Zoeken

CO₂ wordt steeds waardevoller Door de energietransitie wordt steeds minder fossiele energie gebruikt. Dat is een positieve ontwikkeling, maar brengt ook nieuwe uitdagingen met zich mee voor de glastuinbouw. CO₂ is immers een belangrijke bouwstof voor de plant. Vooral in de zomer wordt betaalbare CO₂ steeds schaarser. De centrale vraag is daarom: hoe kun je met minder beschikbare CO₂ toch zoveel mogelijk blijven produceren? Veel telers weten precies wat een procent minder licht doet met de productie. Over de relatie tussen CO₂-dosering en productie is vaak minder bekend. Juist daar valt nog veel winst te behalen. Wat betekent CO₂ voor de productie? Om dat inzichtelijk te maken, helpen enkele eenvoudige rekenvoorbeelden. De buitenlucht bevat ongeveer 420 ppm CO₂. Zonder dosering kan de concentratie in de kas door opname van het gewas dalen tot ongeveer 300 ppm. Dat kan leiden tot circa 16% productieverlies. Verhoog je de concentratie naar ongeveer 600 ppm, dan kan de productie juist met ongeveer 15% toenemen. Tussen deze twee situaties zit dus een verschil van maar liefst 31%. Dat betekent niet automatisch dat altijd zoveel mogelijk CO₂ moet worden gedoseerd. Juist de omstandigheden in de kas bepalen welke strategie het meest effectief is. Wanneer weinig CO₂ beschikbaar is, kan extra ventileren helpen om de CO₂-concentratie uit de buitenlucht zo goed mogelijk te benutten. Doseer je juist meer CO₂ dan het gewas opneemt, dan is minder ventileren vaak slimmer om te voorkomen dat CO₂ via de luchtramen verloren gaat. Het gewas bepaalt de opname Hoeveel CO₂ een gewas daadwerkelijk opneemt, hangt af van verschillende factoren, zoals het gewas, het bladoppervlak, de hoeveelheid licht en de CO₂-concentratie. Met een gekoppeld assimilatie- en kasklimaatmodel kan Plant Lighting deze opname nauwkeurig berekenen. Bij volgroeide, hoogproductieve gewassen zoals tomaat, komkommer en chrysant kan de opname oplopen tot ongeveer 60 kilogram CO₂ per hectare per uur bij een lichtniveau van 1000 µmol/m²/s PAR. Tijdens de workshop ontstond hierover een interessante discussie. Een deelnemer merkte op dat wanneer een gewas precies evenveel CO₂ opneemt als wordt gedoseerd, de raamstand nauwelijks invloed heeft op het rendement. Het gewas benut de volledige dosering immers direct. Dat is ook een belangrijk maatschappelijk inzicht. Regelmatig wordt gesteld dat een groot deel van industrieel afgevangen CO₂ via de luchtramen weer verloren gaat. In de praktijk is dat lang niet altijd het geval. Wanneer een gewas de volledige dosering opneemt, kan het rendement juist zeer hoog zijn. Slimmer doseren levert meer op De belangrijkste boodschap is dat slimmer doseren vaak meer oplevert dan simpelweg minder doseren. Wie zuinig wil omgaan met CO₂, kan de dosering beter afstemmen op de hoeveelheid licht en de ventilatie in de kas. Een voorbeeld is om tot een bepaalde ventilatiegraad op een vaste CO₂-concentratie te doseren en de dosering daarna afhankelijk te maken van de hoeveelheid licht in de kas. Door gebruik te maken van de lichtrespons van de assimilatie kan iedere teler bepalen welk CO₂-rendement gewenst is en deze strategie eenvoudig instellen in de klimaatcomputer. Daarmee kan aanzienlijk op CO₂ worden bespaard, terwijl het productieverlies beperkt blijft. Deze aanpak is effectiever dan simpelweg minder kilogrammen CO₂ doseren of het setpoint verlagen. Ook bij warm weer blijven doseren Tot slot nog een praktische tip. Nog vaak leeft het idee dat CO₂ doseren boven de 30 °C weinig zin heeft. Dat is een misverstand. Juist bij warm weer benut het gewas CO₂ nog steeds goed. Is weinig CO₂ beschikbaar? Probeer dan in ieder geval een concentratie van ongeveer 420 ppm te realiseren. Bij die concentratie wordt de volledige dosering door het gewas opgenomen. Onderzoek gaat verder De zoektocht naar een zo efficiënt mogelijke inzet van CO₂ gaat door. Plant Lighting onderzoekt momenteel samen met Botany of met een slimmere CO₂-strategie misschien zelfs méér productie mogelijk is met minder CO₂. Dit onderzoek wordt gefinancierd door Kas als Energiebron. De eerste inzichten laten zien dat er nog veel winst te behalen valt. Niet door simpelweg minder CO₂ te gebruiken, maar vooral door de beschikbare CO₂ slimmer in te zetten. Presentatie bekijken Hier vind je de volledige presentatie die tijdens het EnergiekEvent is gegeven.

Hoe werkt een warmtebatterij? Tijdens de workshop bleek al snel dat veel deelnemers vooral benieuwd waren naar de werking van de warmtebatterij. Thermeleon had daarom een demonstratiemodel meegenomen, waarin de verschillende fasen van het materiaal zichtbaar waren. Dat hielp om de techniek achter de warmtebatterij inzichtelijk te maken. De warmtebatterij is gebaseerd op een zogenoemd Phase Changing Material (PCM). Dit materiaal kan tijdens een faseovergang (van vast naar vloeibaar en andersom) grote hoeveelheden warmte opslaan of juist afgeven. Wanneer het materiaal stolt, komt warmte vrij en wordt de kas verwarmd. Smelt het materiaal, dan wordt warmte uit de kaslucht opgenomen, wat een koelend effect heeft. Door de juiste materiaalkeuze en configuratie kan de warmtebatterij worden afgestemd op het klimaat en de warmtevraag van een specifieke teelt. Een belangrijk voordeel is dat het systeem volledig passief werkt. Zodra de warmtebatterijen in de kas zijn geplaatst, zijn geen extra aansluitingen, regelingen of externe energiebronnen nodig. Praktijkproef bij Delphy Om de werking in de praktijk te onderzoeken, zijn bij Delphy Improvement Centre twee identieke afdelingen ingericht. Van half januari tot half juni werden hier Ficus lyrata, Ficus benjamina en Monstera's geteeld. Eén afdeling fungeerde als referentie, terwijl de andere was uitgerust met warmtebatterijen. In beide afdelingen werden dezelfde klimaatinstellingen gehanteerd. Het energiegebruik, het kasklimaat en de plantontwikkeling zijn gedurende de proef nauwkeurig gemonitord. Hiervoor zijn onder meer extra temperatuur- en vochtsensoren geplaatst. De metingen laten zien dat de warmtebatterij daadwerkelijk effect heeft. Zo koelt de afdeling met warmtebatterijen in de avond langzamer af, waardoor de verwarmingsinstallatie later hoeft in te schakelen. Dat leidt direct tot energiebesparing. Eerste resultaten zijn veelbelovend De eerste resultaten laten zien dat in alle gemeten maanden minder energie is gebruikt dan in de referentieafdeling. Dat geldt zelfs voor de wintermaanden. Daarnaast is een extra praktijkproef uitgevoerd waarbij het gevelscherm van de afdeling met warmtebatterijen overdag volledig open bleef, terwijl dit in de referentieafdeling gesloten bleef. Ondanks deze afwijkende situatie bleef de temperatuur gelijk en trad geen lichtschade op aan de planten. Ook de gewasontwikkeling stemt positief. Tijdens een bezoek merkte een lid van de begeleidingscommissie op dat de planten zich uitstekend hadden ontwikkeld. Pas wanneer de planten uit beide afdelingen naast elkaar werden gezet, waren kleine verschillen zichtbaar. Definitieve energiebesparing volgt later Hoe groot de energiebesparing op jaarbasis precies is, kan nog niet worden vastgesteld. De proef loopt nog en de onderzoeksgegevens moeten eerst worden gecorrigeerd voor invloeden uit omliggende afdelingen, zoals warmte-uitwisseling en schaduwwerking. Na afronding van de proef worden de resultaten doorgerekend met het KASPRO-model. Daarmee kan de energiebesparing over een volledig teeltjaar betrouwbaar worden berekend. De eerste resultaten laten in ieder geval zien dat de warmtebatterij een interessante bijdrage kan leveren aan een energiezuiniger kasklimaat, zonder dat dit ten koste lijkt te gaan van de gewaskwaliteit. Presentatie bekijken Hier bekijk je de volledige presentatie die tijdens het EnergiekEvent is gegeven.

Het EnergiekEvent werd georganiseerd door Kas als Energiebron en Glastuinbouw Nederland, in samenwerking met Wageningen University & Research (WUR), Delphy Improvement Centre en Plant Lighting. Het programma bood een combinatie van plenaire presentaties, interactieve workshops en rondleidingen, waarbij kennis uit onderzoek direct werd verbonden aan de praktijk. Energie raakt iedere strategische keuze De middag werd geopend door Adri Bom-Lemstra, voorzitter van Glastuinbouw Nederland. In haar bijdrage ging zij in op de actuele ontwikkelingen rondom energiebeleid in Den Haag en Brussel en de belangrijke rol die Kas als Energiebron speelt in het ondersteunen van ondernemers. Daarbij wees zij onder meer op nieuwe onderzoeksmiddelen en subsidieregelingen die beschikbaar zijn voor de sector. Ook stond zij stil bij de grote thema’s die de komende jaren bepalend zijn voor de glastuinbouw: de bijmengverplichting voor groen gas, ETS2, de beschikbaarheid van externe CO₂ en de positie van de WKK in een veranderend energiesysteem. Volgens Adri raakt energie inmiddels vrijwel iedere strategische keuze die ondernemers maken. Netcongestie vraagt om meer dan kabels Eén van de plenaire bijdragen kwam van Stefan van de Maat van Netbeheer Nederland. Zijn presentatie maakte duidelijk dat netcongestie niet alleen een technisch vraagstuk is, maar vooral vraagt om een andere manier van omgaan met energie. “Netcongestie vraagt om meer dan kabels. We moeten ons elektriciteitsverbruik veel meer spreiden”, was de centrale boodschap van zijn presentatie. Stefan liet zien hoe de energietransitie, de snelle elektrificatie van bedrijven en woningen en de enorme groei van de vraag naar transportcapaciteit hebben geleid tot de huidige situatie. Inmiddels wachten landelijk zo'n 20.000 bedrijven op extra netcapaciteit en kunnen uitbreidingen van het elektriciteitsnet in sommige regio's tien tot twintig jaar duren. Tegelijkertijd benadrukte hij dat ondernemers niet machteloos zijn. Flexibel omgaan met energieverbruik, slimmer sturen op pieken en samenwerken binnen energiesystemen bieden ook kansen voor de glastuinbouw. Netbeheerders zetten daarom niet alleen in op uitbreiding van het netwerk, maar ook op slimmer beheren en beter benutten van de bestaande infrastructuur. Ammoniak als energiedrager van de toekomst Ook Fred Hage van Essent keek vooruit. Hij nam de aanwezigen mee in de mogelijkheden van waterstof en ammoniak als alternatieve energiedragers. Ammoniak wordt wereldwijd al grootschalig geproduceerd en vervoerd en kent volgens Essent belangrijke voordelen als drager van waterstof. Zo zijn er wereldwijd al meer dan 120 terminals voor opslag en overslag van ammoniak en wordt in de haven van Rotterdam gewerkt aan een forse uitbreiding van de importcapaciteit. Essent ziet kansen voor kleinschalige ammoniakkrakers die lokaal waterstof produceren en daarmee een rol kunnen spelen in regionale energie- en waterstofhubs. Daarbij noemt het bedrijf ook de glastuinbouw expliciet als mogelijke gebruiker van deze technologie. Volgens Fred kunnen dergelijke systemen bijdragen aan een betrouwbare en betaalbare energievoorziening, waarbij ondernemers minder afhankelijk worden van schommelingen op de energiemarkt. Van onderzoek naar praktische oplossingen Na het plenaire programma volgden twee workshoprondes waarin deelnemers konden kiezen uit uiteenlopende onderwerpen. Er was aandacht voor CO₂-besparing zonder productieverlies, all-electric telen onder LED-belichting, warmtebatterijen, verdampingssturing, restwarmte, aquathermie, innovatieve startups en systeeminnovaties in chrysant. Ook waren er rondleidingen door de onderzoeksfaciliteiten van WUR. Juist die combinatie van onderzoek, praktijk en interactie maakte het EnergiekEvent waardevol. Deelnemers kregen niet alleen nieuwe kennis aangereikt, maar konden ook ervaringen uitwisselen en direct in gesprek met onderzoekers en experts. Met 125 bezoekers kijkt de organisatie terug op een zeer geslaagde editie van het EnergiekEvent. De grote opkomst onderstreept hoe actueel energievraagstukken zijn en hoe groot de behoefte is aan kennisdeling en samenwerking. Bekijk hier de presentaties van het EnergiekEvent 2026 .

De energiewereld verandert snel. Tijdens het EnergiekEvent krijg je overzicht én verdieping in de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van energie in de glastuinbouw. Dit jaar staat flexibiliteit in energiebeschikbaarheid centraal. Hoe blijf je sturen als het net vol zit? Welke alternatieve energiedragers komen in beeld? En wat betekent dat concreet voor jouw teelt en bedrijfsvoering? Je krijgt inzichten in ammoniak als alternatieve energiedrager en netcongestie. Tijdens interactieve workshops en rondleidingen in de kassen van Wageningen University & Research en Delphy Improvement Centre ga je de diepte in. Op het programma staan onder andere CO₂-besparing met minimaal productieverlies, all-electric telen, LED-belichting en de nieuwste innovaties. Kies zelf de workshops en rondleidingen die passen bij jouw vragen en situatie. De organiserende partijen Wageningen University & Research BU Glastuinbouw, Delphy Improvement Centre, Plant Lighting, Glastuinbouw Nederland en Kas als Energiebron kijken er naar uit je te ontmoeten op het EnergiekEvent! Programma 13.30 uur Ontvangst 14.00 uur Opening door Adri Bom-Lemstra (voorzitter Glastuinbouw Nederland) 14.20 uur • Ammoniak als alternatieve energiedrager door Fred Hage (Essent) • Ontwikkelingen netcongestie door Stefan van de Maat (Netbeheer Nederland) 15.00 uur Workshopronde 1 15.45 uur Pauze 16.15 uur Workshopronde 2 17.30 uur Diner Kosten Deelname € 45,00 excl. BTW, bij directe betaling via iDEAL. Ontvang je liever een factuur, dan zijn de kosten € 52,50 excl. BTW (dit kun je op het aanmeldformulier aangeven). Aanmelden Meld je aan via het aanmeldformulier . Bij overschrijding van het aantal deelnemers wordt voorrang gegeven aan telers. Annuleren Annuleren kan alleen schriftelijk via akerkhof@glastuinbouwnederland.nl . Bij annulering vóór 12 juni, 12.00 uur word je inschrijfgeld, minus € 7,50 administratiekosten, terugbetaald. Na 12 juni 12.00 uur kun je niet meer annuleren. In overleg kun je een vervanger sturen. Beelmateriaal & geluidsopnamen De organisatie maakt foto’s en video’s ter terugblik of promotie van deze bijeenkomst. Als je daar bezwaar tegen hebt kun je dit vooraf aangeven via info@kasalsenergiebron.nl . Het maken van video- en geluidsopnamen door bezoekers is niet toegestaan. Meer informatie Neem voor meer informatie contact op met Robert Solleveld, telefoon 06 391 110 70, e-mail rsolleveld@glastuinbouwnederland.nl . Wageningen University & Research Violierenweg 1 2665 MV Bleiswijk

Stefan houdt zich dagelijks bezig met de vraag hoe het elektriciteitsnet slimmer benut kan worden. Niet alleen voor de glastuinbouw, maar voor alle sectoren die tegen de grenzen van het net aanlopen. Zijn boodschap is helder: het probleem is groot, maar er wordt volop gewerkt aan oplossingen. En daarbij heeft de glastuinbouw volgens hem een belangrijke rol. “Netcongestie is een probleem dat alleen maar groter wordt” Voor Stefan is netcongestie geen abstract begrip meer. Het bepaalt inmiddels de dagelijkse praktijk van duizenden ondernemers. “Het is een opbouwend probleem. Het wordt alleen maar groter. Het vraagt om flexibeler omgaan met energieverbruik en samen afspraken maken om het net beter te benutten.” Volgens hem zit Nederland nog maar aan het begin van de uitdaging. Inmiddels wachten meer dan 20.000 bedrijven op een nieuwe of zwaardere aansluiting. Ook huishoudens krijgen steeds vaker met beperkingen te maken. “De schaarste die we nu zien, is niet iets dat morgen opgelost is. Daarom moeten we slimmer omgaan met de capaciteit die er wél is.” Van probleem naar perspectief Toch wil Stefan niet blijven hangen in de beperkingen. Tijdens zijn bijdrage op het EnergiekEvent wil hij juist laten zien welke stappen netbeheerders de afgelopen jaren hebben gezet en welke mogelijkheden er vandaag al zijn. Ik wil niet op een podium staan met de boodschap: dit is het probleem, deal with it. Dat helpt niemand verder. Ik wil laten zien waar we vandaan komen, waar we nu staan en vooral welke perspectieven er zijn om te groeien, te verduurzamen en actief te blijven op de energiemarkt.” Daarbij gaat het volgens hem niet alleen om netverzwaring. Minstens zo belangrijk zijn nieuwe contractvormen, flexibiliteit en een andere manier van omgaan met energie. De glastuinbouw loopt voorop Stefan spreekt regelmatig met ondernemers uit de glastuinbouw. Wat hem daarbij opvalt, is de kennis die in de sector aanwezig is. “Glastuinbouwondernemers zijn echte ondernemers. Veel bedrijven zijn al jaren actief op de energiemarkt en weten precies hoe ze hun energiehuishouding moeten sturen. Dat maakt deze sector uniek.” Juist daarom ziet hij de sector niet alleen als onderdeel van de uitdaging, maar ook als onderdeel van de oplossing. Bedrijven met WKK’s, batterijen, slimme sturing en flexibiliteit kunnen een belangrijke rol spelen bij het beter benutten van het elektriciteitsnet. Volgens Stefan ontstaan daar steeds meer mogelijkheden voor. Samen nieuwe oplossingen ontwikkelen Een belangrijk deel van zijn werk bestaat uit het ontwikkelen van nieuwe producten en contractvormen die netbeheerders landelijk kunnen aanbieden. Dat gebeurt niet achter gesloten deuren. “We kijken eerst wat er speelt in de markt. Vervolgens proberen we samen met de andere netbeheerders tot oplossingen te komen die landelijk toepasbaar zijn.” Daarbij wordt nadrukkelijk de input van brancheorganisaties en ondernemers meegenomen. Zo worden nieuwe congestieproducten en flexcontracten steeds vaker samen met marktpartijen ontwikkeld en getest. Volgens Stefan is dat noodzakelijk. “Wat werkt op papier, hoeft in de praktijk niet te werken. Daarom hebben we ondernemers nodig om mee te denken over wat wel en niet haalbaar is.” Het gesprek blijft nodig Hoewel er inmiddels nieuwe producten beschikbaar zijn en de samenwerking tussen netbeheerders en sectoren intensiever wordt, benadrukt Stefan dat er geen snelle oplossing bestaat. Netcongestie is volgens hem vergelijkbaar met andere grote maatschappelijke infrastructuurvraagstukken. “We hebben te maken met een ontzettend complex probleem. Maar er wordt vooruitgang geboekt. Juist daarom is het belangrijk dat we met elkaar in gesprek blijven.” Dat gesprek wil hij tijdens het EnergiekEvent nadrukkelijk aangaan. Niet alleen zenden vanaf het podium, maar ook horen waar ondernemers tegenaan lopen. “Ik wil niet de netbeheerder zijn die een verhaal komt vertellen en daarna weer vertrekt. Ik ben juist benieuwd wat er leeft in de sector en wat ondernemers van ons nodig hebben.” Kom je ook naar het EnergiekEvent? Schrijf hier je snel in .

Het volledige programma en de mogelijkheid om je aan te melden volgen binnenkort. Het EnergiekEvent wordt georganiseerd door Wageningen University & Research BU Glastuinbouw, Delphy Improvement Centre, Plant Lighting, Glastuinbouw Nederland en Kas als Energiebron.

De energietransitie in de glastuinbouw vraagt om samenwerking, slimme keuzes en innovatieve technieken. Op het programma staan actuele thema’s als netcongestie, nieuwe wet- en regelgeving, praktijkgerichte toepassingen van leveranciers en ervaringen uit de belichte winterteelt komkommer. We sluiten de dag af met een gezellig buffet met volop ruimte om nog even na te praten en ervaringen uit te wisselen. Zet 5 november alvast in je agenda! Meer informatie en de mogelijkheid om aan te melden volgt.

Het jaarrond duurzaam verwarmen en koelen van tuinbouwbedrijven met Open Bodem Energiesystemen (OBES), ook wel warmte-koudeopslag (WKO) genoemd, vindt plaats bij relatief lage temperaturen. Het opwaarderen van water uit warme bronnen met warmtepompen in de periode met warmtevraag kost nog altijd veel elektriciteit. Opslag van warmte bij middelhoge (MTO) en hoge (HTO) temperaturen biedt zicht op kleinere benodigde watervolumes, een geringer pompvermogen én een beperkter stroomverbruik om het water in de winter tot de gewenste temperatuur op te waarderen. Van OBES naar OBES+ Beernink trapte zijn presentatie af met een inleiding over OBS. Als voorbeeld gebruikte hij de pilot bij Koppert Cress en Division Q in Monster. Hier is in 2015 een transitie ingezet van traditionele OBES bij brontemperaturen van 17°C (warm, vier stuks) en 8°C (koud, ook vier stuks) en een gemiddelde ΔT van 6°C, naar OBES+ bij een T w van 25°C en een ΔT van 15°C. De energiebalansen van beide scenario’s werden vergeleken met jaarrond zeven maanden warmtevraag en vijf maanden koelvraag. OBES+ bleek over een meerjarige periode te resulteren in een verkleind pompvermogen, een grotere warmteopslag en een betere energiebalans. Ook de Coëfficiënt of Performance (COP) van de warmtepomp ging er iets op vooruit. Met OBES+ valt dus zeker winst te behalen binnen de wettelijke kaders die nu van kracht zijn, benadrukte de onderzoeker van KWR. MTO en HTO Die positieve lijn is mogelijk door te trekken door warm water in de zomerperiode bij nog hogere temperaturen op te slaan voor aanwending in de winterperiode. MTO (T w 25-50°C; T k 15-25°C) heeft als voordeel dat er binnen de heersende temperatuurrange gebruik kan worden gemaakt van vergelijkbare materialen als bij conventionele OBES (o.a. PVC). Die zijn echter niet geschikt voor de hogere watertemperaturen van HTO (~50 tot 100°C), waarvoor duurdere oplossingen nodig zijn. HTO heeft dan weer als troefkaart dat het water in de winterperiode langdurig heet genoeg is voor directe aanwending in primaire verwarmingsnetten met relatief hoge temperaturen. Tussenkomst van een warmtepomp zal meestal niet nodig zijn. In de zomer is er de mogelijkheid om warmte op te slaan vanuit meerdere duurzame bronnen, zoals power-to-heat (beschikbare duurzame stroom omzetten in warmte met de warmtepomp), geothermie, PVT-panelen of andere restwarmtebronnen. Binnen het RVO-onderzoeksprogramma WarmingUP en het daaropvolgende WarmingUP GOO-project wordt de potentie van HTO verder onderzocht. Juridische en praktische aspecten MTO en HTO verkeren beide nog in de experimentele fase en worden beproefd op basis van ontheffingen. Op voorhand is duidelijk dat er voor vergunningverlening andere regels nodig zijn. De huidige wetgeving voor OBES en OBES+ bepaalt dat de water- en energiebalans van de bronnen tot in lengte van jaren min of meer neutraal moet zijn en dat water bij hooguit 25°C mag worden opgeslagen. Bovendien zal er voor MTO en zeker HTO uitgebreid onderzoek nodig zijn naar de plaatselijke bodemgesteldheid. Dat is noodzakelijk om een betrouwbare inschatting te kunnen maken van de toepasbaarheid en het energetische rendement. Hete bronnen kunnen zowel horizontaal (binnen het waterhoudende zandpakket) energie verliezen, als verticaal naar vooral hoger gelegen lagen. De aard en dikte van de niet-doordringbare lagen die het zandpakket van andere aardlagen scheiden, is daarop mede van invloed. Vanuit energetisch oogpunt is een verdere verkenning van MTO en HTO,volgens Beernink, zeker de moeite waard. Momenteel lopen er meerdere projecten die de mogelijkheden van MTO voor de glastuinbouw onderzoeken. Daarbij is er specifieke aandacht voor de geschiktheid van de bodem. Het gaat onder meer om het Kas als Energiebron-project ‘MTO voor de glastuinbouw’. Raadpleeg hier de presentatie over MTO/HTO met rekenvoorbeelden.

Kas als Energiebron, waarin de sector en het ministerie van Landbouw, Visserij, Voedselzekerheid en Natuur (LVVN) samenwerken, wordt volgens Bom-Lemstra het meest zichtbaar door de samenwerking aan kennisontwikkeling en kennisoverdracht. “We hebben jaarlijks ruim zestig onderzoeken lopen. We organiseren veertig bijeenkomsten per jaar. Daar zitten ook de grotere events tussen zoals het EnergiekEvent en volgende week het CO 2 -Kennisevent. Met die bijeenkomsten bereiken we uiteindelijk zo’n drieduizend mensen. Daarnaast volgen elk jaar opnieuw zeker tweehonderd telers de cursus Het Nieuwe Telen.” Vanuit Kas als Energiebron wordt jaarlijks €10 miljoen aan onderzoek besteed. Subsidies De samenwerking met LVVN vertaalt zich ook in effectieve investeringssubsidies. Dit jaar was er €140 miljoen beschikbaar voor ondernemers via de MEI-, EG- en SWIG-regeling. “Er zijn 256 subsidieaanvragen ingediend, goed voor een budget van in totaal €145 miljoen. Dat laat de innovatiekracht van de sector zien én dat de overheid innovaties stimuleert en ondersteunt”, aldus Bom-Lemstra. Marten van den Berg, directeur-generaal Agro van het ministerie van LVVN liet tijdens het plenaire deel van het EnergiekEvent weten dat de overheid Kas als Energiebron blijft steunen. “Door volop in te zetten op het programma steunen we de ambities, plannen en kennisontwikkeling van Kas als Energiebron.” Hij benadrukte dat Kas als energiebron en het Convenant Energietransitie Glastuinbouw 2022-2030 uniek zijn in Nederland. Van den Berg en Bom-Lemstra werden tijdens het plenaire deel van het EnergiekEvent geïnterviewd door Eric Poot manager van Delphy Improvement Centre. De twee gaven daarbij hun visie op het recente kabinetsbesluit om de glastuinbouw onder ETS-2 en de bijmengverplichting groen gas te laten vallen. Lees daarover hier meer. Workshops en presentaties Na het plenaire deel konden bezoekers gedurende drie rondes deelnemen aan tal van workshops. Bekijk hier de presentaties die tijdens het EnergiekEvent 2025 zijn gegeven. Magazine ’15 Jaar Het Nieuwe Telen’ op komst Welke innovaties en ervaringen heeft vijftien jaar Het Nieuwe Telen opgeleverd? Je leest het in het magazine ‘15 Jaar Het Nieuwe Telen’. Voorzitter Adri Bom-Lemstra van Glastuinbouw Nederland en Marten van den Berg, directeur-generaal Agro van het ministerie van LVVN ontvingen een eerste (dummy-)exemplaar van het blad, uit handen van Robert Solleveld, themaspecialist Energie bij Glastuinbouw Nederland. Dat gebeurde tijdens het EnergiekEvent op 18 juni bij WUR Glastuinbouw in Bleiswijk. Aan de productie van het magazine wordt nog volop gewerkt. Het blad zal na de zomervakantie verspreid worden onder telers en de businessleden van Glastuinbouw Nederland..

De topambtenaar zei begrip te hebben voor de grote zorgen die hierover leven bij glastuinders. LVVN hoopt volgens hem dat de Tweede Kamer het onderwerp niet controversieel zal verklaren zodat het kabinet ermee door kan gaan. “Aan de andere kant kan de Tweede Kamer ook anders besluiten, dan is er nog meer tijd om naar goede oplossingen te zoeken.” LVVN zal zich volgens Van den Berg, in samenspraak met de sector en de ministeries van KGG en Financiën, hard inzetten om tot een goede compensatieregeling te komen voor zowel ETS-2 als de bijmengverplichting groen gas. ‘Compensatie moeilijk te organiseren’ Voorzitter Adri Bom-Lemstra van Glastuinbouw Nederland benadrukte tijdens het event dat de drie ministeries hebben erkend dat de glastuinbouw ETS-2 en de bijmengverplichting groen gas niet nodig heeft om de doelen uit het convenant te halen. “Daarom willen ze de sector compenseren. Maar dat is administratief lastig en heel moeilijk te organiseren, waarbij je ook nog eens ongelijkheid wilt voorkomen.” Mogelijk is ETS-2 volgens Bom-Lemstra op de lange termijn uiteindelijk een beter mechanisme dan het huidige CO2-sectorsysteem. “Dat zou ik graag verkennen. Maar de politiek verbindt ETS-2 aan de bijmengverplichting groen gas. In plaats van deze prijsprikkel zie ik liever een positieve stimulans door middel van een subsidie voor groen gas. Daarover willen we in de komende tijd met de politiek in gesprek gaan.” ‘Kabinetsbesluit schuurt met convenant’ Het kabinetsbesluit om de glastuinbouw onder ETS-2 en de bijmengverplichting groen gas te laten vallen, schuurt met het energieconvenant, merkte Bom-Lemstra op. “Toch moeten we dat convenant blijven koesteren. Het zorgt ervoor dat je met elkaar in gesprek blijft, samen naar oplossingen kunt zoeken en dingen ambtelijk kunt laten uitwerken. Als we weglopen van het convenant, heb je die bijzondere positie niet meer en krijg je die ook niet zomaar weer terug.” Het heeft volgens haar ook geen zin om bij de convenantspartners te klagen over het kabinetsbesluit. “De ministeries moeten dat immers uitvoeren. Als we het anders willen, dan moeten we dat aankaarten bij de politiek en daar zijn we volop mee bezig.” Energiespecialist Piet Broekharst met pensioen Tijdens het EnergiekEvent 2025 werd ook aangekondigd dat Piet Broekharst, themaspecialist Energie bij Glastuinbouw Nederland en specialist Energietransitie en Aardwarmte in het projectteam van Kas als Energiebron, volgende maand met pensioen zal gaan. Broekharst is sinds 2007 nauw betrokken bij het in 2002 gestarte transitieprogramma Kas als Energiebron, toen nog vanuit zijn functie bij het voormalige Productschap Tuinbouw. Namens de sector bedankte Bom-Lemstra hem voor zijn jarenlange, deskundige inzet. “Met een groot hart voor de sector, altijd kritisch naar onszelf als sector en naar de overheid, altijd gedegen en enorm vasthoudend, heeft Piet veel betekend voor Kas als Energiebron”, aldus de voorzitter. Bekijk hier de presentaties die tijdens het EnergiekEvent 2025 zijn gegeven.