar een lange-termijnbuffer zou de energieproductie en -gebruik beter op elkaar kunnen afstemmen. Dit project is uitgevoerd door Delphy Improvement Centre en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK), met bijdragen van: Cultilene, Ludvig-Svensson, Bayer De Ruiter, Rijk Zwaan en Syngenta.

Verder verlagen energie-input Door het toevoegen van een AC-folie is de isolatie van de kas verder verhoogd en dit heeft duidelijk positieve effecten gehad. De voorgaande en de huidige teelt kunnen niet 1-op-1 worden vergeleken door andere buitenomstandigheden en andere plantdata. Toch kunnen we stellen dat we de energie-input verder hebben kunnen verlagen. Gemiddeld was de warmte-input voor de verwarming 0.3m³/m²/week lager t/m week 10. Hierna is het energiedoek verwijderd en is de energie-input vergelijkbaar met vorig jaar. Actieve ontvochtiging Bijkomend voordeel van het AC-folie is een hoger vochtgehalte in de kas. Er is bewust gekozen voor een AC-folie met minimale perforatie om zoveel mogelijk vocht binnen te houden. Dit heeft ertoe geleid dat de actieve ontvochtiging eerder kon worden ingezet en er meer energie geoogst kon worden. Hierdoor lag de netto energie-input (energie-input minus energie-oogst) in week 10 nagenoeg gelijk, ondanks dat we dit seizoen 5 weken eerder zijn begonnen. Goede groei Net als vorig jaar zien we ook dit jaar een goed groeiend gewas. Hierbij zien we wel de effecten van het sombere voorjaar. De plantbelasting is minder snel opgelopen en het vruchtgewicht ligt lager dan vorig seizoen. Maar dit komt overeen met de ervaringen in de praktijk en momenteel lopen we 2.5 kg/m² voor op vorig jaar. Optimaliseren CO2-inzet De focus ligt nu op het optimaliseren van de CO 2 -inzet. Dit doen we door het gewenste CO2-niveau af te bouwen als de luchtuitwisseling toeneemt. Hiermee wordt voorkomen dat er maximaal wordt gedoseerd bij openstaande ramen. Daarnaast proberen we de ramen zo lang mogelijk gesloten te houden door de kas te koelen via verneveling. Tot nu toe zien we een grote besparing op CO2-input en een verhoogde efficiëntie. Hierbij worden wel lagere CO2-concentraties geaccepteerd. De toekomst zal uitwijzen wat het effect hiervan is op de productie. Het project wordt uitgevoerd door Delphy Improvement Centre en is gefinancierd door het programma Kas als energiebron, het innovatie- en actieprogramma vanuit het ministerie LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK), de gewascoöperatie Paprika, Rijk Zwaan, De Ruiter Seeds, Enza Zaden, Cultilene, Ludvig Svensson, Gemeente Lansingerland, Stichting Hagelunie, Skytree, Priva en Van Dijk Heating een bijdrage. De proef is intensief gevolgd en begeleid door telers. ’ Bas Oudshoorn Onderzoeker Improvement Centre

Strategieën voor paprika en chrysant Voorgaand onderzoek van Kas als Energiebron heeft aangetoond dat er goed geteeld kan worden met een lagere CO2-dosering dan nu gebruikelijk is. In dit betreffende onderzoek is specifiek aandacht besteed aan de tot nu toe vrij onbelichte CO2-problematiek bij chrysant en paprika. Zo is er kennis opgebouwd over de rol van CO2 in groei, productkwaliteit en over de efficiëntie van de CO2-inzet samen met de sector en dankzij studie van eerder onderzoek voor die gewassen. Met beschikbare data zijn de groeimodellen voor chrysant en paprika geijkt, om er vervolgens kansrijke strategieën voor efficiënt CO2-gebruik mee te voorspellen. Zo zijn de geijkte gewasmodellen voor chrysant en paprika, gekoppeld aan het kasklimaatmodel, is er een reeks scenario’s gesimuleerd om de verwachte groei, oogst, benodigde CO2 en verloren CO2 te berekenen. Hiervoor werden een vijftiental strategieën voor efficiënt CO2-gebruik informatief geacht door de betrokken telers. De rekenresultaten van de strategieën zijn met de sector samen geëvalueerd. Enkele strategieën bieden een perspectief voor de praktijk om met verminderd CO2-gebruik en -verlies een redelijke gewasproductie te realiseren, waarbij wel voor ieder praktijkbedrijf maatwerk nodig is. Ga naar de bijlagen in het rapport de praktische ‘do’s and dont’s’ voor paprika en voor chrysant om het gebruik van CO2 te verlagen. De resultaten zijn in deze overzichtelijke factsheets samengevat. Het eindrapport is hier beschikbaar . Deze studie is tot stand gekomen met behulp van financiering uit het onderzoeksprogramma Kas als Energiebron en is mede gefinancierd door Kennis in je Kas (KijK).

Doel De doelstelling van dit project is de optimalisatie van de CO2-benutting te demonstreren in de paprikateelt. Hierbij wordt zowel aandacht besteed aan toekomstbestendige techniek, als aan gewasfysiologie en klimaatregeling: CO2 wordt gedoseerd vanuit een DAC (direct air capture)-systeem, en via de RTA-benadering wordt gestuurd op een zuinige inzet van CO2 met een hoog rendement. Projectomschrijving Een flink deel van het areaal (± 4000 ha) wordt ingevuld door de onbelichte ‘glasgroententeelt’, waarvan ruim 35% toebedeeld is aan de teelt van paprika. De ambitie om klimaatneutraal te worden heeft grote gevolgen voor de beschikbaarheid van CO2: dit zal in de toekomst van een externe bron moeten gaan komen. Scenarioberekeningen van WUR heeft een aantal inzichten opgeleverd om het CO2 rendement te verhogen zoals: (1) CO2 dosering beperken vanaf raamstand 20%; (2) In de zomer dosering halveren.; (3) In de middag niet/minder doseren met evt. in de ochtend een hogere doseerflux. Bovengenoemde zal uiteindelijk beproefd moeten worden. Daarnaast is er winst te behalen in het minder ventileren. Een gevolg hiervan is een stijging van de kastemperatuur, waardoor de vraag naar assimilanten stijgt. In recent onderzoek bij komkommer bleek RTA (ratio temperatuur en assimilatie) te werken. Naast het zuinig en efficiënt omgaan met CO2 is een potentiele belangrijke techniek om CO2 uit de buitenlucht te halen. Op het vlak van inpassing en aansturing van het systeem is nog kennisontwikkeling benodigd. Het systeem beschikt over een mate van buffering, waarbij de momenten waarop de CO2 wordt geconcentreerd kan worden afgestemd op de energieprijzen of de beschikbaarheid van (al dan niet eigen) zonne-energie, terwijl dosering in de kas afgestemd kan worden op het rendement. Dit project is gefinancierd door het ministerie van LNV. Er is ook een bijdrage gevraagd van het innovatiefonds Hagelunie en de gewascoörperatie paprika. Energiebesparing en CO₂-reductie zijn haalbaar, maar vragen om slimme strategieën en nieuwe technieken zoals DAC. Tegelijk moet goed gelet worden op de gewasgezondheid. De balans tussen duurzaamheid en teeltopbrengst blijft cruciaal. Projectnummer: 24004

LED-belichting is een belangrijke pijler onder de transitie naar een energiezuinigere jaarrond producerende glastuinbouw. Doordat LED keuze biedt in kleurenspectrum, en een andere warmtebalans geeft dan SON-T, zijn er veel vragen over de effecten van LED op gewasontwikkeling. Kleurenspectrum, daglengte en warmtebalans kunnen grote gevolgen hebben voor het functioneren van een gewas. Dit is afhankelijk van de gewaseigenschappen. Een ‘standaard’ rood/blauw lichtspectrum is lang niet voor alle gewassen toereikend. Bovendien kunnen de effecten van lichtspectrum en daglengte met elkaar samenhangen. Plant Lighting heeft voor verschillende gewasgroepen onderzoek naar gedaan naar de effecten van lichtspectrum en daglengte. De resultaten zijn weergegeven in maar liefst vijf deelrapporten. Aubergine Aubergine is tot nu toe nog niet succesvol in kassen onder belichting geteeld met een goede winterproductie. Dit komt doordat het fotosynthesesysteem van het gewas onder belichting beschadigt, waardoor de productie achterblijft. Er is in klimaatcellen onderzoek gedaan naar de effecten van daglengte, lichtspectrum, lichtintensiteit en ras. Het blijkt dat alle vier de factoren invloed hebben. Schade ontstaat het snelst bij een lange daglengte en bij een R/B lichtspectrum. Snel opschakelen van de lichtintensiteit geeft ook eerder schade. De verschillen tussen rassen in schadegevoeligheid zijn groot. Met een minder schade-gevoelig ras bleek het, in combinatie met het juiste opschakelregime en spectrum, mogelijk om onder gesimuleerde winterse omstandigheden in een klimaatcel ruim 1.1 kg/m²/week te realiseren bij 180 μmol/m²/s PAR belichting. Dat biedt perspectief voor de kasteelt. Paprika Paprika wordt in Nederland (nog) niet jaarrond geteeld onder belichting. In eerdere proeven van Plant Lighting en Delphy Improvement Centre bleek dat paprika in de winter geteeld kan worden met LED-belichting. Daarbij is relatief warm geteeld en relatief veel verrood aan de belichting toegevoegd om op voldoende stengelstrekking te sturen. Behoud van een goede fotosynthese en bladkwaliteit, een constante vruchtzetting, en beperking van de elektra- en warmtevraag zijn nu nog de belangrijkste uitdagingen. In twee klimaatcellen van Plant Lighting zijn twee paprikarassen onder gesimuleerde winterse omstandigheden gedurende 5 maanden geteeld bij twee etmaaltemperaturen (21 en 24°C) en twee spectra bijbelichting.De lagere teelttemperatuur van 21°C blijkt prima te kunnen onder winterse condities, en het lagere aandeel verrood gaf voldoende strekking bij de twee geselecteerde rassen. Dit biedt kansen voor een energiezuinigere jaarrond teelt van paprika. Aardbei Aardbei wordt sinds enige jaren jaarrond geteeld. Aardbei kent rassen met een lange- en korte-dag respons voor bloeiïnductie (respectievelijk doordragers en juni-dragers). Productie is relatief laag door inefficiënte onderschepping van licht, en een relatief lange periode waarin het gewas niet produceert (opgroei) en korte oogstperiode. Idealiter onderschept aardbei alle licht en produceert het gewas continu door, net als tomaat. Dit vraagt controle over stengelstrekking en bloei. Strekking van blad- en bloemstelen blijkt toe te nemen bij een langere daglengte en in zekere mate gestuurd te worden door lichtspectrum: zonder verrood gaat strekking moeizamer. Gerbera Gerbera is een kwantitatieve korte-dag plant die jaarrond geteeld wordt. In vier proefrondes zijn onder geconditioneerde omstandigheden de effecten van fotoperiode, lichtspectrum, lichtintensiteit en temperatuur onderzocht. Bij cultivar Kimsey wordt de lichtbenuttingsefficiëntie voor bloemtakproductie lager bij lange-dag, maar bij cultivar Rich speelt dat veel minder doordat lange-dag lichtonderschepping stimuleert. Net als bij aardbei is getracht met ‘fotoperiodische misleiding’ gerbera bij lange dag te laten bloeien zoals bij korte-dag. Het is niet overtuigend aangetoond dat dit bij gerbera werkt. Onder full-LED kan goed gerbera geteeld worden zonder bijzonder spectrale eisen. Lichtsom blijkt sterk bepalend voor productie en temperatuur niet (20 vs. 23°C in een wintersituatie). Dit biedt kansen voor energiebesparing. Alstroemeria Alstroemeria is een meerjarig siergewas waar LED-belichting al relatief vaak wordt toegepast in de praktijk. De teelt kent problemen met bladkwaliteit in de winter in vorm van bladchlorose en spikkels op het blad. In dit onderzoek is getracht om de oorzaak hiervan te achterhalen. In klimaatcellen is onder gesimuleerde winterse omstandigheden 31 weken lang alstroemeria geteeld bij verschillende daglengtes (12 en 18 uur) en LED-spectra (LED RGB met en zonder verrood). De laatste zes weken van de proef is een strengere winterperiode gesimuleerd, met als doel verschillen in behandelingseffect te vergroten. Er kan geconcludeerd worden dat verrood licht in het spectrum niet leidt tot vermindering van bladkwaliteitsproblemen in de winter en dat een lange daglengte chlorose kan verergeren. De simulatie van een strenge winterperiode met lagere etmaaltemperatuur, hoge luchtvochtigheid en hoge CO2-concentratie in de nacht resulteerde in een slechtere bladkwaliteit.