Zoeken

Bouw je eigen AI Grow Assistant in 8 sessies Digitalisering en kunstmatige intelligentie veranderen de glastuinbouw in hoog tempo. Kassen genereren dagelijks enorme hoeveelheden data, maar de uitdaging is om die data om te zetten in betere teeltbeslissingen. Deze cursus, die op 4 september start, is bedoeld voor telers en teeltteams die AI al gebruiken en de volgende stap willen zetten. In acht sessies bouw je stap voor stap aan je eigen AI Grow Assistant voor een concrete praktijksituatie binnen je bedrijf. Zo ga je naar huis met een werkend prototype én een concreet plan om AI direct in de praktijk toe te passen. De cursus is ontwikkeld in samenwerking met Robocrops. Het programma 4 september: Van chatbot naar Agentic Growing - AI-kansenkaart, gekozen businesscase en werkende tool-setup (Claude Code en Codex). 18 september: Data verzamelen en opschonen - Overzicht van beschikbare en ontbrekende data, plus een eerste eigen, schone dataset. 2 oktober: Kennis- en contextengineering - Een sterk contextpakket dat in de volgende dagdelen wordt gebruikt. 30 oktober: Vibe coding, bouw je MVP - Een werkend minimum viable product (MVP)van de eigen AI-tool. 13 november: Vision AI - Een vision-workflow met instructie, voorbeeldbeelden en rapportagevorm. 27 november: Dashboards, AI-analyse en automatisering - Een AI-analyseflow met dashboard en minimaal één automatisering. 4 december: Betrouwbaarheid, veiligheid en beheer - Een uitgebreide risicokaart, agents-register en testplan. 18 december: Demo en implementatieplan - Een AI Grow Advisor MVP met implementatie-, beheer- en changeplan. Eindproduct Na het afronden van deze cursus, ben je in het bezit van: een duidelijke use-case uit het eigen bedrijf, gekoppeld aan een langetermijndoel (bijvoorbeeld duurzaamheid). een eigen, opgeschoonde dataset plus contextdossier met teelt- en bedrijfskennis. een werkend MVP, gebouwd met Claude Code of OpenAI Codex. een vision- of data-analyseflow, waar passend bij de case. een risicokaart, agents-register, testplan en 30-60-90-dagen implementatieplan inclusief beheer- en changeplan. Betaalde AI-dienst Voor deelname aan deze cursus is een abonnement op een betaalde AI-dienst aan te bevelen. Zonder zo’n abonnement is het niet goed mogelijk om ook actief aan het interactieve onderdeel deel te nemen. Denk hierbij aan een Claude Pro account ($20 per maand) of ChatGPT Plus account ($20 per maand). Data en aanmelden 4 september 2026, 18 september 2026, 2 oktober 2026, 30 oktober 2026, 13 november 2026, 27 oktober 2026 en 4 december 2026. Locatie: World Horti Center: Kaslokaal, Europa 1, 2672 ZX Naaldwijk Kosten: De kosten voor deze cursus bedragen € 1.500, - excl. btw. Wil je zelf ervaren wat dit kan betekenen voor jouw teelt en bedrijf? Meld je aan voor deze praktische cursus. Het aantal plaatsen is beperkt. Meld je aan via het aanmeldformulier . Aanmelden is verplicht en kan tot 1 september 2026, 12.00 uur, mits er nog plaats is. Annuleren Annuleren kan alleen schriftelijk via jvandiemen@glastuinbouwnederland.nl . Bij annulering 48 uur voor de bijeenkomst word je inschrijfgeld, minus € 7,50 administratiekosten, terugbetaald. Daarna wordt de inschrijving als definitief beschouwd. In overleg kun je een vervanger sturen. Alle genoemde kosten zijn per persoon en exclusief btw. Beeldmateriaal & geluidsopnamen Er kunnen door de organisatie foto’s en video’s gemaakt worden ter terugblik of promotie van deze bijeenkomst. Als je daar bezwaar tegen hebt kun je dit vooraf aangeven via info@kasalsenergiebron.nl . Het maken van video- en geluidsopnamen door bezoekers is niet toegestaan. Meer weten? Neem voor meer informatie contact op met Jasper van Diemen, telefoon 085 003 64 00, mobiel 06 391 146 49, e-mail jvandiemen@glastuinbouwnederland.nl . World Horti Center: Kaslokaal, Europa 1, 2672 ZX Naaldwijk

Gevoelige fase tussen 1,5 en 3 weken Uit het onderzoek blijkt dat brandkoppen ontstaan tijdens een duidelijk afgebakende periode van ongeveer 1,5 tot 3 weken na het uitplanten. Is de verdamping in deze fase onvoldoende, dan neemt het risico op brandkoppen toe. Voor en na deze periode blijkt het klimaat nauwelijks invloed te hebben op het ontstaan ervan. Dat is een belangrijk inzicht. Als alleen tijdens deze kritische fase extra gestuurd hoeft te worden op verdamping, kan daarbuiten mogelijk vochtiger en daarmee energiezuiniger worden geteeld. Ook blijken brandkoppen relatief snel na het ontstaan zichtbaar. Bij de eerste symptomen kan dus nog worden ingegrepen met aanpassingen in het klimaat om verdere schade te beperken. Verdamping is bepalend Hoe de extra verdamping tijdens de gevoelige fase wordt gerealiseerd, blijkt minder belangrijk. Zowel een lagere relatieve luchtvochtigheid als extra luchtbeweging rond het groeipunt werkt. Ook het moment van de dag waarop de extra verdamping plaatsvindt, maakt weinig verschil. Vooral de hoeveelheid verdamping telt: hoe hoger de verdamping, hoe minder brandkoppen. Meer licht geven blijkt hiervoor geen effectieve oplossing. Ook aanpassingen in daglengte en lichtspectrum hadden nauwelijks of geen effect op het ontstaan van brandkoppen. Lagere temperatuur biedt tweede mogelijkheid Het onderzoek bracht nog een andere kansrijke strategie naar voren: het tijdelijk vertragen van de gewasontwikkeling. Een verlaging van de etmaaltemperatuur van 28 naar 25°C tijdens de gevoelige fase zorgde voor een sterke afname van het aantal brandkoppen, zelfs bij een relatief lage verdamping. De brandkoppen ontstonden later in de teelt ook niet alsnog. Daar staat tegenover dat de lagere temperatuur de teelt met ongeveer vier dagen vertraagt. Op weg naar fasegerichte klimaatsturing De resultaten bieden perspectief voor fasegerichte klimaatsturing in Lisianthus. In plaats van gedurende de hele teelt omstandigheden aan te houden die veel verdamping veroorzaken, kan mogelijk alleen tijdens de korte gevoelige fase gericht worden gestuurd. Daarvoor is in de praktijk wel een teeltsysteem nodig waarin verschillende groeistadia afzonderlijk kunnen worden aangestuurd, bijvoorbeeld met compartimentering of gerichte luchtbeweging. Het onderzoek 'Lisianthus sturen per teeltfase: de weg naar fossielvrij' bestaat uit twee werkpakketten. Na het onderzoek naar de gevoelige fase voor brandkoppen volgt een kasproef bij Delphy Improvement Centre. In twee proefkassen wordt onder full-LED een standaardteelt vergeleken met een klimaatstrategie gericht op het voorkomen van brandkoppen én het besparen van energie. Financiering en coördinatie Dit onderzoek wordt uitgevoerd door Plant Lighting in samenwerking met Delphy Improvement Centre. Het project wordt gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Medegefinancierd door de gewascoöperatie Lisianthus, Takii, Sakata, Florensis, Van Egmond Lisianthus, Svensson Nederland en Signify. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef wordt begeleid door telers. Meer weten? Bekijk het deelrapport voor alle resultaten en achtergronden van het onderzoek. Foto van Plant Lighting: van een behandeling met brandkoppen en een behandeling zonder brandkoppen uit het klimaatcel-onderzoek.

Aanvragen voortaan via RVO Met de nieuwe regeling verandert de aanvraagprocedure. Tot 2026 werden onderzoeksvoorstellen rechtstreeks ingediend bij Glastuinbouw Nederland en het ministerie van LVVN. De formele subsidieaanvraag loopt nu via RVO . De thema’s en werkwijze rondom de voorbereiding en selectie van onderzoeksvoorstellen blijven zoveel mogelijk gelijk. Onderzoek vormt een belangrijk onderdeel van Kas als Energiebron en draagt bij aan de ontwikkeling van nieuwe handelingsperspectieven voor CO₂-reductie in de glastuinbouw. Eerder onderzoek binnen het programma heeft onder meer bijgedragen aan ontwikkelingen als Het Nieuwe Telen, diffuus glas, led-belichting en ontvochtiging. Praktijk blijft betrokken bij beoordeling Ook in de nieuwe procedure blijft de betrokkenheid van ondernemers belangrijk. Bij iedere definitieve subsidieaanvraag moet een appreciatie van de Ondernemersgroep Kas als Energiebron van Glastuinbouw Nederland worden gevoegd. RVO gebruikt deze appreciatie bij het beoordelen en rangschikken van de aanvragen. Daarom moeten definitieve onderzoeksvoorstellen uiterlijk 25 september 2026 worden aangeleverd via projecten@kasalsenergiebron.nl . In oktober bespreekt de ondernemersgroep de voorstellen en voorziet deze van een appreciatie. Vervolgens kan de formele aanvraag tussen 21 oktober en 2 november bij RVO worden ingediend. Eerst sparren over je projectidee Om onderzoeksvoorstellen goed te laten aansluiten bij vragen uit de praktijk en bij eerder uitgevoerd onderzoek, kun je vooraf informeel feedback krijgen. De specialisten van Kas als Energiebron denken graag mee over een projectidee of conceptvoorstel. Heb je zelf een vraagstuk dat volgens jou onderzocht moet worden? Neem dan contact met ons op om het idee te bespreken. Je kunt uiteraard ook rechtstreeks een onderzoeks- of kennisinstelling naar keuze benaderen om samen een voorstel te ontwikkelen. Wil je feedback op een conceptonderzoeksvoorstel? Lever dit dan uiterlijk 11 september 2026 aan via projecten@kasalsenergiebron.nl . De deadline voor het definitieve voorstel voor appreciatie door de ondernemersgroep is 25 september 2026 . Meer informatie De subsidieregeling treedt op 1 oktober 2026 in werking. De officiële regeling en toelichting zijn gepubliceerd in de Staatscourant . Op de pagina Subsidieregeling Onderzoek Kas als Energiebron vind je meer informatie over de procedure, deadlines en contactgegevens. Benieuwd welke onderzoeken eerder binnen Kas als Energiebron zijn gestart en uitgevoerd? Bekijk dan ook onze onderzoeksdatabase , met lopende en afgeronde onderzoeken en de beschikbare resultaten.

Het Nieuwe Telen voor niet-telers: start 7 september Werk je als teeltspecialist of adviseur veel samen met telers, maar sta je zelf niet dagelijks aan de knoppen van de klimaatcomputer? Dan is de cursus Het Nieuwe Telen voor niet-telers interessant. De cursus geeft je de kennis om Het Nieuwe Telen beter te begrijpen en hierover inhoudelijk met telers te kunnen sparren over hun teeltstrategie en kasklimaat. De cursus start op 7 september. Hier vind je meer informatie . Introductiecursus Het Nieuwe Telen: start 8 en 23 september Voor wie de basisprincipes van Het Nieuwe Telen goed onder de knie wil krijgen, start in september op twee locaties de Introductiecursus Het Nieuwe Telen. De cursus behandelt de belangrijkste principes rondom plantenfysiologie, natuurkunde en kastechniek. Daarmee krijg je meer inzicht in de samenhang tussen plant, klimaat en energie. Op 8 september start een cursus bij Botany in Meterik ( meer informatie en aanmelden ). Op 23 september start een nieuwe groep in Honselersdijk ( meer informatie en aanmelden ). Blijven leren voor de kas van morgen Kennisontwikkeling is een belangrijk onderdeel van de energietransitie. Nieuwe inzichten uit onderzoek krijgen pas echt waarde als ondernemers en professionals ze kunnen vertalen naar hun eigen praktijk. Daarom biedt Kas als Energiebron een gevarieerd cursusaanbod, voor verschillende kennisniveaus en functies binnen de sector. Naast bovenstaande cursussen zijn er onder meer cursussen rondom digitalisering, Weerbaar Telen en verdiepende vormen van Het Nieuwe Telen. Ook zijn maatwerkcursussen mogelijk. Na de zomer weer fris aan de slag? Bekijk het volledige cursusaanbod van Kas als Energiebron en kies de cursus die past bij jouw werk en kennisniveau.

De belangrijkste ondernemersgroep is de ‘Ondernemersgroep Kas als Energiebron’. Hierin zitten ruim vijftien ondernemers uit verschillende gewassen en regio’s, aangevuld met specifieke expertise. De groep denkt mee over de koers van het programma, adviseert over projecten die door het ministerie van LVVN worden gefinancierd en neemt besluiten over projecten die vanuit Stichting Kennis in je Kas (KijK) worden ondersteund. Daarnaast zijn er thematische groepen, zoals de ‘Ondernemersgroep Waterstof’. Hier schuiven telers, adviseurs, onderzoekers, vertegenwoordigers van de overheid, onderwijsinstellingen en andere betrokkenen uit de sector aan. Juist die mix maakt de gesprekken waardevol. Ook bij veel onderzoeken zijn telers, adviseurs en toeleveranciers betrokken via begeleidingscommissies, zodat onderzoek goed aansluit bij de praktijk en nieuwe kennis snel kan worden gedeeld. Verder beschikt Glastuinbouw Nederland over een ondernemersgroep voor energiebeleid en een specifieke groep die zich richt op de toekomstige CO₂-voorziening. Waterstof: ontwikkelingen volgen én toetsen aan de praktijk Hoe zo'n ondernemersgroep in de praktijk werkt, laat de Ondernemersgroep Waterstof goed zien. Deze groep wordt begeleid door BlueTerra in samenwerking met Kas als Energiebron en volgt de ontwikkelingen rondom waterstof op de voet. Tegelijkertijd worden nieuwe inzichten steeds gespiegeld aan de praktijk: wat betekenen ze voor ondernemers en waar liggen kansen voor de glastuinbouw? Tijdens de meest recente bijeenkomst kwamen uiteenlopende onderwerpen aan bod. Van de opening van het eerste deel van de landelijke waterstofbackbone en de voortgang van grote waterstofprojecten tot de snelle ontwikkelingen rondom import van waterstof uit onder andere het Midden-Oosten en Azië. Ook werd gesproken over prijsontwikkelingen, technologische innovaties en de vraag hoe waterstof kan bijdragen aan een flexibel energiesysteem voor de glastuinbouw. Meer dan alleen techniek Wat deze ondernemersgroep bijzonder maakt, is dat het niet alleen gaat over techniek. Juist de praktische toepasbaarheid staat centraal. Wat betekenen ontwikkelingen voor ondernemers? Wanneer wordt een businesscase interessant? Welke infrastructuur is nodig? En welke rol spelen subsidies, regelgeving en samenwerking tussen partijen? Tijdens de bijeenkomst werd bijvoorbeeld uitgebreid gesproken over de mogelijkheden om gezamenlijk aan te sluiten op de toekomstige waterstofbackbone. Ook kwamen vragen aan bod over investeringen, regionale samenwerking, flexibiliteit in energiegebruik en de combinatie van waterstof met batterijen, e-boilers en andere technieken. Samen richting de toekomst De aanwezigheid van verschillende partijen zorgt voor waardevolle gesprekken. Ondernemers delen praktijkervaringen, adviseurs brengen kennis in, onderzoekers volgen technologische ontwikkelingen en partijen zoals RVO kunnen direct meedenken over regelgeving, financiering en subsidiemogelijkheden. Juist die kruisbestuiving maakt de ondernemersgroepen waardevol. De energietransitie kent geen standaardroute. Daarom is het belangrijk om kennis te delen, ontwikkelingen te volgen en ervaringen uit te wisselen. Heb je interesse om een keer aan te sluiten bij één van onze ondernemersgroepen? Stuur een e-mail naar info@kasalsenergiebron.nl .

Om die vraag te beantwoorden organiseren Delphy Improvement Centre, Glastuinbouw Nederland, Kas als Energiebron en Wageningen University & Research op 8 september het DigitaliseringsEvent. Van technologie naar praktijk Het programma begint met een gezamenlijke blik op de huidige stand van digitalisering in de glastuinbouw en de rol die AI daarin speelt. Daarna kiezen deelnemers uit verschillende verdiepende workshops waarin experts laten zien hoe data en digitale technologie vandaag al worden toegepast. Zo komen onder andere onderwerpen aan bod als slimme irrigatie, AI-tools voor de dagelijkse praktijk, de toekomst van digitale teeltkennis, data-eigenaarschap, cyberweerbaarheid, soft-sensoren, AI-gestuurde softwareontwikkeling, datagedreven telen en innovatieve toepassingen zoals smart glasses voor gewasmonitoring. Alle workshops zijn gebaseerd op actuele ontwikkelingen en praktijkervaringen uit de sector. Voor iedereen die vooruit wil kijken Het DigitaliseringsEvent is bedoeld voor glastuinbouwondernemers, teeltmanagers, adviseurs, onderzoekers en technologiepartners die willen begrijpen hoe digitalisering en AI kunnen bijdragen aan betere teeltbeslissingen en een toekomstbestendige bedrijfsvoering. Of je nu al volop met data werkt of juist wilt ontdekken waar de kansen liggen: het event biedt inspiratie, praktische voorbeelden en volop gelegenheid om ervaringen uit te wisselen met collega's en experts. Meld je aan Het DigitaliseringsEvent vindt plaats op 8 september bij Delphy Improvement Centre. Benieuwd hoe digitalisering en AI jouw bedrijf kunnen versterken? Meld je aan en ontdek welke ontwikkelingen je vandaag al kunt toepassen én welke kansen de komende jaren op je afkomen. Klik hier voor meer informatie en aanmelden .

Het Thesis Lab bracht studenten, onderzoekers en professionals uit de glastuinbouw samen. Tijdens workshops, bedrijfsbezoeken, presentaties en rondleidingen maakten de studenten kennis met actuele vraagstukken uit de sector. Op basis daarvan werkten zij aan hun afstudeeronderzoek, waarin zij nieuwe inzichten en oplossingen verkenden voor een duurzamere glastuinbouw. Van praktijkvraag naar onderzoek De studenten onderzochten uiteenlopende thema's op het snijvlak van energie, circulariteit en glastuinbouw. Daarbij stond steeds dezelfde hoofdvraag centraal: ‘How can the horticulture sector speed up the transition towards resource circularity, and to which degree can that lead to reduction in energy use?’ Door de nauwe samenwerking met de betrokken partners sloten de onderzoeken goed aan bij de uitdagingen waar de sector vandaag de dag voor staat. Resultaten nu online beschikbaar Tijdens het slotevent op 2 juli 2026 presenteerden de studenten hun bevindingen. Alle afstudeeronderzoeken zijn nu online beschikbaar. Benieuwd naar de ideeën, analyses en aanbevelingen van de studenten? Bekijk alle onderzoeken op de website van het Thesis Lab en laat je inspireren door een nieuwe generatie onderzoekers die meedenkt over de toekomst van de glastuinbouw.

Meer draaiuren dan eerder verwacht De nieuwe doorrekening laat zien dat de verwachte inzet van WKK hoger uitvalt dan in de vorige Barometer. Voor netleverende WKK's wordt in 2030 gerekend met ongeveer 3.300 vollasturen en in 2035 nog altijd 2.700 vollasturen. Bij belichte bedrijven ligt het totale aantal draaiuren zelfs hoger, doordat een deel van de opgewekte elektriciteit direct op het eigen bedrijf wordt gebruikt. De belangrijkste oorzaak is dat de energietransitie minder snel verloopt dan eerder werd aangenomen. De groei van wind- en zonne-energie blijft achter bij eerdere verwachtingen, terwijl de elektriciteitsvraag juist verder stijgt. Daardoor blijft er behoefte aan regelbaar vermogen op momenten met weinig zon en wind. WKK's kunnen die rol goed vervullen doordat ze snel kunnen schakelen en tegelijkertijd warmte, elektriciteit en CO₂ leveren voor de teelt. WKK krijgt steeds meer een systeemrol Volgens de onderzoekers verschuift de rol van WKK. Waar de installatie vroeger vooral werd gezien als bedrijfsmiddel voor de individuele ondernemer, groeit het belang voor het elektriciteitssysteem als geheel. Zeker nu batterijen vooral geschikt zijn voor kortdurende flexibiliteit, blijft WKK nodig tijdens langere periodes met weinig duurzame elektriciteitsproductie. Ook het feit dat het opgesteld WKK-vermogen in de glastuinbouw in 2025 opnieuw groeide, onderstreept dat belang. Dat betekent wel dat slim sturen steeds belangrijker wordt. Door WKK te combineren met warmtebuffers, belichting, batterijen en actuele netinformatie kan de installatie optimaal bijdragen aan zowel het bedrijf als het energiesysteem, zonder onnodige belasting van het elektriciteitsnet. Beleid bepaalt de economische haalbaarheid Hoewel de systeemwaarde van WKK toeneemt, staat de economische positie onder druk. De Barometer laat zien dat maatregelen zoals de CO₂-heffing, ETS2, de afbouw van fiscale voordelen en een mogelijke bijmengverplichting voor groen gas de kosten van gasgestookte WKK verhogen. De mate waarin deze kosten worden gecompenseerd, blijkt bepalend voor de rentabiliteit van WKK-installaties. Met compensatie blijft het economische perspectief richting 2030 gunstig. Zonder compensatie verslechtert de businesscase aanzienlijk en neemt de bereidheid om te investeren of bestaande installaties in stand te houden af. Belangrijke inzichten voor ondernemers én beleid De WKK-Barometer laat zien dat de energietransitie een nieuw spanningsveld creëert. De glastuinbouw moet verder verduurzamen, terwijl het elektriciteitssysteem voorlopig nog afhankelijk blijft van regelbaar vermogen. Volgens BlueTerra vraagt dat om beleid waarin emissiereductie én leveringszekerheid hand in hand gaan. Voor ondernemers biedt de Barometer waardevolle inzichten in de toekomstige rol, inzet en rentabiliteit van WKK's en helpt het bij investerings- en onderhoudsbeslissingen. Wat betekenen deze ontwikkelingen voor jouw bedrijf? Lees de volledige WKK-Barometer Voorjaar 2026 van BlueTerra en verdiep je in de resultaten.

Van data naar slimme acties Volgens Colinda beschikken glastuinbouwbedrijven inmiddels over enorme hoeveelheden data. Klimaatcomputers, sensoren, camera's, energieplatforms, arbeidsregistraties en gewasmodellen leveren continu nieuwe informatie op. “De uitdaging is allang niet meer om data te verzamelen”, zegt ze. “De echte uitdaging is om al die informatie met elkaar te verbinden en er op tijd de juiste conclusies uit te trekken. Daar kunnen AI-agents enorm bij helpen.” Een AI-agent wacht niet af tot een gebruiker een vraag stelt. De agent kan zelf signaleren dat er iets verandert, aanvullende informatie verzamelen, verschillende scenario's doorrekenen en een passend voorstel doen. “Denk bijvoorbeeld aan een plotselinge verandering in instraling, temperatuur of plantbelasting. De agent analyseert wat dat betekent voor het gewas en het energiegebruik en stelt vervolgens een aangepaste aanpak voor.” De teler blijft aan het stuur Dat betekent volgens Colinda zeker niet dat AI de rol van de teler overneemt. “Juist niet. De teler bepaalt de doelen, stelt de grenzen vast en beslist uiteindelijk welke acties worden uitgevoerd. De praktijkkennis van de ondernemer blijft onmisbaar. Niet alles is meetbaar en niet iedere goede beslissing volgt uit historische data.” Wel verandert de rol van de teler. “In plaats van voortdurend zelf alle informatie te verzamelen en te combineren, kun je je veel meer richten op het beoordelen van voorstellen, uitzonderingen en de strategische keuzes. AI ondersteunt je, maar jij blijft degene die de koers bepaalt.” Leren door zelf te bouwen Tijdens de nieuwe leergang Agentic Growing leren deelnemers hoe zij AI kunnen inzetten voor een concreet vraagstuk uit hun eigen bedrijf. “Je hoeft geen programmeur te zijn om hiermee aan de slag te gaan”, benadrukt Colinda. “Wel is het belangrijk dat je begrijpt wat een AI-agent kan, welke data daarvoor nodig zijn en waar de grenzen liggen.” Deelnemers kiezen een eigen praktijkcase en bouwen stap voor stap een werkende AI-agent of tool. “Je gaat dus niet naar huis met alleen nieuwe kennis, maar met een concreet prototype dat je direct verder kunt ontwikkelen voor je eigen bedrijf.” Begin klein, denk groot Volgens Colinda is dit hét moment om ervaring op te doen. “Je hoeft echt niet morgen je hele kas autonoom te laten draaien. Begin met één duidelijk vraagstuk. Test wat werkt, leer waar AI waarde toevoegt en ontdek waar menselijke kennis onmisbaar blijft.” Juist door nu te experimenteren, bouwen ondernemers volgens haar kennis op voor de toekomst. “Zo wordt AI geen ontwikkeling die je overkomt, maar een hulpmiddel dat je bewust inzet om slimmer, consistenter en toekomstbestendiger te telen.” Schrijf je in De cursus Agentic Growing start 4 september 2026, in het Kaslokaal in het World Horti Center. Check hier de cursus voor meer informatie en aanmelden. Foto door Daniel Verkijk

Van hype naar realiteit Toen BlueTerra in 2022 een position paper over waterstof opstelde voor de glastuinbouw, waren de verwachtingen hoog. Waterstof zou snel beschikbaar komen, goedkoop worden en breed toepasbaar zijn. De praktijk bleek weerbarstiger. Projecten liepen vertraging op, kosten vielen hoger uit en een deel van de plannen verdween naar de achtergrond. “Die fase hebben we inmiddels achter ons gelaten”, vertelt Arjen. “De partijen die nu nog over zijn, bouwen aan concrete projecten. De eerste grootschalige initiatieven voor groene waterstof komen van de grond. Daarmee is het een goed moment om opnieuw te kijken welke rol waterstof kan spelen voor de glastuinbouw.” Waterstof als onderdeel van de energiemix Volgens Arjen moet waterstof niet worden gezien als dé oplossing voor de energietransitie. De basis ligt nog altijd bij energiebesparing, geothermie, restwarmte en elektrificatie. Toch blijft er ook dan een deel van de energievraag over. “Juist voor dat laatste stuk kan waterstof interessant zijn. De glastuinbouw beschikt al over een groot aantal WKK's. Als die in de toekomst op waterstof kunnen draaien, ontstaat een interessante combinatie van warmte én elektriciteitsproductie. Daarmee creëer je meer waarde dan wanneer je waterstof alleen inzet voor warmte.” De glastuinbouw doet mee Vaak wordt gedacht dat duurzame waterstof straks vooral beschikbaar moet komen voor de zware industrie. Volgens Arjen ligt dat genuanceerder. “Steeds meer sectoren kunnen ook op andere manieren verduurzamen. Daardoor verschuift de vraag waar waterstof écht de meeste waarde toevoegt.” Volgens hem is het daarom belangrijk dat ook de glastuinbouw nu al aan tafel zit. “Waterstof gaat niet alleen over techniek, maar ook over infrastructuur, beschikbaarheid en de keuzes die de komende jaren worden gemaakt. Als sector moet je nu meedenken en meepraten, zodat de glastuinbouw straks een logische plek krijgt binnen het toekomstige energiesysteem.” De businesscase draait om meer dan de waterstofprijs Of waterstof straks financieel aantrekkelijk wordt, hangt volgens Arjen van veel meer af dan alleen de kostprijs van de brandstof. Ook de infrastructuur speelt een belangrijke rol. “Wat veel ondernemers zich nog niet realiseren, is dat het transport van gas veel goedkoper is dan het transport van elektriciteit. De kosten voor uitbreiding van het elektriciteitsnet lopen enorm op. Dat verandert ook de businesscase van waterstof. Uiteindelijk gaat het om de totale energiekosten én om de vraag waar waterstof beschikbaar komt.” Juist dat soort afwegingen staan centraal tijdens de bijeenkomst. Niet vanuit theorie, maar vanuit de praktijk van de ondernemer. Blijf nieuwsgierig én kritisch Wat moeten ondernemers volgens Arjen nu doen? Zijn advies is helder: blijf nieuwsgierig, maar ook kritisch. “De ontwikkeling van nieuwe energiesystemen kost tijd. Dat zagen we eerder bij aardwarmte, warmtepompen en andere innovaties. Waterstof volgt hetzelfde pad. Je hoeft vandaag nog geen keuze te maken, maar het is wel verstandig om te begrijpen welke rol waterstof straks mogelijk speelt op jouw bedrijf.” Volgens Arjen is kennis daarom belangrijker dan ooit. “Vorm je eigen beeld. Begrijp waarom waterstof interessant kan zijn, maar ook waar de beperkingen liggen. Alleen dan kun je straks de juiste keuzes maken.” Praat mee over de energiemix van morgen Tijdens ' Waterstof en de businesscase voor de glastuinbouw ' op 10 september gaan BlueTerra en Kas als Energiebron in op de belangrijkste vragen uit de praktijk. Wanneer wordt waterstof interessant voor de glastuinbouw? Hoe verhoudt het zich tot andere duurzame energiebronnen? En onder welke voorwaarden ontstaat een rendabele businesscase? Voor ondernemers die werken aan een toekomstbestendige energievoorziening is het een uitgelezen moment om hun kennis bij te spijkeren én mee te praten over de energiemix van morgen.