Zoeken

Twee alternatieven voor de klassieke kas Phalaenopsis, beter bekend als de vlinderorchidee, stelt hoge eisen aan het kasklimaat. De combinatie van een warme opkweekfase en een koelere afkweekfase maakt de teelt relatief energie-intensief. Daarom onderzochten de onderzoekers twee alternatieven voor de traditionele kas: een semi-gesloten kas en een volledig daglichtloos teeltsysteem. Daarbij stond één centrale vraag centraal: kunnen deze systemen het energiegebruik verlagen, zonder in te leveren op plantkwaliteit en productie? Daglichtloze opkweek biedt de meeste kansen De grootste energiewinst werd behaald met het daglichtloze teeltsysteem. Door de kas volledig te isoleren, daalde de warmtevraag fors. Daar staat wel een hogere elektriciteitsvraag tegenover, omdat alle belichting met LED plaatsvindt. Volgens de onderzoekers ontstaat juist perspectief wanneer deze extra elektriciteit duurzaam wordt opgewekt met zonnepanelen. De meest kansrijke oplossing blijkt een combinatie van een daglichtloze opkweek en een reguliere glazen kas voor de afkweek. In dat scenario kan zowel warmte als elektriciteit worden bespaard, terwijl de planten minstens even snel groeien als in de praktijk. Semi-gesloten kas vraagt verdere optimalisatie Ook de semi-gesloten kas liet zien dat warmte kan worden bespaard. Het systeem gebruikt geconditioneerde lucht en een gecontroleerde luchtstroom door het gewas, waardoor efficiënter met warmte kan worden omgegaan. Tijdens de proef bleek echter dat de watergift en potafdroging nog onvoldoende gelijkmatig waren. Daardoor ontstonden verschillen in groei tussen de planten. Voordat dit systeem commercieel toepasbaar is voor de Phalaenopsisteelt, is verdere optimalisatie nodig. Vervolgonderzoek richt zich op plantkwaliteit De resultaten laten zien dat beide teeltsystemen interessante bouwstenen kunnen zijn voor een toekomstbestendige en fossielvrije Phalaenopsisteelt. Tegelijkertijd zijn er nog uitdagingen. Zo vraagt de plantkwaliteit in het daglichtloze systeem verdere verbetering, onder meer om de strekking van bladeren en de beworteling beter te sturen. Met het eindrapport is een belangrijke stap gezet in de zoektocht naar nieuwe teeltsystemen die bijdragen aan een klimaatneutrale glastuinbouw. De komende jaren wordt verder onderzocht hoe deze concepten kunnen worden doorontwikkeld voor toepassing in de praktijk. Financiering en coördinatie Dit project is uitgevoerd door Plant Lighting, in samenwerking met LKP Plants, Certhon en Wageningen University & Research Glastuinbouw. Dit project is gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Het onderzoek is medegefinancierd door de gewascoöperatie Potorchidee. Mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef is begeleid door telers.

Energie-intensieve teelt Medicinale Cannabis wordt beschouwd als een energie-intensieve teelt, vooral in een omgeving waar verlichting en HVAC-systemen (verwarming, ventilatie en airconditioning) en ontvochtiging een groot deel van het totale energieverbruik voor hun rekening nemen. De studie identificeert de belangrijkste energie-intensieve factoren, zoals belichting, klimaatregeling, water- en voedingsbeheer, en stelt geavanceerde teeltstrategieën voor, waaronder het gebruik van dynamische verlichting, optimalisatie van HVAC-systemen, waterbesparing en het elimineren van de vegetatieve fase van de teelt. Door deze strategieën te combineren met hernieuwbare energiebronnen, kan de CO 2 -voetafdruk van de cannabisteelt aanzienlijk worden verminderd. Hierdoor kan energieneutrale productie op termijn haalbaar worden. Zo kan een weg ingeslagen worden richting energieneutraliteit voor de teelt van dit hoogwaardig en farmaceutisch belangrijk opkomend gewas. In Canada is (medicinale) Cannabisproductie al geruime tijd toegelaten. Hieruit is een industrie ontstaan die 474 productiebedrijven kent met een totaal areaal van 187 ha. Voor Nederland zou dit betekenen dat een vergelijkbare industrie in de toekomst ongeveer 90 ha teelt zou omvatten. Met het oog op de hoge energiebehoeften van deze teelt, is het van belang om op dit ‘nieuwe’ gewas te anticiperen en de teelt zo energieneutraal mogelijk te krijgen. Potentieel van 70% energiereductie Simulaties van implementatiescenario’s duiden op een potentieel tot 70% reductie van energie in de teelt. Het gaat hierbij onder meer over nieuwe en energiezuinige teeltmethoden en -systemen zoals aeroponics, elimineren van de vegetatieve teeltfase, gebruik van tussenbelichting en het manipuleren van plantarchitectuur. De belangrijkste conclusie van het onderzoek, is dat het bereiken van energieneutraliteit in de Cannabissector niet alleen een technische uitdaging is, maar dat ook economische en regelgevende barrières overwonnen moeten worden om een duurzame en energie-efficiënte sector te creëren. Dit project is uitgevoerd door Innexo en Wageningen UR Business unit glastuinbouw en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef is gevolgd en begeleid door telers.

Het project is geïnitieerd door de gewascoöperatie Komkommer en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Het onderzoek levert belangrijke inzichten op. Resultaten derde proefseizoen In de eerste twee winterseizoenen van het project zijn de eerste stappen gezet in het terugbrengen van het energieverbruik. Afgelopen winter was het doel om dit verder te optimaliseren, door een verbeterde licht-warmteverhouding en door beperking van de verdamping. De belangrijkste resultaten waren een toename van de opbrengst met bijna 45% en een besparing van energie met ruim 21%. Met deze resultaten is aangetoond dat door de verdamping te beperken, met heel weinig warmte een belichte teelt kan worden uitgevoerd. De totale productie ligt nog niet op praktijkniveau. Teeltoptimalisatie is dan ook het volgende doel. Vervolgstappen zijn het verder opzoeken van de grenzen van energie-input en gewasverdamping zonder dat het ten koste gaat van de plantgezondheid. Bekijk hier de video met de leerpunten van het derde seizoen Optimale komkommerteelt bij minimaal energieverbruik. Het onderzoek is geïnitieerd door de gewascoöperatie Komkommer, gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron en mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (Kijk), een brede begeleidingscommissie en kennispartners uit het bedrijfsleven: BASF Nunhems, Biotalys, Enza Zaden, Grodan, Maurice, Mertens, More, NovaCropControl, Plant Lighting, Ridder, Rijk Zwaan, Royal Brinkman en Signify.

Doel De doelstelling van dit project is om een energiezuinige komkommerteelt onder LED-belichting te realiseren met 180 kWh en < 4m3 aardgas voor warmte. Dit is een besparing van meer dan 50% ten opzichte van de huidige praktijk. Projectbeschrijving Met een stapsgewijze aanpak zijn Botany en Plant Lighting de afgelopen twee winterseizoenen bezig om het energieverbruik in komkommer drastisch te verminderen richting een klimaatneutrale teelt. In het seizoen ‘24/’25 willen de indieners op de ingeslagen denklijn verder en het gasverbruik/m2 verder verminderen door meer te belichten en de isolatie van de kas verder te verhogen door het gebruik van een combinatie van een energie- en verduisteringsscherm op één dradenbed, waardoor er in de winterperiode meer isolerend vermogen is. De volgende vraagstellingen staan hierbij centraal: Is het mogelijk om de ecologische footprint van een kilogram komkommer nog verder te verlagen, door relatief meer licht (elektra) en minder warmte (gas) te gebruiken? Wat is de optimale/minimale verdamping van de komkommerplant in relatie tot energiebesparing? Hoe kan het drogestofpercentage in de vruchten verlaagd worden zonder in te leveren op kwaliteit? Wat is de kostprijs van deze nieuwe manier van telen? Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. De resultaten zijn positief: de LBE lag ongeveer 8% hoger dan vorig jaar, en de productie steeg met 36%. De voorspelde productie van 67,7 kg/m² werd bijna gehaald, met 66,5 kg/m² bij de standaard EC en 64,8 kg/m² bij de aangepaste EC. Het drogestofpercentage bleef met 3,4% gelijk aan vorig jaar, en bleek vooral een raseigenschap van Dee Flexion. Energieverbruik hoger door koude winter Het totale energieverbruik lag hoger dan gepland (213 kWh/m² en 6,2 m³/m²), vooral door de koude en donkere winter. Toch is de energie-efficiëntie verbeterd: per kilo product werd 11% minder energie gebruikt dan vorig seizoen. Energie-efficiëntie gestegen met 11% Hoewel de doelstellingen niet volledig zijn gehaald, laten de resultaten zien dat een hogere productie en betere energie-efficiëntie hand in hand kunnen gaan. De verbeterde LBE en stabiele vruchtkwaliteit maken duidelijk dat er met verdere optimalisatie nog meer winst te behalen is in jaarronde komkommerteelt. Ondanks het hogere energieverbruik, is de energie-efficiëntie in m3 /kg gestegen met 11% ten opzichte van vorige winter. Projectnummer: 24019

Doel Het doel van dit project is demonstratie van een duurzame lisianthusteelt met een veel lagere energie-input dan tot nu toe in de praktijk gebruikelijk is. De ondergrens wordt opgezocht voor het elektragebruik voor belichting en de aanvullende warmtevraag. Projectbeschrijving Lisianthus is een hoogproductieve en intensieve teelt: er wordt zeer intensief belicht en de warmtevraag is hoog. Na iedere teelt wordt de grond gestoomd, wat ook gasverbruik vraagt. Daarnaast worden groeihormonen gebruikt voor strekking aan het begin van de teelt en remming van bloemstelen aan het einde van de teelt. De lisianthusteelt zet in op verduurzaming. Recent heeft dit veel kennis over effecten van daglengte, lichtspectrum en stralingswarmte opgeleverd. Die kennis wordt momenteel ingepast in een praktijk-demoproef met goede resultaten t.a.v. teelt en ook energiebesparing. Dit project is een vervolg daarop waarin onder andere bespaard wordt op belichting, maximaal geïsoleerd door intensief schermen, gegoten met druppelslangen en de inzet van groeiregulatoren wordt verder gereduceerd. De kennis van het onderzoek naar de effecten van klimaat en voeding op het ontstaan van brandkoppen wordt ingepast. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Lager energiegebruik mogelijk, zonder kwaliteitsverlies In dit onderzoek is aangetoond dat de ondergrens voor energie-input in de lisianthusteelt verder omlaag kan dan tot nu toe in de praktijk gebruikelijk is. Door een combinatie van energiebesparende maatregelen bleef de teelt snel en stabiel, met takken van goede kwaliteit (voldoende lengte, gewicht en houdbaarheid). Slimmer belichten werkt direct door in elektra-besparing Het elektriciteitsgebruik kan verder worden verlaagd door PAR- en verroodbelichting tijdig af te schakelen zodra er voldoende daglicht beschikbaar is. Dit leidde niet tot negatieve effecten op de teeltsnelheid of takkwaliteit. Ook het beperken van verrood tot alleen de eerste teeltweken bleek passend binnen een energiezuinige strategie. Vochtbeheersing blijft de kritische factor Een belangrijk aandachtspunt blijft het beheersen van brandkoppen, omdat ernstige verbranding kan leiden tot verlies van het groeipunt, teeltvertraging en dus extra energiegebruik. Om dit te voorkomen is gekozen voor extra luchtbeweging en telen bij een hoger vochtdeficiet (>6 g/m³) om verdamping te stimuleren. Dit hielp om brandkoppen beheersbaar te houden, maar vroeg tegelijkertijd om extra warmte-inzet voor vochtafvoer. Ontvochtiging nog niet efficiënt genoeg: warmteverlies blijft knelpunt De actieve ontvochtigers bleken in de praktijk onvoldoende efficiënt om genoeg vocht af te voeren. Daardoor moest een deel van de ontvochtiging alsnog via kieren en luchtramen, wat zorgde voor latent warmteverlies. Dit maakt vervolgvraagstukken relevant, zoals: is een hoger vochtdeficiet gedurende de héle teelt nodig, of vooral in de eerste fase? Praktijkwaarde: scherpere sturing maakt energiezuinig telen haalbaar De resultaten laten zien dat energiezuinigere lisianthusteelt haalbaar is, mits telers lichtsturing, luchtbeweging en vochtbeheersing goed op elkaar afstemmen en fasegericht sturen. Daarmee biedt het onderzoek concrete aanknopingspunten om verdere stappen te zetten richting een toekomstbestendige lisianthusteelt met lagere energie-input. Projectnummer: 24008

Doel Het doel van dit project is een demonstratieproef uitvoeren waarin met zo min mogelijk warmte-input, elektra en zonder gebruik van remmiddelen een goede kwaliteit Kalanchoë geteeld wordt. Projectbeschrijving Kalanchoë is na Phalaenopsis het belangrijkste product binnen het segment potplanten. Het is een jaarrond-teelt met belichting. Kalanchoë heeft een aantal bijzondere eigenschappen t.a.v. reactie op daglengte en ook dat het wisselt tussen CAM en C3 fotosynthese. In het voorgaande project wordt een energiezuinige teelt zonder gebruik van remmiddelen gedemonstreerd. Echter voldeden de planten, geteeld onder energiezuinige omstandigheden en zonder remmiddelen, helaas niet allemaal aan de gewenste kwaliteit. Dit project is een vervolg waarin het microklimaat op een energiezuinige manier gestuurd kan worden door actief te ontvochtigen en een nieuw teeltsysteem met verticale luchtbeweging. De eerste teelt valt in het najaar en is bedoeld om met het nieuwe teeltsysteem met verticale luchtbeweging te leren telen. In de daarop volgende winter-teelt wordt energiegebruik geminimaliseerd en is energiezuinig telen met behoud van kwaliteit de grootste uitdaging. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Het onderzoek bevestigt dat Kalanchoë goed kan groeien met een energiezuinige teeltstrategie op basis van full-LED-belichting en intensief schermen, maar dat remmiddelenvrije teelt alleen haalbaar is met compact groeiende cultivars. Verhoogde verdamping via verticale luchtbeweging leidde wel tot een droger microklimaat, maar had vrijwel geen effect op de plantvorm. Het verkorten van de opkweekfase gaf kleinere planten zonder kwaliteitswinst, terwijl veenvrij telen vergelijkbare resultaten opleverde als het standaard substraat. De bevindingen suggereren dat Kalanchoë mogelijk bij hogere luchtvochtigheid geteeld kan worden zonder kwaliteitsverlies, wat perspectief biedt voor verdere energiebesparing. Verdere studie is nodig om te bepalen wat de minimale benodigde gewasverdamping is voor gezonde groei. Projectnummer: 24007

Doel Het doel is de ontwikkeling van een blueprint voor een klimaatneutrale onbelichte aardbeienteelt. Er wordt gekeken naar mogelijkheden om de warmtevraag fossielvrij in te kunnen vullen waarbij gezocht wordt naar synergie tussen technische en teelt-technische mogelijkheden. Ook wordt het CO₂ verbruik geminimaliseerd. Projectbeschrijving Het areaal aardbei onder glas in Nederland groeit flink door. Van het areaal is 90% onbelicht en er zijn veel verschillende teeltstrategieën. Aardbeienteelt is een vrij koele teelt met een relatief hoge energievraag in vergelijking met vruchtgroente. Er bestaan hoge dag/nacht verschillen in temperatuur en uitdagingen met de vochtbalans. Dit terwijl elke kas op jaarbasis een positieve warmtebalans heeft. In dit project worden de kennis rond de teelt, de inpassing van technische mogelijkheden in het teeltsysteem en innovaties samengebracht. Op basis van analyses en berekeningen wordt de ‘blueprint’ opgesteld hoe de teelt klimaatneutraal kan worden. Het project is opgedeeld in de volgende werkpakketten: Inventarisatie en brainstorm: verzamelen van de technisch en teelt-technisch mogelijkheden door WUR glastuinbouw en Delphy ISFC in samenspraak met de praktijk. Op deze manier worden diverse potentiële blueprints gezamenlijk geformuleerd. Analyse en creatie blueprint(s): in een simulatieronde wordt toegewerkt naar één of meerdere blueprints. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Projectnummer: 24006

Doel Het doel van dit project is een teeltconcept ontwikkelen en demonstreren waarbij met een warmtevraag van minder dan 9 m3/m2 en maximaal 4 kg/m2 aan CO2 een goede teelt met een low-chill aardbei gerealiseerd kan worden. De warmtevraag wordt ingevuld door warmteoogst in de zomer en seizoensopslag. Projectbeschrijving Voor een belichte jaarrond aardbeiteelt is veel energie nodig: warmte en elektriciteit. Daarom is er volop belangstelling voor andere teeltsystemen waarin geen belichting nodig is en de warmtevraag lager is, maar het plukseizoen gelijkmatiger verloopt en langer is dan de traditionele doorteelt met twee productiepieken in de herfst (9-10 weken) en het voorjaar (5-6 weken). Low-chill aardbeien bieden hier mogelijkheden. De ervaringen zijn veelbelovend, maar ook nog zeer beperkt. Ook het huidige teeltsysteem met low-chill aardbeien in de ETFE kas biedt veel potentie, maar optimalisatie is qua teelt, energie en CO2 nog mogelijk. Dit project bestaat daarom uit een aardbeienteelt in EFTE-kas met geoptimaliseerd energieverbruik door onder andere het creëren van luchtbeweging onder het scherm, realisatie van een DIF en het aanhouden van een hogere etmaaltemperatuur. Vervolgens wordt inzicht verkregen in verdamping in relatie tot gewasopbouw. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Met lage energie- en CO2-input was de productie voor Inspire 9,2 kg/m² klasse I en voor Fandango 9,0 kg/m² klasse I. Dat had hoger kunnen zijn als de meeldauw beter onder controle was gebleven. Tot begin augustus werden er nieuwe trossen aangelegd bij het ras Inspire. Dit liet zien dat de verduistering in mei en eerste helft juni nog gezorgd heeft voor trosinductie. De vruchtmaat was voor beide rassen goed en de refractie over het algemeen ook Projectnummer: 23025

Doel Het doel van dit project is ontwikkeling en demonstratie van een teeltconcept voor een fossielvrije teelt van (onbelichte) komkommer. De warmtevraag wordt geminimaliseerd tot 10 m3/m2, CO2 verbruik naar 12 kg/m2 en het elektraverbruik gaat naar 35 kWh/m2. Warmte wordt in de zomer geoogst voor gebruik in de winter. Projectbeschrijving In de onbelichte komkommerteelt in de WinterlichtKas bij WUR Glastuinbouw zijn al een aantal aanpassingen doorgevoerd: 3 onafhankelijk beweegbare schermen en een actief ontvochtigingsysteem. Waar in de proeven met deze “traditionele” teelten de warmteverbruiken nog rond de 20 m3/m2 lagen, is het doel met de huidige proef het warmteverbruik te verlagen tot ca. 10 m3 waarbij het elektriciteitsgebruik rond de 25 kWh/m2 zal komen te liggen. Dat is al een hele stap maar immers nog geen ‘0 op de teller’ (geen fossiele energie). Verdere optimalisatie is mogelijk door onder andere een hoge energievraag en een lage ontvochtigingsvraag door het toepassen van een niet geperforeerd vast folie in het begin van de teelt. Ook kan het elektragebruik van de warmtepomp lager en de teeltstrategie kan geoptimaliseerd worden door warmte nog meer vasthouden en het moment van opstoken nog meer naar achteren te verschuiven. Dit project betreft een vervolg hierop, met het hoofddoel de inzet van een nieuw ontvochtigingssysteem dat efficiënter is om de latente warmte te kunnen terugwinnen. Door warmteoogst in de zomer en door virtuele opslag in de winter wordt deze teelt fossielvrij. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Projectnummer: 23024

Doel Het doel van dit project is te komen tot een toekomstbestendig teeltconcept (en dit te demonstreren) voor aubergine met LED-belichting en een minimale resterende warmtevraag die aansluit bij de transitie naar een fossielvrije glastuinbouw. Projectbeschrijving Aubergines worden in Nederland vooralsnog onbelicht geteeld. Het is een energie-intensieve teelt waar nog een flinke stap gemaakt moet worden richting een fossielvrij teeltconcept in 2040. Groeiende vraag naar Nederlandse aubergines jaarrond van de retail en een mogelijkheid tot verbetering van de bedrijfsvoering maakt het economisch interessant voor de telers om de stap naar belichting te zetten. Daarnaast biedt het inzetten van energiezuinige LED-belichting ook de mogelijkheid om de aanvullende warmte-input te minimaliseren. Aubergines telen onder belichting is echter niet zonder uitdaging. Om tot een rendabel teeltconcept te komen is verdere kennisontwikkeling nodig over gewassturing in een energiezuinige teelt met LED-belichting. De grootste uitdaging zit in het kunnen sturen op een goede plantbalans. Met dit project wordt een proef opgezet met teelt van twee rassen, dimbare LED-belichting en schermen. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Projectnummer: 23018