Zoeken

Slimmer sturen op klimaat en energie De teelt van perkplanten zoals cyclaam, ranonkel en calibrachoa vraagt in de praktijk nog relatief veel energie, vooral door de balans tussen energiebesparing en gewasgezondheid. Eerder onderzoek liet zien dat een lage warmte-input mogelijk is door slim gebruik van zonlicht, schermen en restwarmte. Toch blijft het gasverbruik vaak boven de 10 m³/m², onder andere door onzekerheden rond klimaatsturing en weerbaarheid van het gewas. In dit project is daarom gekeken hoe een beter microklimaat, met onder andere verticale luchtbeweging en actieve ontvochtiging, kan bijdragen aan verdere energiebesparing, zonder concessies te doen aan de teelt. Actieve ontvochtiging verlaagt energiegebruik De resultaten laten zien dat actieve ontvochtiging een belangrijke rol kan spelen in een fossielvrije teelt. In de proef werd gemiddeld 30% minder energie verbruikt ten opzichte van een traditionele teelt met buisverwarming, terwijl groeisnelheid en gewaskwaliteit gelijk bleven. Daarbij bleef het kasklimaat stabiel en droog, zonder inzet van fossiele energie. Vooral in de wintermaanden bood deze aanpak voordelen. Vocht kon worden afgevoerd zonder te luchten of extra te stoken, waardoor warmte behouden bleef en condensatie op het gewas werd voorkomen. Weerbaarheid blijft op peil Ook op het gebied van gewasgezondheid zijn de resultaten positief. Er werden geen extra schimmel- of ziekteproblemen waargenomen en plagen bleven goed beheersbaar met biologische en groene middelen. Dit laat zien dat een energiezuinige teelt goed samengaat met een weerbaar gewas. Belangrijke stap richting fossielvrije teelt De combinatie van actieve ontvochtiging, schermgebruik en gerichte klimaatsturing biedt perspectief voor een volledig fossielvrije en weerbare perkplantenteelt. Vervolgonderzoek richt zich op verdere optimalisatie en toepassing in de praktijk. Financiering en coördinatie Dit project is uitgevoerd door Delphy Improvement Centre. Dit project is gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Het onderzoek is medegefinancierd door gewascoöperatie eenjarige zomerbloeiers, Ludvig Svensson en Condair. Mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef is begeleid door telers. Foto gemaakt door Richard Steenvoorden

Praktijkconforme productie en goede kwaliteit In vier teeltrondes (cv. Baltica) werd een productie gerealiseerd van 5,5–6,5 kg versgewicht per m², met een lichtbenuttingsefficiëntie van 0,6–0,8 g drooggewicht per mol PAR-licht. De takkwaliteit was goed, met stevige stelen en gezond blad. Dimmen van belichting tijdens dure uren gaf vergelijkbare resultaten als constant belichten. Belichten op gewasbehoefte leidde tot 21% minder lichtinput en 9,8% lager drooggewicht, maar ook tot een korter vaasleven. Veenvrij, hergebruik en biologisch telen Teelt op veenvrij substraat bleek goed mogelijk, mits de watergift wordt aangepast. Ook hergebruik van substraat liet in de laatste teeltronde geen significante verschillen meer zien ten opzichte van nieuw substraat. Alle teelten zijn volledig uitgevoerd zonder chemische gewasbescherming, met succesvolle inzet van biologische bestrijding. Het onderzoek bevestigt dat teelt in bakken perspectief biedt voor energiebesparing, emissiereductie en verdere digitalisering. Verdere optimalisatie en economische onderbouwing zijn nodig voor brede toepassing. Financiering en coördinatie Dit project is uitgevoerd door Wageningen University & Research. Dit project is gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef is begeleid door telers.

Verken de toekomst van duurzame slateelt Tijdens dit event ontdek je de nieuwste inzichten uit de proef Fossielvrije hoogproductieve slateelt op water. Experts delen hun bevindingen, we bezoeken de proefkassen en verkennen innovaties in licht, automatisering en energie. Meld je aan voor een unieke inkijk in baanbrekend onderzoek naar de slateelt van morgen! Wil je meer weten over het onderzoeksproject? Lees hier meer over het onderzoek: Fossielvrije hoogproductieve slateelt op water . Programma 13.00 uur: Ontvangst en inloop met koffie 13.30 uur: Opening door Liesanne Wieleman (Glastuinbouw Nederland) en Maarten Vliex (Botany) 13.45 uur: Presentatie onderzoeksdata 'Fossielvrije hoogproductieve slateelt op water’ door Conny Vervoort (Botany) en Govert Trouwborst (PlantLighting) 14.30 uur: Bezoek aan het project met rondleiding door de drie afzonderlijke kassen 15.00 uur: Ontwikkelingen in floating teeltsystemen voor babyleaf: van basisopzet tot volledige automatisering door Niels Jacobs (Light4Food) 15.20 uur: Paneldiscussie tussen diverse experts over de learnings van het project 15.40 uur: Mogelijkheden LED in sla door Peer Hermans (Signify) 16.00 uur: Afsluitende borrel Aanmelden Meld je aan via het aanmeldformulier . Aanmelden is verplicht en kan tot 23 februari 2026, 12.00 uur, mits er nog plaats is. Let op: dit event is alleen voor sla-telers. Annuleren Ben je onverhoopt verhinderd, geef dit dan door via info@kasalsenergiebron.nl, wellicht dat een collega je vrijgekomen plaats kan invullen. In overleg kunt je een vervanger sturen. Beeldmateriaal & geluidsopnamen Er kunnen door de organisatie foto’s en video’s gemaakt worden ter terugblik of promotie van deze bijeenkomst. Als je daar bezwaar tegen hebt kun je dit vooraf aangeven via info@kasalsenergiebron.nl. Het maken van video- en geluidsopnamen door bezoekers is niet toegestaan. Meer informatie Neem voor meer informatie contact op met Liesanne Wieleman, mobiel +31 6 330 286 22, e-mail lwieleman@glastuinbouwnederland.nl. Botany: Doctor Droesenweg 7, 5964 NC Horst-Meterik

Het programma in 't kort Opening door Liesanne Wieleman (Glastuinbouw Nederland) en Maarten Vliex (Botany) Presentatie onderzoeksdata door Conny Vervoort (Botany) en Govert Trouwborst (Plant Lighting) Rondleiding door de drie proefkassen Updates over floating teeltsystemen (Light4Food) en LED (Signify) Paneldiscussie + afsluitende borrel Het complete programma en aanmelden vind je hier . Wil je alvast meer weten over het onderzoeksproject? Lees hier meer over het onderzoek: Fossielvrije hoogproductieve slateelt op water . Meer informatie Vragen? Neem contact op met Liesanne Wieleman via lwieleman@glastuinbouwnederland.nl

Van buitenteelt naar telen onder glas De Nederlandse slateelt kent grote uitdagingen, onder andere op het gebied van ziektes, hygiëne, uitspoeling, arbeid en leveringszekerheid. Om die reden wordt de mogelijkheid verkend om in plaats van vollegrondteelt over te stappen op teelt onder glas om hoogwaardige sla op water te telen. Dat biedt diverse voordelen ten opzichte van bovenstaande uitdagingen. Op zoek naar de optimale teeltbalans op basis van resultaten In dit lopende project wordt bij hoge dichtheden (high-density) sla geteeld onder verschillende licht- en temperatuurverhoudingen. Zo wordt onderzoek verricht naar het verduurzamen en optimaliseren van kwalitatieve slaproductie onder energiezuinige omstandigheden. Momenteel worden de data van de eerste teeltcyclus verwerkt. Er waren duidelijke verschillen in ontwikkelingssnelheid en opbrengst zichtbaar. De verrassende conclusie was dat 100 µmol het veruit wint in gram/mol en gram/kwh bij alle drie de temperaturen: 16,19 en 22°C. Terwijl het aantal gram/mol per lichtniveau in alle drie de kassen elkaar niet veel ontloopt. De energiebehoefte van sla is uiteraard niet alleen de kWh die nodig is voor de belichting, maar ook de energiebehoefte om de kas op temperatuur te houden, energie voor verdamping en ontvochtiging. De gehele balans moet nog in kaart worden gebracht. Hierbij wordt ook de factor oogst versus kasafschrijvingskosten meegenomen. Immers, bij een 16°C-teelt kan er veel minder worden geoogst per m2 kas op jaarbasis. Er volgen nog twee rondes om zo de optimale balans te vinden tussen temperatuur, licht, energie die resulteren in zowel een goede opbrengst als een kwalitatief goed eindproduct. Financiering en coördinatie Dit project wordt uitgevoerd door Botany en Plant Lighting. En gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK) en door Signify, Klasmann-Deilmann, Gardin, Enza Zaden en Light4Food. De proef wordt begeleid door telers.

Doel en praktijkrelevantie Dit project richt zich op de ontwikkeling van een energiezuinig teeltconcept voor high-density slateelt op water, waarbij de warmte uit LED-belichting en gewasverdamping voldoende is voor kasverwarming. Het onderzoek focust op drie vragen: Wat is het effect van temperatuur en lichtintensiteit op groei, verdamping en kwaliteit van sla? Wat is de ondergrens van de teelttemperatuur? Hoe kan het gasverbruik op termijn worden teruggebracht tot vrijwel nul? Momenteel wordt sla vooral in de volle grond geteeld, met een areaal van ruim 2.800 hectare (CBS, 2023). Door uitdagingen zoals ziektedruk, arbeid en leveringszekerheid verwacht de sector een snelle verschuiving naar slateelt op water onder glas. Dit onderzoek ondersteunt die transitie met praktische en onderbouwde kennis. Projectbeschrijving Het project levert fundamentele inzichten op in de optimale verhouding tussen licht en temperatuur, duurzame klimaatstrategieën en plantgezondheid bij high-density slateelt op water. Deze kennis vormt de basis voor een toekomstbestendig en energiezuinig teeltsysteem onder glas. Gezien de druk op de vollegrondsteelt is het belangrijk dat deze ontwikkeling tijdig en zorgvuldig plaatsvindt. Het project bestaat uit vijf werkpakketten: 1 voorbereiding, 2 uitvoering, 3 metingen en berekeningen, 4 data-analyse en rapportage en 5 communicatie. Onderzoeksopzet Gedurende 20 weken wordt in drie proefkassen van 125 m² onderzocht hoe sla reageert op drie teelttemperaturen (16, 19 en 22°C). Elke kas is verdeeld in drie compartimenten met verschillende lichtintensiteiten (100, 200 en 300 µmol/m²/s). De sla wordt geteeld op floaters met een hoge plantdichtheid van circa 400 planten per m². In totaal worden drie tot vier teeltcycli uitgevoerd van vier tot zes weken. Metingen en analyse Tijdens de teelt wordt de gewasgezondheid nauwkeurig gevolgd, met aandacht voor rand, smet en geelverkleuring. Wekelijks worden vers- en drooggewichten, gewashoogte en LMA gemeten. Daarnaast worden fotosynthese, lichtonderschepping, gewasverdamping en energie-input gemonitord. Zo ontstaat inzicht in zowel de productie (kg/m²) als de energie- en vochtbalans van de kas. De resultaten worden periodiek besproken met een breed samengestelde begeleidingscommissie (BCO), bestaande uit vollegrondstelers, slatelers onder glas en praktijkexperts. Resultaat en vervolg Het project wordt afgerond met een eindrapport waarin de resultaten worden vertaald naar concrete aanbevelingen voor een energiezuinig teeltconcept. Ook wordt een energieprognose voor de winterperiode opgenomen, inclusief de benodigde energie voor belichting, ontvochtiging en kasverwarming. De opgedane kennis vormt een belangrijke stap richting een fossielvrije, hoogproductieve slateelt onder glas. Financiering en coördinatie Het totaalbudget van dit onderzoek is € 248.155, waarvan € 12.500 van tuinders en veredelaars en € 235.655 door Kas als Energiebron. Dit project wordt uitgevoerd door Botany en Plant Lighting. En gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK) en door Signify, Klasmann-Deilmann, Gardin, Enza Zaden en Light4Food. De proef wordt begeleid door telers. Projectnummer: 25105

Bij Plant Lighting in Bunnik loopt onderzoek naar effecten van lichtspectrum en temperatuurverloop op de groei van Phalaenopsis in een daglichtloze opkweek. De opwarming door de lampen kan in een daglichtloos systeem beter worden benut door overdag de temperatuur verder te laten oplopen en ’s nachts juist te laten dalen. In twee klimaatcellen wordt onderzocht hoe het gewas reageert op dit temperatuursverloop, vergeleken met de gebruikelijke vlakkere dag- en nachttemperaturen. Binnen deze klimaatcellen staan acht verschillende klimaatcabines. Daarin wordt onderzocht welk lichtspectrum een orchidee nodig heeft in een volledig daglichtloze teelt. Op 11 november staan de planten er ruim 21 weken en is er gelegenheid om de proef te bezoeken. Programma 12.45 uur Inloop 13.00 uur Opening door Astrid van der Helm (Glastuinbouw Nederland) 13.05 uur Toelichting op de proefopzet, met aansluitend proefbezoek en nabespreking door Alex Boonman (Plant Lighting) 14.30 uur Afsluiting Aanmelden Deze bijeenkomst is alleen te bezoeken door Phalaenopsis telers. Meld je aan via het aanmeldformulier . Aanmelden is verplicht en kan tot maandag 10 november, 12.00 uur. Er is ruimte voor maximaal 15 personen. Bij meer aanmeldingen wordt de groep opgesplitst. Beeldmateriaal & geluidsopnamen De organisatie kan beeldmateriaal maken ter promotie van deze bijeenkomst. Heb je hier bezwaar tegen? Laat dat vooraf weten via info@glastuinbouwnederland.nl . Bezoekers mogen zelf geen video- of geluidsopnamen maken. Meer informatie Neem voor meer informatie contact op met Astrid van der Helm, mobiel 06 226 097 41, e-mail avanderhelm@glastuinbouwnederland.nl . Plant Lighting: Doordraai 1, 3981 PE Bunnik

Na een inspirerende rondleiding bij Beekenkamp vertrok de groep van ruim 50 deelnemers naar de nieuwe locatie van Kwekerij Bergcamp. Walter van den Berg gaf daar een inkijkje in zijn bedrijf. Tijdens de rondleiding over het bedrijf werden ook diverse presentaties gegeven. Zo presenteerde Priva de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van AI en autonoom telen, waarmee telers steeds beter in staat zijn om processen te optimaliseren en te verduurzamen. Koppert gaf een inspirerende inkijk in de toekomst van biologische gewasbescherming, met aandacht voor natuurlijke oplossingen die bijdragen aan plantgezondheid en weerbaarheid. Tot slot deelde Delphy praktijkresultaten uit het project ‘Perkplanten weerbaar fossielvrij’, waarin innovatieve teeltstrategieën worden getest en toegepast. Naast de inhoudelijke sessies was er volop gelegenheid om te netwerken, ervaringen uit te wisselen en samen te reflecteren op de uitdagingen en kansen die de sector te wachten staan. Bijeenkomsten als de Tuinplantendag dragen bij aan toekomstbestendige glastuinbouw, kennisdeling is hierbij een essentieel onderdeel. De Tuinplantendag laat zien dat we als sector klaar zijn om innovatieve stappen te zetten.

De telers in het tuinbouwgebied waar Linflowers zit, werken zelf aan een oplossing en hebben inmiddels een coöperatie opgericht. Zodra de netbeheerder dit toestaat kunnen ze makkelijker vermogen uitwisselen. Van Tuijl runt Linflowers samen met zijn broer en zoon. Op vier locaties kweekt het bedrijf jaarlijks zo’n 60 miljoen chrysantenstelen. Energie is daarbij een onmisbare factor. De sector heeft zich gecommitteerd aan verduurzaming en moet jaarlijks minder aardgas gebruiken. “Maar als in 2030 de netcongestie nog steeds niet is opgelost en gas torenhoog wordt belast, dan gaan er echt bedrijven uitvallen.” Lees en bekijk hier het hele interview op ondernemen.nl van VNO-NCW en MKB-Nederland.

De warmtevraag kan sterk gereduceerd worden door te telen in een klimaatcel. De isolatie van een klimaatcel is veel beter dan in een kas. Overdag warmen de LED-lampen dan de klimaatcel voldoende op, maar ’s nachts moet nog wel bijverwarmd worden doordat met name door vochtafvoer energie verloren gaat. Dit teeltconcept wordt nu door telers en onderzoekers van Plant Lighting, WUR en Certhon getoetst bij Certhon. Tegelijkertijd onderzoekt Plant Lighting hoe de daglichtloze teelt kan worden geoptimaliseerd. De opwarming door de lampen kan beter worden benut door overdag de temperatuur verder op te laten lopen en ’s nachts de temperatuur verder weg te laten zakken. In twee klimaatcellen wordt onderzocht hoe het gewas daarop reageert ten opzichte van de gebruikelijke vlakkere temperatuur over het etmaal. Binnen die twee klimaatcellen staan acht verschillende klimaatcabines. Daarin wordt onderzocht welk lichtspectrum een orchidee nodig heeft in een volledig daglichtloze teelt. Als praktijkreferentie worden planten uit dezelfde partij stek opgekweekt in een kas van Ter Laak Orchios. In de klimaatcel met het grotere temperatuurverschil is het maximum overdag 33°C en het minimum ’s nachts 26°C. Bij de controle is dat overdag 30°C en ’s nachts 28°C. Daarbij is de vraag wat de effecten zijn op groei, ontwikkeling, maar ook op de ongewenste vorming van voortakken die bij een te lage temperatuur kunnen ontstaan. Ook de effecten van het lichtspectrum kunnen anders zijn in een daglichtloze teelt dan in een kas. Een eerste indruk van de begeleidingscommissie is dat het volledig ontbreken van verrood licht behoorlijke roodverkleuring van het blad geeft bij een aantal cultivars. De effecten op groei moeten nog blijken uit de metingen. Financiering en coördinatie Project ‘Phalaenopsis fossielvrij in de warme opkweekfase II’ wordt uitgevoerd door Plant Lighting, en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK) en de Gewascoöperatie Potorchidee. De proef wordt begeleid door telers. Fotobijschrift Binnen die twee klimaatcellen staan acht verschillende klimaatcabines. Daarin wordt onderzocht welk lichtspectrum een orchidee nodig heeft in een volledig daglichtloze teelt.