Zoeken

Komkommer reageert anders dan tomaat Uit het onderzoek blijkt dat komkommer gevoeliger is voor uitsluitend rood licht dan tomaat. Bij komkommer nam de fotosynthesecapaciteit duidelijk af, wat uiteindelijk ook leidde tot minder groei. Bij tomaat was dat anders. De fotosynthesecapaciteit bleef onder puur rood licht vergelijkbaar met die van planten die werden belicht met een combinatie van rood, blauw en wit licht (RBW). Wel invloed op de plantvorm Hoewel de fotosynthese en de drogestofproductie van tomaat op peil bleven, had puur rood licht wel invloed op de ontwikkeling van de plant. Zo werd meer stengelstrekking waargenomen. Opvallend is dat de totale productie van drogestof ondanks deze verandering gelijk bleef aan die onder een combinatie van rood, blauw en wit licht. Daarnaast bleek dat een beperkte hoeveelheid daglicht al voldoende is om de mogelijke nadelige effecten van puur rood licht grotendeels te voorkomen. Ongeveer 1,7 mol/m² per dag aan zonlicht, verdeeld over zes uur, bleek zowel bij tomaat als komkommer voldoende om deze effecten sterk te verminderen. Dat onderstreept het belang van een minimale bijdrage van natuurlijk daglicht in de praktijk. UV-B blijkt belangrijker dan gedacht Tijdens het onderzoek kwam nog een belangrijk aandachtspunt naar voren: de rol van UV-B-licht. Wanneer UV-B volledig ontbreekt, kunnen tomatenplanten fysiologische problemen ontwikkelen, zoals oedeem (intumescence). Uit het onderzoek blijkt dat het ontbreken van UV-B zelfs een grotere invloed heeft op de bladkwaliteit en de fotosynthese dan het gebruik van uitsluitend rood licht. Ook werden verschillen tussen rassen zichtbaar. Zo bleek het tomatenras Maxxize gevoeliger voor het ontbreken van UV-B dan Brioso. Kansen voor energiezuiniger belichten De onderzoekers concluderen dat puur rode belichting tijdens de opkweek van tomaat (voor de onderzochte rassen) goed mogelijk lijkt, mits voldoende daglicht beschikbaar is. In de proef ging het om ongeveer 1,7 mol/m² per dag aan zonlicht in combinatie met 10 mol/m² per dag rood LED-licht. Dat biedt perspectief voor een energiezuinigere opkweek, doordat minder efficiënte lichtkleuren beperkt hoeven te worden ingezet. Vervolgonderzoek De volgende stap is onderzoeken wat de effecten zijn van puur rood licht bij vruchtdragende gewassen. Daarbij ligt de focus vooral op de invloed van deze belichtingsstrategie op de vruchtontwikkeling. Over het Masterplan Lich t Het Masterplan Licht richt zich op het verlagen van het energiegebruik in de glastuinbouw door assimilatiebelichting slimmer aan te sturen. Door anders, minder of efficiënter te belichten, wordt gewerkt aan een rendabele en klimaatneutrale glastuinbouw. Dit project wordt uitgevoerd door Business unit Glastuinbouw van Wageningen University & Research, Delphy Improvement Centre en Plant Lighting. Het is gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen en Kennis in je Kas (KijK). De proef wordt gevolgd en begeleid door telers.

Actuele kennis voor de praktijk De bijeenkomst stond volledig in het teken van kennisdeling rondom de komkommerteelt. Telers en adviseurs werden bijgepraat over actuele ontwikkelingen op het gebied van energie, weerbaarheid en innovaties binnen de sector. Ook verschillende lopende onderzoeksprojecten kwamen uitgebreid aan bod. Een belangrijk onderdeel van het programma was het bezoek aan het lopende CO₂-onderzoek in de kas van Botany. Hier kregen de deelnemers een inkijkje in de praktijk en werd besproken hoe onderzoek kan bijdragen aan verdere optimalisatie van de teelt. Onderzoek en praktijk samenbrengen Naast de presentaties was er volop ruimte voor interactie. Telers en adviseurs gingen met elkaar in gesprek over actuele vraagstukken, uitdagingen en kansen binnen de komkommerteelt. Juist deze combinatie van praktijkervaring en onderzoekskennis werd door de deelnemers als zeer waardevol ervaren. Volgens organisator Mark Meijers van Glastuinbouw Nederland onderstreepte de grote betrokkenheid van de aanwezigen het belang van dit soort bijeenkomsten: “Door onderzoek en praktijk samen te brengen, zorgen we ervoor dat nieuwe kennis sneller wordt toegepast in de kas.” Waardevolle middag voor de sector De bijeenkomst liet zien hoe belangrijk het is om kennis, ervaringen en resultaten met elkaar te delen. Door gezamenlijk op te trekken kunnen telers, adviseurs en onderzoekers sneller inspelen op nieuwe ontwikkelingen en uitdagingen. Er kan dan ook worden teruggekeken op een geslaagde middag die bijdraagt aan verdere professionalisering en verduurzaming van de Nederlandse komkommerteelt. Onderaan dit artikel vind je de presentaties van deze bijeenkomst.

RTA-strategie Besparen op CO₂ kan mogelijk met de RTA-strategie: ratio temperatuur-assimilatie. Deze strategie bouwt voort op de bekende RTR-strategie (ratio temperatuur-straling), maar houdt beter rekening met de praktijk. Bij hoge lichtintensiteit raakt fotosynthese verzadigd en zorgen schommelingen in CO₂-concentratie voor afwijkingen, waardoor de RTR-strategie vooral in de zomer minder betrouwbaar is. De RTA-strategie corrigeert hiervoor door zowel lichtverzadiging als CO₂ mee te nemen. Door de ramen iets te knijpen, blijft gedoseerde CO₂ beter in de kas. Dit verhoogt zowel de assimilatie als de temperatuur. En omdat een hogere assimilatiesnelheid een hogere temperatuur toelaat, ontstaat er een efficiëntere balans in de kas. Toetsing van twee doseerstrategieën In een kasproef wordt deze kansrijke CO₂-doseerstrategie getest tegenover een referentiestrategie, met komkommer als voorbeeldgewas. Modelberekeningen laten zien dat hiermee tot 40% CO₂ bespaard kan worden, terwijl de productie met circa 5% stijgt. Het doel van het onderzoek is om te bepalen of deze resultaten in de praktijk haalbaar zijn én om de strategie eenvoudig toepasbaar te maken voor telers. Teeltduur en resultaten Het project loopt van week 17 tot en met week 42. Met name in het voor- en najaar liggen de grootste kansen voor significante CO₂-besparing. Binnenkort is de complete projectomschrijving te vinden op onze pagina met onderzoeksprojecten . Coördinatie en financiering Dit project wordt uitgevoerd door Botany in samenwerking met Plant Lighting. Dit project is gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, het innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Het project is mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK), Grodan, Klasmann-Deilmann, Ridder, Mertens, Bayer, Rijk Zwaan, Royal Brinkman en de gewascoöperaties komkommer, paprika en tomaat.

Plantdata basis voor data-gedreven telen In AGROS II werken Wageningen University & Research samen met de projectpartners aan de ontwikkeling van autonome kassen, die aangestuurd worden met intelligente algoritmes op basis van betrouwbare, automatisch verzamelde data. Anja Dieleman, projectleider van AGROS II: “Continue beschikbaarheid van uniforme data is daarbij belangrijk. Daarom werken we in dit project aan de ontwikkeling van een vision systeem om planteigenschappen automatisch te meten om op basis daarvan de teelt aan te kunnen sturen.” Camera’s in plaats van handmatig meten In de praktijk worden wekelijks met de hand gewasregistraties gedaan. Onderzoeker Bart van Marrewijk: “Deze metingen zijn arbeidsintensief en subjectief. Op de meeste bedrijven zijn er vaak maar één of enkele mensen die gewasmetingen doen om consistentie te garanderen. Met het gebruik van camera’s en slimme algoritmes kunnen deze metingen vaker gedaan worden. Elke plant wordt op dezelfde manier geanalyseerd, wat resulteert in robuustere data om de teelt op te kunnen sturen.” Op een zelfrijdend platform van VDL-ETG, partner in AGROS II, werd een opstelling gebouwd met 13 camera’s met een hoogte van 3,5 meter. Hiermee kunnen we het hele gewas in beeld brengen. Uit deze beelden worden planteigenschappen afgeleid die gebruikt kunnen worden om de teelt te sturen of als oogstvoorspelling. Van beelden naar planteigenschappen Het platform rijdt zelfstandig door de kas en de camera’s maken iedere 10 cm foto’s van het gewas. Deep learning-modellen worden gebruikt om in deze 2D-beelden bloemen, bladeren en vruchten te herkennen. De resultaten hiervan worden gekoppeld met de locatie van het platform. Vervolgens wordt deze informatie gebruikt om een 3D-reconstructie van het gewas te, waar per plant de gewenste eigenschappen uit afgeleid kunnen worden. Het mobiele systeem kan dagelijks door de kas gaan, waardoor er vaker en meer informatie beschikbaar komt. Bart: “Uit de beelden kunnen we de standaard gewaseigenschappen als aantal bladeren afleiden, echter doordat we met 3D-reconstructies werken kunnen we ook geavanceerdere gewaseigenschappen bepalen. Zoals plantbelasting en plantstatus op basis van de verhouding van komkommers en bladeren. Daarnaast kunnen we hierdoor ook planten in de tijd volgen. Zo kun je met één opstelling meerdere eigenschappen meten, zonder daarvoor verschillende sensoren te hoeven gebruiken.” Toekomstige ontwikkelingen Technologische ontwikkelingen in de glastuinbouw gaan snel. De ontwikkeling van data-gedreven glastuinbouw kan niet zonder continue betrouwbare gewasdata, maar deze data kunnen ook gebruikt worden om gewashandelingen door geautomatiseerde systemen, bijvoorbeeld een oogstrobot of bladplukrobot te ondersteunen. Ook op andere plaatsen waar veel gewasdata verzameld worden, zoals bij veredelingsbedrijven waar nieuwe rassen worden ontwikkeld. Bart: “De behoefte aan vision systemen zal in de komende jaren alleen maar toenemen. Binnen AGROS II werken wij aan nieuwe kennis en verdere ontwikkelingen van deze systemen om telers te ondersteunen in hun teelt.” Over AGROS II De glastuinbouw heeft te maken met uitdagingen op gebied van energiegebruik en beschikbaarheid van arbeid. Er is behoefte aan systemen die de teler kunnen ondersteunen in het nemen van beslissingen. In AGROS II wordt gewerkt aan intelligente algoritmes die teelt kunnen aansturen op basis van gewas-, substraat- en klimaatdata. Het project wordt uitgevoerd door Business Unit Glastuinbouw van Wageningen University & Research en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het Ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). In AGROS II werkt Wageningen University & Research samen met Cultilène, Mechatronix, Nunhems/BASF Vegetable Seeds, Delphy Improvement Centre, Greenport West Holland, Gavita International B.V., Van der Hoeven Horticultural Projects, VDL ETG, Source.ag, Gemeente Lansingerland, Innovatiefonds Hagelunie en Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. Projectleider: Anja Dieleman.

Wat is een digitale tweeling? Een digitale tweeling is een digitale weergave van de kas en de teler. Pinglin Zhang, onderzoeker en modelleur bij WUR, legt uit: “Een digitale tweeling bestuurt de kas op een vergelijkbare manier als de teler. De kennis en ervaring van de teler worden vervangen door modellen en continue sensorfeedback.” Op basis van gewas- en klimaatgegevens en de productiedoelstelling neemt de digitale tweeling elke 5 minuten beslissingen over klimaat en irrigatie, en elke week over de vruchtdunningsstrategie. Hoe stuurt een digitale tweeling de teelt? De aansturing bestaat uit verschillende modules die de belichting, verwarming en ventilatietemperatuur, het gebruik van schermen, de CO2-dosering, irrigatie en gewasmanagement regelen. “Uit eerdere proeven kennen we de omrekeningsfactor van licht naar oogstbare komkommers. We gebruiken deze factor om de productiedoelstelling voor de komkommers te vertalen naar een belichtingsstrategie. We streven ernaar om belichting kostenefficiënt te gebruiken. Beslissingen over de belichting worden elke 5 minuten genomen, op basis van variabele elektriciteitsprijzen en de weersvoorspelling”, legt Pinglin uit. De andere klimaatfactoren worden vervolgens geregeld op basis van de belichtingsstrategie. Om de groei te optimaliseren, worden temperatuur en licht in balans gebracht door de verwarming en ventilatie te regelen op basis van de gerealiseerde dagelijkse lichtinval. Hieruit volgen strategieën voor de regeling van luchtvochtigheid, irrigatie en CO2-concentratie. Het model bepaalt daarna de setpoints die worden ingevoerd in de klimaatcomputer zodat de kas aangestuurd wordt. Wat zijn de grootste uitdagingen van autonome sturing? De huidige komkommerteelt laat zien dat een autonome teeltsturing haalbaar is. Er zijn echter wel een aantal aandachtspunten. Anja Dieleman, projectleider van AGROS II, legt uit: “Data zijn de basis voor een autonome sturing. De beschikbaarheid van betrouwbare data is cruciaal. Sensoren moeten correct geplaatst zijn, systemen moeten werken en de weersvoorspelling moet betrouwbaar zijn. Alleen dan is autonome besturing realistisch.” Pinglin voegt daaraan toe: “De systemen moeten betrouwbaar en robuust zijn. Zo moeten verwarmingssystemen nauwkeurig kunnen reageren op ingestelde waarden en aan de vereiste warmtevraag kunnen voldoen; en de belichting moeten kunnen dimmen op basis van de ingestelde waarde. Daarnaast is een betrouwbare internetverbinding cruciaal voor het monitoren en besturen van de kas. Er moet daarom een noodplan of back-up aanwezig zijn om onvoorziene scenario's, zoals internetstoringen of uitval van sensoren, op te vangen.” Is een digitale tweeling al toepasbaar in de praktijk? De glastuinbouw wordt steeds complexer: bedrijven worden steeds groter, leveringscontracten worden ingewikkelder, energieprijzen zijn sterk gestegen en er is een tekort aan geschoolde arbeidskrachten. Voor individuele telers is het bijna onmogelijk om al deze factoren in de gaten te houden. Daarom is er behoefte aan systemen die telers kunnen ondersteunen bij hun besluitvorming. Is een digitale tweeling al toepasbaar in de praktijk? Pinglin Zhang: “Ik denk dat dit haalbaar is. Als bedrijven een teeltplan hebben, toegang tot weersvoorspellingen, sensoren om gegevens te verzamelen en regelbare systemen zoals dimbare belichting, is aan een aantal vereisten voldaan. Technisch gezien kan de overgang naar autonome aansturing dan worden gemaakt. Telers zullen eerst ervaring op willen doen het systeem en vertrouwen krijgen in de beslissingen, voordat ze het systeem geleidelijk de controle zullen laten overnemen.” Over AROS II De glastuinbouw heeft te maken met uitdagingen op gebied van energiegebruik en beschikbaarheid van arbeid. Er is behoefte aan systemen die de teler kunnen ondersteunen in het nemen van beslissingen. In AGROS II wordt gewerkt aan intelligente algoritmes die teelt kunnen aansturen op basis van gewas-, substraat- en klimaatdata. Het project wordt uitgevoerd door Business Unit Glastuinbouw van Wageningen University & Research en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het Ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). In AGROS II werkt Wageningen University & Research samen met Cultilène, Mechatronix, Nunhems/BASF Vegetable Seeds, Delphy Improvement Centre, Greenport West Holland, Gavita International B.V., Van der Hoeven Horticultural Projects, VDL ETG, Source.ag, Gemeente Lansingerland, Innovatiefonds Hagelunie en Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. Projectleider: Anja Dieleman.

Ondersteuning van beslissingen Bedrijfsvoering in de glastuinbouw wordt steeds complexer. Telers moeten rekening houden met variabele prijzen voor hun product en van energie en grondstoffen, steeds grotere bedrijven en een tekort aan geschoolde arbeidskrachten. In AGROS II werkt Wageningen University & Research samen met de private sector aan de ontwikkeling van systemen die telers kunnen ondersteunen bij hun operationele beslissingen. Anja Dieleman, projectleider van AGROS II, zegt: “We hebben een systeem ontwikkeld dat telers ondersteund bij het aansturen van hun teelt op afstand, gebaseerd op sensordata en een dashboard. Dit wordt in de huidige komkommerteelt beproefd.” Teeltplan De basis voor data-gedreven telen is een goed teeltplan. Caterina Carpineti en Monique Bijlaard, onderzoekers bij WUR, hebben samen met deskundigen van de AGROS II-partners Nunhems, Mechatronix en Cultilène het teeltplan voor komkommers ontworpen. Monique Bijlaard: “In het plan hebben we de productiedoelstelling in kg. komkommers per vierkante meter vastgelegd. Uitgaande van een eerder behaalde lichtbenuttingsefficiëntie, kunnen we de lichtbehoefte berekenen om dit doel te bereiken. Dat bepaalt de belichtingsstrategie. Op basis van het aantal nieuw gevormde bladeren per week bepalen we de vruchtdunningsstrategie. Dat vormt de basis voor onze teeltsturing.” Meest recente kennis wordt gebruikt “We gebruiken de meest recente onderzoeksresultaten om onze teeltstrategie te optimaliseren”, aldus Caterina Carpineti. “Onze aansturing is gebaseerd op dynamische stroomprijzen. We proberen hoge lichtintensiteiten te vermijden wanneer de prijzen hoog zijn. Dat betekent dat we 's ochtends de belichting dimmen tot minimaal 100 µmol/m2/s PAR en de lampen om 15.00 uur uitschakelen. Om de productiedoelstelling te halen, streven we naar 20 mol PAR licht per m2 per dag.” Andere klimaatomstandigheden, zoals temperatuur en CO2-concentratie, worden aangepast aan de belichting. Watergeefstrategie Een integraal onderdeel van het teeltplan is de watergeefstrategie, waarbij de dagelijkse streefwaarden voor matwatergehalte en drainpercentage worden bepaald. In de kas is een weeggoot geïnstalleerd die hoeveelheid watergift, drain en vochtgehalte van het substraat meet. Caterina Carpineti: “De irrigatie wordt aangestuurd door een algoritme dat is gebaseerd op de verwachte wateropname door het gewas. Continue gegevens van de weeggoot leveren feedback aan het algoritme, dat de strategie gedurende de dag waar nodig kan aanpassen.” Dashboard en data-gedreven teeltsturing Om data-gedreven te kunnen telen, zijn betrouwbare gegevens van gewas, klimaat en irrigatie noodzakelijk. Klimaat- en irrigatiedata worden automatisch en continu verzameld, terwijl gewasgegevens nog handmatig met tussenpozen van (meerdere) dagen worden gemeten. In AGROS II worden alle gegevens inzichtelijk gemaakt via een speciaal ontwikkeld dashboard dat toegankelijk is voor de telers en gewasdeskundigen van de begeleidingscommissie. Als de gegevens laten zien dat de gerealiseerde gewasontwikkeling en -productie afwijken van het teeltplan, kunnen ze aanpassingen voorstellen in klimaat, watergift of teelthandelingen zonder het gewas daadwerkelijk te zien. Zo zetten we de eerste stappen richting een data-gedreven komkommerteelt. Over AGROS II De glastuinbouw heeft te maken met uitdagingen op gebied van energiegebruik en beschikbaarheid van arbeid. Er is behoefte aan systemen die de teler kunnen ondersteunen in het nemen van beslissingen. In AGROS II wordt gewerkt aan intelligente algoritmes die teelt kunnen aansturen op basis van gewas-, substraat- en klimaatdata. Het project wordt uitgevoerd door Business Unit Glastuinbouw van Wageningen University & Research en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het Ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). In AGROS II werkt Wageningen University & Research samen met Cultilène, Mechatronix, Nunhems/BASF Vegetable Seeds, Delphy Improvement Centre, Greenport West Holland, Gavita International B.V., Van der Hoeven Horticultural Projects, VDL ETG, Source.ag, Gemeente Lansingerland, Innovatiefonds Hagelunie en Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. Projectleider: Anja Dieleman.

Ondersteuning in een complexe praktijk De glastuinbouw staat voor grote uitdagingen. Bedrijven worden groter, contracten met leveranciers complexer, energieprijzen zijn sterk gestegen en gekwalificeerd personeel is niet makkelijk te vinden. Voor individuele telers is het vrijwel onmogelijk om al deze factoren - die cruciaal zijn voor een rendabele bedrijfsvoering - goed te overzien. Er is daarom behoefte aan systemen die telers ondersteunen bij het aansturen van hun teelten. In AGROS II werkt Wageningen University & Research samen met het bedrijfsleven aan de ontwikkeling van zulke systemen. Data-gedreven komkommerteelten Deze maand worden daarom in drie kascompartimenten op de WUR-onderzoekslocatie voor glastuinbouw in Bleiswijk komkommerteelten gestart. Elk compartiment is voorzien van sensoren die realtime gewas-, klimaat- en substraatdata uit de kas aanleveren en wordt aangestuurd door een afzonderlijke methode: a) een Digital Twin, gebaseerd op bestaande gewas- en kasklimaatsimulatiemodellen van WUR b) een zelflerend AI-algoritme c) een teelt die op basis van realtime data uit de kas door ervaren teeltdeskundigen wordt aangestuurd Het doel van alle drie de methodes is het maximaliseren van de nettowinst, ofwel de opbrengst (geoogste komkommers) minus de variabele kosten (elektriciteit, aardgas en CO2). Dashboard en digitale begeleiding De data-gedreven teelt wordt begeleid door een groep telers en teeltdeskundigen van de AGROS-partners die gebruikmaken van zowel door sensoren in hun compartiment gegenereerde data als eigen visuele waarnemingen. Elke twee weken evalueren zij de teelt op basis van gewas-, klimaat- en substraatdata via een speciaal ontwikkeld teeltdashboard. Na het formuleren van adviezen op basis van deze data kunnen zij de kas bezoeken om hun bevindingen te verifiëren. Projectleider Anja Dieleman licht toe: “Het wordt interessant om te zien of experts op basis van visuele inspectie tot dezelfde aanbevelingen komen als op basis van data. Als dat niet zo is, kunnen zij uitleggen welke waarnemingen daarvoor doorslaggevend waren. Die inzichten gebruiken we vervolgens om de gewasprestatie-indicatoren in het teeltmanagementdashboard verder te verbeteren.” Kracht van samenwerking AGROS II is een publiek-private samenwerking waarin de businessunit Glastuinbouw van Wageningen University & Research samenwerkt met Nunhems/BASF Vegetable Seeds, Cultilène, Mechatronix, Stichting KIJK, Delphy, Greenport West Holland, Gavita International B.V., Van der Hoeven Horticultural Projects, VDL ETG, Source.ag, Gemeente Lansingerland, het Innovatiefonds Hagelunie en de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. De deelnemende bedrijven leveren onder meer belichtingssystemen, substraten, zaden en hun specialistische kennis. De overige partners versterken het project via hun netwerken van telers en bedrijven en via hun verbinding met de samenleving.

Komkommerproef met hogere productie en betere energie-efficiëntie In de vorige winterproef lukte het om de productie met 43% te verhogen, maar de lichtbenuttingsefficiëntie (LBE) bleef laag. Daarom lag tijdens dit vervolgonderzoek de focus op het verhogen van deze lichtbenuttingsefficiëntie door te sturen op vruchtzetting en het verlagen van het drogestofpercentage in de vruchten. De verwachting was dat het drogestofpercentage van de vruchten zou dalen bij een hogere plantbelasting. Ook werd gekeken of een aanpassing in EC hier invloed op had. Daarnaast werd ingezet op het verder optimaliseren van de verdeling van energie tussen licht en warmte met: een intensieve schermstrategie, actieve ontvochtiging en beperking van de verdamping, zodat restwarmte van de lampen kan bijdragen aan het opwarmen van de kas. Resultaten en conclusies De resultaten zijn positief: de LBE lag ongeveer 8% hoger dan vorig jaar, en de productie steeg met 36%. De voorspelde productie van 67,7 kg/m² werd bijna gehaald, met 66,5 kg/m² bij de standaard EC en 64,8 kg/m² bij de aangepaste EC. Het drogestofpercentage bleef met 3,4% gelijk aan vorig jaar, en bleek vooral een raseigenschap van Dee Flexion. Energieverbruik hoger door koude winter Het totale energieverbruik lag hoger dan gepland (213 kWh/m² en 6,2 m³/m²), vooral door de koude en donkere winter. Toch is de energie-efficiëntie verbeterd: per kilo product werd 11% minder energie gebruikt dan vorig seizoen. Energie-efficiëntie gestegen met 11% Hoewel de doelstellingen niet volledig zijn gehaald, laten de resultaten zien dat een hogere productie en betere energie-efficiëntie hand in hand kunnen gaan. De verbeterde LBE en stabiele vruchtkwaliteit maken duidelijk dat er met verdere optimalisatie nog meer winst te behalen is in jaarronde komkommerteelt. Ondanks het hogere energieverbruik, is de energie-efficiëntie in m3 /kg gestegen met 11% ten opzichte van vorige winter. Financiering Dit project is uitgevoerd door Botany en Plant Lighting. Het is gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Het project is mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK), de Gewascoöperatie Komkommer en is begeleid door telers.

Minder CO₂, maar slimmer ingezet Bij minder CO 2 gebruik is het verstandig om de overgebleven CO 2 zo in te zetten dat het rendement erop maximaal is. In dit onderzoek is onderzocht wat het effect is van een beperking van CO 2 dosering op ventilatievoud en op buitenstraling. Het doel is om zo de hoeveelheid gedoseerde CO 2 die niet door de plant opgenomen wordt, te verminderen. Met een speciaal model is berekend wat het effect is op gewasfotosynthese van CO 2 doseringsstrategieën. Vooraf is het doel gesteld om niet meer dan 15 kg/m 2 /jaar aan CO 2 te gebruiken. Dit doel is ruimschoots gehaald, maar zowel in de praktijk als modelmatig is aangetoond dat dit wel ten koste is gegaan van de productie. De strategieën verbeteren het CO 2 rendement, maar compenseren slechts een deel van het verlies aan gewasfotosynthese. Conclusie is dat het bij de huidige CO 2 -prijzen onverstandig is om te besparen op CO 2 gebruik. Pas bij een CO 2 -prijs van €0,60 per kg is het verstandiger is om minder CO 2 te doseren. Test met Direct Air Capture In de proef is een prototype van SkyTree getest, die CO₂ uit de buitenlucht haalt (Direct Air Capture, DAC). Deze machine bleek in staat om een deel van de CO 2 -vraag te leveren, maar de kostprijs lag boven de genoemde grens van €0,60 per kg. Maar verwacht wordt is dat toekomstige, commerciële versies dit wel zullen kunnen bereiken. Problemen met gewasgezondheid Tegen het einde van de teelt ontstonden gezondheidsproblemen in het gewas. Dit leidde tot een zwakke plant en een mislukte laatste vruchtzetting. De planten leken verzwakt te zijn door een langdurig gebrek aan assimilaten (deels veroorzaakt door de lagere gewasfotosynthese als gevolg van CO 2 -reductie) in combinatie met een te hoge plantbelasting door het seizoen heen. De problemen leken qua symptomen sterk op de in de praktijk vaak aangetroffen wortelproblemen. Op basis van deze resultaten concluderen wij dat een oplossing voor deze gewasgezondheidsproblematiek in de assimilatenbalans gezocht kan worden. Conclusie Energiebesparing en CO₂-reductie zijn haalbaar, maar vragen om slimme strategieën en nieuwe technieken zoals DAC. Tegelijk moet goed gelet worden op de gewasgezondheid. De balans tussen duurzaamheid en teeltopbrengst blijft cruciaal. Financiering en coördinatie Dit project is uitgevoerd door Delphy in samenwerking met Plant Lighting en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door het Innovatiefonds Hagelunie, de gewascoöperatie Paprika en Kennis in je Kas (KijK). De proef is begeleid door telers. Onderzoek door: Bas Oudshoorn (Delphy) en Martijn Wiekens (Plant Lighting)

Doel en relevantie voor de praktijk CO₂ wordt steeds schaarser en duurder. Tegelijkertijd blijft CO₂ onmisbaar voor een goede gewasgroei. Dit onderzoek richt zich op een nieuwe doseerstrategie (RTA) waarmee telers mogelijk tot 40% CO₂ kunnen besparen, zonder productieverlies. Modelberekeningen laten zelfs zien dat de productie met circa 5% kan toenemen. In dit project wordt onderzocht of deze resultaten ook in de praktijk haalbaar zijn. De strategie wordt getest in een komkommerteelt en moet uiteindelijk eenvoudig toepasbaar zijn voor telers. Daarnaast wordt een eerste ontwerp gemaakt van een RTA-strategie voor tomaat, paprika en aardbei. Projectbeschrijving De nieuwe RTA-strategie (Ratio Temperatuur-Assimilatie) stemt de CO₂-dosering af op de lichtintensiteit, ventilatie en assimilatie van het gewas. Door slimmer te ventileren blijft meer CO₂ in de kas, waardoor de plant efficiënter kan groeien. Een iets hogere temperatuur wordt daarbij gecompenseerd door een hogere fotosynthese. Modelberekeningen laten zien dat deze aanpak kan leiden tot 40% minder CO₂-verbruik en 5% meer productie ten opzichte van een gangbare teeltstrategie. In dit onderzoek wordt deze verwachting getoetst in een praktijkproef met komkommer. Daarbij worden onder meer productie, vruchtkwaliteit, CO₂- en energiegebruik, vochtbalans, gewasontwikkeling en ziektedruk uitgebreid gemonitord. Het project is opgebouwd uit vier werkpakketten (WP's): WP1: Voorbereiding van de kasproef WP2: Uitvoering van de kasproef WP3: Implementatie van de RTA-strategie en ontwikkeling van een RTA-strategie voor tomaat, paprika en aardbei (na een Go/No-Go-moment tussen WP2 en WP3) WP4: Kennisverspreiding via leergroepen, bijeenkomsten en een eindsymposium. Financiering en coördinatie Het totaalbudget voor dit onderzoek is € 598.089, waarvan € 1.000 door gewascoöperatie Komkommer, € 1.000 door gewascoöperatie Tomaat, € 1.000 door gewascoöperatie Paprika, € 5.000 door substraatleveranciers en € 590.089 door Kas als Energiebron. Dit project wordt gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). Het onderzoek wordt uitgevoerd door Botany, i.s.m. Plant Lighting. De proef wordt begeleid door telers. Projectnummer: 25119