Zoeken

De bijeenkomst bood een gevarieerd programma met actuele thema’s en praktijkgerichte inzichten over: Winterteelt – Sander Hogewoning (Plantlighting) Verwarringstechniek tegen Turkse mot – Wouter Mooij & Yuri Droog Kas 2030 & Low-E – Wageningen University & Research Versnellers 100% groen – Ronald Grootscholten (Florpartners) Coöperatiezaken – Mark Meijers (Glastuinbouw Nederland)\ Deze middag was er vooral veel interesse voor de projecten: Low-E en Kas 2030 Low-E: Energiezuinig kasdek met Gerbera als modelgewas In Bleiswijk is een praktijkproef gestart waarin Gerbera als modelgewas wordt gebruikt om energie te besparen. Doel van het project: 40% energiebesparing ten opzichte van de praktijk door inzet van Low-ε glas, gecombineerd met LED-belichting en actieve ontvochtiging. Opzet van de proef: Twee kasafdelingen met drie rotkopgevoelige rassen: Cava, Mindset en Love Me. Eén afdeling met Low-ε gecoat glas, de andere als referentie met standaard enkel glas. Beide afdelingen beschikken over LED-belichting, scherminstallaties en een actief ontvochtigingssysteem. Metingen en monitoring: Gewas- en bloemtemperatuur, klimaat, energieverbruik, CO₂-behoefte en gewasontwikkeling. Gebruik van thermokoppels, LAT-sensoren en IR-metingen. De proef loopt tot mei 2026 en geeft inzicht in de effectiviteit van Low-ε glas in een belichte sierteeltomgeving. Kas 2030: Naar een emissievrije toekomst Kas 2030 is opgezet als een demonstratieproject met als stip op de horizon: Minimale emissie van CO₂ (energie), Water en nutriënten en gewasbeschermingsmiddelen Kenmerken van de Gerbera-afdeling: Drie onafhankelijk stuurbare scherminstallaties Full LED-belichting, dimbaar tot 200 µmol/m².s Actieve ontvochtiging via condensatie op een koudeblok, waardoor de kas gesloten kan blijven en latent warmteverlies wordt voorkomen. Insectengaas om invlieg te voorkomen. Belangrijke aandachtspunten: Rotkoppenproblematiek Verdamping Beheersing van meeldauw Watergift en nutriënten Kas 2030 laat zien hoe een toekomstbestendige teelt eruit kan zien: energie-efficiënt, duurzaam en emissievrij. Toekomstbestendige Gerbera-sector Door kennis te delen en nieuwe technieken te omarmen, versterken we niet alleen onze teelt, maar ook onze positie in de markt. De projecten Low-E en Kas 2030 zijn tastbare voorbeelden van hoe innovatie en samenwerking leiden tot een duurzame toekomst. De presentaties worden zo snel mogelijk toegevoegd.

Pieter van der Lugt van Van Geest Plantenkwekerij, opende het programma en benadrukte het belang van samenwerking binnen de sector om gezamenlijk te werken aan een weerbare en toekomstbestendige teelt. Duurzame kas De eerste presentatie werd verzorgd door Jantineke Hofland (Weerbare Plant), die inging op de aanpak van Fusarium. Met praktische inzichten en onderzoeksresultaten liet zij zien hoe telers meer grip kunnen krijgen op deze hardnekkige infectieziekte. Haar verhaal maakte duidelijk dat een geïntegreerde aanpak, met aandacht voor bodemgezondheid en plantweerbaarheid, essentieel is. Vervolgens gaven Mark Hoogdalem en Frank Kempkes (Wageningen University & Research) een update over het project Kas 2030 Gerbera . Zij gaven een toekomstbeeld van een duurzame kas waarin energie-efficiëntie, klimaatbeheersing en teeltoptimalisatie hand in hand gaan. Hun presentatie bood concrete handvatten voor telers die willen investeren in innovatie. Integrated Pest Management Eva Leeman (NVWA) nam de deelnemers mee in de laatste ontwikkelingen binnen het IPM-project (Integrated Pest Management). Ze ging in op de veranderende wet- en regelgeving en de rol van monitoring en preventie in een duurzame gewasbescherming. Tot slot presenteerde Wouter Mooij (Mooij Gewasbescherming) de mogelijkheden van groene opkweek. Hij liet zien hoe biologische en geïntegreerde methoden bijdragen aan een gezonde start van de teelt, met minder afhankelijkheid van chemische middelen. Na het inhoudelijke programma kregen de deelnemers een rondleiding door de plantenkwekerij, waar innovaties in de praktijk te zien waren. De middag werd afgesloten met een hapje en een drankje, waarbij volop gelegenheid was om na te praten en ervaringen uit te wisselen. De bijeenkomst onderstreepte het belang van kennisdeling en innovatie binnen de gerberateelt. De gewascoöperatie kijkt terug op een geslaagde middag met praktische handvatten voor de toekomst.

Doel Het doel van dit project is een gerberateelt met een fossielvrije energetische invulling te bereiken waarbij de inzet van groene elektriciteit zo laag mogelijk is. Nul emissie van gewasbeschermingsmiddelen, nul emissie van water en nutriënten door een gesloten recirculatiesysteem en zoveel mogelijk biologische gewasbescherming, met additioneel uitsluitend laag-risico middelen met een verkenning van alternatieve bestrijdingsmethoden (UV) voor meeldauwbestrijding. Projectbeschrijving In de gerberateelt zijn de beheersing van meeldauw zonder gebruik van zwavel of chemische middelen en het voorkomen van ‘rotkoppen’ (het gevolg van Botrytis infectie van de bloembodem) nog punten van benodigde verbetering. Hier wordt door middel van vijf werkpakketten aan gewerkt: Aanpassen kas en ontvochtiging: de ontvochtiging wordt aangepast om bewust minder lucht door het gewas te trekken, wat mogelijk leidt tot een lagere verdamping en daarmee ontvochtigingsvraag, wat het warmteoverschot uit de ontvochtiging moet verkleinen. In de praktijk verschillende gebruiken voor het verhogen van de bloemtemperatuur vergelijken met een dashboard voor minimaliseren uitstallingseffecten van de bloem. Verder bouwen teeltstrategie Kas2030, aanpassingen aan deze strategie zijn gericht op het verlagen van de ontvochtigingsvraag, en daarmee het energieverbruik, het verlagen van de meeldauwdruk en het voorkomen van rotkoppen. Gewasbescherming met UV Communicatie & rapportage Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LVVN. Projectnummer: 25115

Rik Paul staat samen met Leen en Juriaan Weerheim aan het roer van Kwekerij De Zuidplas in Moerkapelle. Op dit moment telt het gerberabedrijf 6 hectare, maar een uitbreiding van 4,7 hectare staat in de steigers. “We zien in de markt namelijk ruimte voor uitbreiding in de grootbloemige gerbera’s, waar wij ons op richten”, zegt Paul. Klaarstomen voor all-electric De ondernemers willen de uitbreiding ook benutten voor optimalisatie van de bedrijfsvoering. Zo wordt het afleverproces gedeeltelijk geautomatiseerd, wat een arbeidsbesparing moet opleveren. Daarnaast wordt het energiebeheer geoptimaliseerd, geeft Paul aan. “We plaatsen onder meer een extra WKK, waardoor we meer elektriciteit kunnen opwekken voor de belichting. Daarnaast gaan we van twee elektriciteitsaansluitingen naar één aansluiting. Dat scheelt flink wat kosten.” Ook maken de ondernemers de elektriciteitsinfrastructuur geschikt voor de installatie van een warmtepomp. “Daarmee willen we ons bedrijf meer toekomstbestendig maken en klaarstomen voor een fossielvrije teelt. Wat dit betreft heb ik inspiratie opgedaan als BCO-lid van de gerberaproef in de Kas2030. Ik ben sinds twee jaar lid van de BCO; vooral om meer kennis op te doen over Het Nieuwe Telen en over het werken met bankerplanten.” Actief ontvochtigen en warmte oogsten Sinds 2019 wordt in de Kas2030 van Wageningen University & Research in Bleiswijk een systeem beproefd met actieve ontvochtiging van de kaslucht in combinatie met het oogsten van warmte. Mede op basis van de resultaten die hier werden behaald, besloten Paul en zijn compagnons hun nieuwbouw ook te voorzien van dit systeem. “Wij hebben een LED-installatie hangen met een lichtniveau van 250 micromol/m2.s. Dan is ontvochtigen een must, zeker als je de kas zoveel mogelijk gesloten wilt houden. Op dit moment doen we dit met DryGairs. Dat werkt prima, maar we zien meer potentie in het Actief Ventilatie Systeem (AVS) in combinatie met een warmtepomp. De resultaten die met dit systeem zijn behaald in de demokas geven voldoende vertrouwen dat je hiermee goed kunt ontvochtigen en er prima mee te telen is. Ook realiseer je een stabieler kasklimaat.” Tweetrapsraket De ondernemers investeren in twee stappen in het systeem. In eerste instantie worden alleen AVS-kasten opgehangen, die de kaslucht actief ontvochtigen met behulp van buitenlucht. “Dat helpt ons om de kas zoveel mogelijk gesloten te houden en warmte te besparen”, zegt Paul. “Op termijn koppelen we hier een warmtepomp aan. Daarmee kunnen we onder meer (latente) warmte oogsten uit de vochtige kaslucht, deze opslaan in een buffertank en inzetten wanneer dat nodig is. Zo kunnen we straks fossielvrij telen en zijn we klaar voor de toekomst.” Twee schermdoeken gesloten Het AVS-systeem is de belangrijkste innovatie die vanuit de Kas2030 ‘landt’ in de dagelijkse gerberapraktijk van Kwekerij De Zuidplas. “Daarnaast komen in de nieuwe kas drie schermdoeken te hangen: een verduisteringsdoek, een energiedoek en een zonwerend scherm “, zegt Paul. “Dankzij de actieve ontvochtiging kunnen we dan continu twee doeken gesloten houden en energie besparen. In de Kas2030 is aangetoond dat dit prima werkt en dat je het vochtniveau goed onder controle kunt houden door te ontvochtigen met buitenlucht.” Daarnaast gaat de ondernemer op de nieuwe locatie aan de slag met bankerplanten. “Hier werken we in onze bestaande kassen ook al mee, maar via het Kas2030-project hebben we hier meer kennis over opgedaan. Deze bankerplanten moeten onder meer een schuilplaats en voedsel bieden voor de roofwants Dicyphus errans . Deze is onder andere effectief tegen wittevlieg.” Financiers Dit project is uitgevoerd door Wageningen University & Research in Bleiswijk en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef is intensief gevolgd en begeleid door telers.

Twee afdelingen, drie rassen In twee kasafdelingen worden drie rotkopgevoelige Gerbera-rassen geteeld: Cava , Mindset en Love Me . Eén afdeling is uitgerust met Low-ε gecoat glas, de andere dient als referentieafdeling met standaard enkel glas. Beide afdelingen beschikken over LED-belichting, scherminstallaties en een actief ontvochtigingssysteem. De planten zijn verlengd opgekweekt zodat het effect van het kasdek al in de voorjaars- en zomerperiode zichtbaar wordt. Zo ontstaat voor de start van het belichtingsseizoen een volwaardig gewas, wat de resultaten praktijkgericht maakt. De grootste vraag vanuit de telers is naar het effect van het glas op de bloem temperatuur en kwaliteit, met name rotkoppen, maar ook bloemkleur en vorm, wat in de praktijk aan bloem afkoeling door uitstraling van warmte worden toegeschreven. Het nieuwe kasdek houdt juist deze uitstraling tegen. Hiermee wordt volgens de onderzoekers ook 20 – 25% op warmte bespaard. Actieve ontvochtiging en intensiever schermen levert nog eens 10 – 15% minder warmteverbruik op. Wat wordt gemeten? Tijdens de teelt, die loopt tot mei 2026, worden onder meer gewastemperatuur, bloemtemperatuur, klimaat, energieverbruik, CO₂-behoefte en gewasontwikkeling gemeten. Daarbij worden thermokoppels, LAT-sensoren en handmatige IR-metingen ingezet. De resultaten geven inzicht in de effectiviteit van Low-ε glas in een belichte sierteeltomgeving. Begeleiding en financiering De proef wordt begeleid door Eugenie Dings (Flori Consult Group), met ondersteuning van telers in de begeleidingscommissie. Coördinatie is in handen van Mark Meijers van Glastuinbouw Nederland. Deze proef is gefinancierd door het programma Kas Als Energiebron. Dit is het innovatie- en actieprogramma van Glastuinbouw Nederland en het ministerie van LVVN. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK).

Kas 2030 Gerbera De afdeling gerbera is uitgerust met drie onafhankelijk stuurbare scherminstallaties, full LED, dimbaar, met een maximum output van 200 µmol/m 2 .s en een actief ontvochtigingssysteem waarbij vocht op een koudeblok wordt gecondenseerd. Hierdoor kunnen we de kas gesloten houden voor ontvochtiging. Dit is voelbaar en voorkomt latent warmteverlies. Insectengaas voorkomt de invlieg. Bij het voorbereiden van zo’n bijeenkomst realiseer je weer eens met hoeveel onderwerpen we bezig zijn en hoe deze allemaal in elkaar grijpen in het kasklimaat en op de plant. Warmtebeeldcamera's De rotkoppenproblematiek proberen we op een drietal manieren te tackelen. De actieve ontvochtiging moet het vocht afvoeren om te voorkomen dat het (micro)klimaat rond de bloemen te vochtig wordt en koude bloemen natslaan. Maar wat is nu de echte bloem- en meer nog de dauwpuntstemperatuur van de bloem en zelfs de bloemonderdelen? Daarvoor kijken we met warmtebeeldcamera’s, van high tech naar mid-tech om kosten bij praktijktoepassing in de hand te kunnen houden. Deze camera’s geven hele kleurrijke beelden maar de absolute temperatuur en vooral het bewegen van het gewas zijn dan altijd weer uitdagend om van het juiste plantonderdeel de dauwpuntstemperatuur te kunnen bepalen. Vision en beeldherkenning helpen om dit te automatiseren. Naast de bloemtemperatuur is ook de interne waterhuishouding van de plant van invloed op de waterstatus in de bloem. Verdamping Met weeggoten bepalen we per ras wat er wanneer verdampt wordt. Dan zien we weer grote verschillen tussen de rassen, die echt ander gedrag vertonen. De Kimsey verdampt weinig in de uren voor de lampen aan gaan terwijl de Love Me veel constanter door gaat. De planten gedragen zich dus anders: ze lijken een ander natuurlijk ritme te hebben. Nu staat de Kimsey in de praktijk bekend als een slechte verdamper, wat we voor de energiehuishouding in het stookseizoen juist toejuichen. In het algemeen gesproken hebben we dit winterseizoen minder rotkoppen dan vorig jaar, maar de meeste hebben we - ook dit jaar weer - in de Love Me gevonden. Dat weerspreekt de gedachte dat: bij worteldruk, verdamping valt terug, vocht wordt er bij zwakke cellen uitgedrukt en dit resulteert uiteindelijk in rotkoppen. Dan had de Kimsey als rotkopwinnaar uitgeroepen moeten worden. Maatregelen tegen rotkoppen Om die rotkoppen te lijf te gaan wordt in de praktijk al een heel scala aan maatregelen uitgeprobeerd waarvan sommigen het energiegebruik juist weer verhogen zoals gedeeltelijk terug naar de SON-T, verwarmingsbuizen onder het scherm of zelfs ertussen plaatsen of doeken niet helemaal sluiten. Alles om de doektemperatuur te verhogen en de uitstraling van de bloem te verlagen. Dit moet uiteindelijk in een hogere bloemtemperatuur resulteren. Draaien aan de knoppen in de Demokas In de demokas hebben we gelukkig de mogelijkheid om het anders te doen. Omdat we op jaarbasis zoveel met de warmtepomp ontvochtigen hebben we een warmteoverschot van 8 m 3 /m 2 aardgas eq. We hebben veel ontvochtigingscapaciteit en misschien doen we wel te veel. Schermen gaan altijd dicht. Behalve bij een temperatuuroverschot, dan kan er gekierd worden. Nu is besloten het VD-setpoint verder te verlagen naar 1 g/m 3 in de nacht en 2 g/m 3 in de lichte uren, (was 2 resp. 3 g/m 3 ). Waarden die wij ons kunnen permitteren. Immers, in een demonstratie mag iets fout gaan en die mogelijkheden zijn nu ook net wat de BCO zo waardeert in dit project. Vochtiger telen, minder verdamping/ gewasactiviteit zullen leiden tot een lagere ontvochtigingsvraag en dat alles leidt weer tot een lagere warmtevraag. We zoeken de grens op en de camera’s houden in de gaten of de bloemen en of bladeren onder de dauwpuntstemperatuur komen. Dat brengt ons automatisch bij de interactie tussen klimaat en gewasbescherming. Meeldauw is en blijft een punt van aandacht want om die en ook andere schimmel-bedreigingen onder de duim te houden wordt al snel weer de energiekraan wat verder opengezet om een droger klimaat te realiseren. Beheersing meeldauw We werken al een aantal jaren zonder zwavelpotten om de biologie een optimale kans te geven. Daarom bereiken we regelmatig het punt dat de meeldauwbespuitingen moeten plaatsvinden. Soms is een blok van drie bespuitingen voldoende voor een langere periode, maar soms moet het snel herhaald worden. We hebben al verschillende strategieën geprobeerd om meeldauw te beheersen, maar het blijft vooralsnog een onopgelost probleem. Watergift en nutriënten Ten slotte de watergift en de nutriëntenvoorziening. In de gerberateelt wordt veel watergegeven, 50 à 60% drain zijn geen vreemde getallen. Veel N geeft een wat weelderig blad en mogelijk zwakkere cellen. Het moment van watergeven heeft best veel invloed op de waterstatus in de plant en daarmee weer op de druk op de cellen in de bloem. Maar waar liggen de grenzen wat betreft watergift en nutriëntenbehoefte van het gewas? Al deze onderwerpen haken via de plant in het kasklimaat en hoe wij het klimaat, watergift en voeding sturen, in elkaar. Allemaal met een energiecomponent. Deze onderwerpen zijn in de BCO-bijeenkomst ook allemaal besproken en heeft tot interessante discussies geleidt. En oja het gewas, de groei blijft er aardig in.

Doel Het doel van dit project is kennis over of we grip kunnen krijgen op de juiste planttemperatuur om goed te kunnen telen bij technische aanpassingen in het productiesysteem. Door de juiste temperaturen te meten en daar vervolgens ook op te sturen is de ondernemer beter in staat om nieuwe innovaties optimaal tot zijn recht te laten komen, of eerder de afweging te maken om te investeren in een nieuwe techniek. Projectbeschrijving Nieuwe energiebesparende maatregelen zoals LED belichting en luchtbehandelingstechnieken leveren een grote bijdrage aan de energiedoelstellingen van de glastuinbouwsector. Bij de implementatie ervan komen een aantal zaken naar voren, waaronder achterblijvende productiviteit en onbekende gewasreacties. Deze innovaties hebben effect op de kas- en gewastemperatuur waardoor de plantbalansen worden beïnvloed. Bestaande kennis zoals een RTR strategie die gebaseerd is op resultaten uit het verleden blijken niet te leiden tot goede resultaten en tegelijkertijd is het onduidelijk wat hiervan de oorzaken zijn. In de afgelopen jaren is met name onder LED belichting gebleken dat telers niet de producties of LBE’s (lichtbenuttingefficiënties) behalen die verwacht worden. Planttemperatuur speelt hierin een rol. In dit project wordt voor gerbera klimaat- en gewasproductie data verzameld en geanalyseerd in de lopende proef in de Kas2030 gedurende het winterseizoen. Het doel hiervan is om inzichtelijk te maken wat de relaties zijn tussen kas- plant- en orgaantemperaturen. Voor tomaat wordt onderzoek gedaan naar de effecten van orgaantemperaturen op de plantbalansen in het winterseizoen. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Projectnummer: 24027

Er zijn twee experimenten uitgevoerd in klimaatcellen van Plant Lighting waarin het winterseizoen is gesimuleerd. Productie van gerbera onder SON-T is vergeleken met die onder LED (R89% G5% B6%). Daarnaast zijn meerdere varianten LED-belichting getoetst, die een eventueel verschil in productie tussen SON-T en LED zouden kunnen verklaren. Experiment 1 In experiment 1 liet cultivar Madeira geen enkel productieverschil zien. Cultivar Kimsey produceerde 13% meer bloemtakken onder SON-T dan onder LED RGB (beiden 11.5 uur daglengte). Echter, dit kon niet verklaard worden vanuit de overige LED-behandelingen: de toevoeging van verrood licht, een hogere planttemperatuur, en meer of minder verschil tussen dag- en nachttemperatuur (DIF) gaven geen productieverhoging. Experiment 2 In experiment 2 is alleen cultivar Kimsey getoetst op de dubbele oppervlakte. Nogmaals is SON-T tegenover LED RGB bij 11.5 uur daglengte getoetst en ditmaal produceerde het gewas niet meer bloemtakken onder SON-T. Bij 10 uur daglengte produceerde SON-T wel meer dan LED RGB, maar niet veel meer dan de LED-behandelingen bij 11.5 uur. Ook nu kon meerproductie onder SON-T niet worden verklaard vanuit de ditmaal getoetste LED-varianten met een groter aandeel wit en met toevoeging van nabij-infrarode stralingswarmte. Resultaten Er is dus geen consistente meerproductie gemeten onder SON-T dan onder LED. Het feit dat Kimsey in experiment 1 meerproductie gaf onder SON-T lijkt toeval, want dit resultaat kon niet zuiver worden gereproduceerd in experiment 2. Ook alle logische factoren die een verschil in productie onder SON-T tegenover LED RGB zouden kunnen verklaren (lichtspectrum, stralingswarmte, temperatuur) bleken geen effect te hebben. Als er al reproduceerbare productieverschillen zijn, dan zijn die hooguit klein en is een veel groter opgezet experiment nodig om dit aan te kunnen tonen. Dan rest nog de vraag waarom in de praktijk dan wel een fors lagere bloemtakproductie per mol licht wordt ervaren onder LED-belichting. Mogelijk zijn de gerealiseerde lichtsommen onder LED hoger wat de productie per mol licht kan verlagen, of speelt het microklimaat in een met LED belichte kas een rol. Dit project is uitgevoerd door Plant Lighting en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door de gewascoöperatie gerbera en Signify. De proef is gevolgd en begeleid door telers.

Doel Het doel van dit project is het verminderen van energiegebruik voor verwarming in een LED-belichte (sier)teelt. Het bepalen van de performance van Low-ε glas voor een siergewas in combinatie met belichting, ontvochtiging en andere HNT-maatregelen. Projectbeschrijving De aanleiding voor dit project zijn goede ervaringen bij groentegewassen met Low-ε glas, een kasdek die een zeer hoge transmissie met een zeer hoge isolatiewaarde combineert, zodat energieverliezen worden geminimaliseerd. Met tomaat en aubergine (beiden onbelicht) is al aangetoond dat een forse besparing (meer dan 20% op warmte) goed mogelijk is. Het probleem dat ten grondslag ligt aan het project is blootgelegd door Fase 1 en een survey onder kassenbouwers en telers: het materiaal is bekend, maar onbemind. Dit komt door onbekendheid met de eigenschappen van het materiaal (effect op lichtransmissie en op warmte), maar de belangrijkste vragen liggen in de effecten op de teelt, vooral het effect op de bloem temperatuur en kwaliteit. Daarnaast zijn er economische vragen: wat zijn de kosten, wat levert het op? Deze vragen moeten beantwoord worden in dit project waarbij gerbera gebruikt wordt als modelgewas. Dit project gaat over een teeltvergelijking tussen twee kasafdelingen: één afdeling met een kasdek van normaal enkellaags float glas, en één afdeling met een kasdek van glas dat gecoat is met een lage emissie coating. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Projectnummer: 24023

Doel Dit project beoogt demonstratie van fossielvrije teeltconcepten van meerdere gewassen: een combinatieteelt van winter potplant & zomer meloen, gerbera, freesia, en anthurium/spathefyllum, met een zo laag mogelijke inzet van groene elektriciteit. Daarnaast is het doel ook nul emissie van nutriënten en nul emissie van gewasbeschermingsmiddelen. Projectbeschrijving Kas2030 bij Wageningen UR in Bleiswijk is gebouwd als demonstratiekas voor fossielvrij en emissie-arm telen zoals dat in 2030 grootschalig praktijk moet kunnen zijn. Dit in 4 demokassen van ca. 350 m2. Het basisprincipe van all electric met warmtepomp, LED belichting, 3 of zelfs meer lagen schermdoek, actieve ontvochtiging, recirculatie van voedingswater en gewasbescherming op basis van een standing army heeft zich in de zes jaar dat de kas nu in gebruik is bewezen als een goede optie; er is veel meer mogelijk dan gedacht. Dit project wordt gefinancierd door het ministerie van LNV. Projectnummer: 24020