Zoeken

Samen kennis opbouwen over waterstof Vanuit de Ondernemersgroep Waterstof Glastuinbouw werken Kas als Energiebron en Glastuinbouw Nederland al enkele jaren aan kennisontwikkeling rond waterstof. Daarbij trekken we samen op met BlueTerra om kennis en analyses te vertalen naar de praktijk. Eerdere activiteiten waren onder meer het position paper uit 2022, gesprekken met technologie-aanbieders, praktijkbezoeken en verkenningen van regionale waterstofinfrastructuur. De bijeenkomst van 10 september vormde een volgende stap in deze gezamenlijke koers. Juist nu aanhaken bij ontwikkelingen De aanleiding is duidelijk. De sector krijgt te maken met hoge energiekosten, netcongestie, oplopende nettarieven en onzekerheden rond de toekomstige energievoorziening. Tegelijkertijd wordt gewerkt aan een landelijke waterstofbackbone die ook voor veel glastuinbouwclusters relevant kan zijn. Volgens de aanwezige experts is juist nu het moment om als sector betrokken te zijn bij de keuzes die rond deze infrastructuur worden gemaakt. Waterstof niet overal de meest economische oplossing Uit analyses van BlueTerra blijkt dat waterstof op korte termijn niet overal de meest economische oplossing is. De aardgas-WKK behoudt voorlopig een sterke positie. Toch kan waterstof onder bepaalde omstandigheden een belangrijke rol krijgen, bijvoorbeeld bij hoge energieprijzen, toenemende CO₂-kosten, schaarste op het elektriciteitsnet of nieuwe stimuleringsmaatregelen vanuit de overheid. Niet afwachten, maar positie innemen Voor Kas als Energiebron en Glastuinbouw Nederland staat één vraag centraal: kan de glastuinbouw het zich veroorloven om af te wachten? De conclusie van de bijeenkomst was dat de sector nu moet aanhaken bij de ontwikkelingen. Niet omdat waterstof morgen al breed wordt toegepast, maar omdat de keuzes die vandaag worden gemaakt bepalend kunnen zijn voor de energievoorziening van morgen. Door vroegtijdig betrokken te zijn, kan de glastuinbouw haar positie versterken en invloed uitoefenen op toekomstige infrastructuur en marktontwikkelingen. Strategische optie voor de langere termijn Waterstof is daarmee geen doel op zich, maar een strategische optie die Kas als Energiebron en Glastuinbouw Nederland actief verkennen om de sector ook op lange termijn te voorzien van betaalbare, betrouwbare en duurzame energie.

Van hype naar realiteit Toen BlueTerra in 2022 een position paper over waterstof opstelde voor de glastuinbouw, waren de verwachtingen hoog. Waterstof zou snel beschikbaar komen, goedkoop worden en breed toepasbaar zijn. De praktijk bleek weerbarstiger. Projecten liepen vertraging op, kosten vielen hoger uit en een deel van de plannen verdween naar de achtergrond. “Die fase hebben we inmiddels achter ons gelaten”, vertelt Arjen. “De partijen die nu nog over zijn, bouwen aan concrete projecten. De eerste grootschalige initiatieven voor groene waterstof komen van de grond. Daarmee is het een goed moment om opnieuw te kijken welke rol waterstof kan spelen voor de glastuinbouw.” Waterstof als onderdeel van de energiemix Volgens Arjen moet waterstof niet worden gezien als dé oplossing voor de energietransitie. De basis ligt nog altijd bij energiebesparing, geothermie, restwarmte en elektrificatie. Toch blijft er ook dan een deel van de energievraag over. “Juist voor dat laatste stuk kan waterstof interessant zijn. De glastuinbouw beschikt al over een groot aantal WKK's. Als die in de toekomst op waterstof kunnen draaien, ontstaat een interessante combinatie van warmte én elektriciteitsproductie. Daarmee creëer je meer waarde dan wanneer je waterstof alleen inzet voor warmte.” De glastuinbouw doet mee Vaak wordt gedacht dat duurzame waterstof straks vooral beschikbaar moet komen voor de zware industrie. Volgens Arjen ligt dat genuanceerder. “Steeds meer sectoren kunnen ook op andere manieren verduurzamen. Daardoor verschuift de vraag waar waterstof écht de meeste waarde toevoegt.” Volgens hem is het daarom belangrijk dat ook de glastuinbouw nu al aan tafel zit. “Waterstof gaat niet alleen over techniek, maar ook over infrastructuur, beschikbaarheid en de keuzes die de komende jaren worden gemaakt. Als sector moet je nu meedenken en meepraten, zodat de glastuinbouw straks een logische plek krijgt binnen het toekomstige energiesysteem.” De businesscase draait om meer dan de waterstofprijs Of waterstof straks financieel aantrekkelijk wordt, hangt volgens Arjen van veel meer af dan alleen de kostprijs van de brandstof. Ook de infrastructuur speelt een belangrijke rol. “Wat veel ondernemers zich nog niet realiseren, is dat het transport van gas veel goedkoper is dan het transport van elektriciteit. De kosten voor uitbreiding van het elektriciteitsnet lopen enorm op. Dat verandert ook de businesscase van waterstof. Uiteindelijk gaat het om de totale energiekosten én om de vraag waar waterstof beschikbaar komt.” Juist dat soort afwegingen staan centraal tijdens de bijeenkomst. Niet vanuit theorie, maar vanuit de praktijk van de ondernemer. Blijf nieuwsgierig én kritisch Wat moeten ondernemers volgens Arjen nu doen? Zijn advies is helder: blijf nieuwsgierig, maar ook kritisch. “De ontwikkeling van nieuwe energiesystemen kost tijd. Dat zagen we eerder bij aardwarmte, warmtepompen en andere innovaties. Waterstof volgt hetzelfde pad. Je hoeft vandaag nog geen keuze te maken, maar het is wel verstandig om te begrijpen welke rol waterstof straks mogelijk speelt op jouw bedrijf.” Volgens Arjen is kennis daarom belangrijker dan ooit. “Vorm je eigen beeld. Begrijp waarom waterstof interessant kan zijn, maar ook waar de beperkingen liggen. Alleen dan kun je straks de juiste keuzes maken.” Praat mee over de energiemix van morgen Tijdens ' Waterstof en de businesscase voor de glastuinbouw ' op 10 september gaan BlueTerra en Kas als Energiebron in op de belangrijkste vragen uit de praktijk. Wanneer wordt waterstof interessant voor de glastuinbouw? Hoe verhoudt het zich tot andere duurzame energiebronnen? En onder welke voorwaarden ontstaat een rendabele businesscase? Voor ondernemers die werken aan een toekomstbestendige energievoorziening is het een uitgelezen moment om hun kennis bij te spijkeren én mee te praten over de energiemix van morgen.

Van inzicht naar toepassing De middag combineerde het grotere energievraagstuk in de sector, zoals netcongestie, CO2-beschikbaarheid en veranderende regelgeving, met concrete oplossingen. Warmtepompen stonden centraal: van techniek en koudemiddelen tot verschillende warmtebronnen en praktische inpassing in bestaande systemen. Praktijkvoorbeelden en rekenmodellen maakten direct inzichtelijk wat dit betekent voor rendement en kosten. Wat duidelijk werd: er is geen standaardoplossing. Elke bedrijfssituatie vraagt om een eigen aanpak, gebaseerd op warmtevraag, beschikbare energiebronnen en toekomstplannen. Juist die vertaalslag naar de praktijk maakte de workshop waardevol. De bijeenkomst werd positief ontvangen. Deelnemers gingen naar huis met nieuwe inzichten en concrete handvatten om warmtepompen en duurzame warmte-oplossingen in hun eigen bedrijf te verkennen.

Van praten naar bouwen De bijeenkomst draaide niet om luisteren, maar om actief meedenken en bouwen. In kleine groepen gingen deelnemers aan de slag met vragen die direct raken aan de praktijk: Waar loop je als jonge professional tegenaan in de sector? Wat ontbreekt er nog in hoe we samenwerken en ontwikkelen? En hoe ziet een community eruit waarin je actief wilt blijven? Ook werd gekeken naar concrete vervolgstappen: welke events zijn nodig en wat is er nodig om die ook echt te organiseren? Nieuwe generatie, nieuwe energie Tijdens de sessie werd één ding duidelijk: er is veel energie, betrokkenheid en ambitie onder jonge professionals in de sector. Zoals tijdens de bijeenkomst werd verwoord: “De toekomst van voedsel en bloemen wordt niet bepaald door traditie, maar door innovatie, een ecosysteem en de impact van de nieuwe generatie.” Die beweging is al zichtbaar. Jongeren die elkaar opzoeken, initiatief nemen en actief willen bijdragen aan de ontwikkeling van de sector. Verbinden en verder brengen Voor Kas als Energiebron ligt hier een duidelijke rol. Niet om te sturen, maar om te ondersteunen en te verbinden. Door aan te haken bij dit soort initiatieven ontstaat ruimte voor nieuwe ideeën, samenwerking en versnelling. Precies wat nodig is in de energietransitie en de verdere ontwikkeling van de glastuinbouw. Wil je aanhaken? Deze bijeenkomst is een eerste stap. De ambitie is om dit verder uit te bouwen tot een actieve community van jonge professionals. Wil je de volgende keer aanhaken? Neem contact op met Liesanne Wieleman via lwieleman@glastuinbouwnederland.nl en sluit je aan.

Kas als Energiebron en Division Q organiseren een inspirerende en praktijkgerichte energiebijeenkomst voor ondernemers in Zuidoost-Nederland. Tijdens deze middag nemen we je mee in de toekomst van duurzame warmte voor de glastuinbouw. De warmtevraag verandert, de mogelijkheden worden steeds diverser. En juist in regio’s waar de opties beperkt lijken, blijkt vaak méér mogelijk dan gedacht. Wat kun je verwachten? Warmtepompen in de praktijk: Heldere uitleg over techniek, inzetbaarheid en economische haalbaarheid. Restwarmte & nieuwe bronnen: Concrete kansen met o.a. zonthermie, aquathermie en andere innovatieve restwarmteoplossingen. Creatieve energievraagstukken: Inspirerende voorbeelden van ondernemers die slimme combinaties toepassen. Casussen doorgerekend: Division Q rekent live voorbeeldsituaties door en toetst de haalbaarheid voor verschillende teelten en bedrijfstypen. Ruimte voor vragen & uitwisseling: Leer van experts en collega tuinders die met dezelfde uitdagingen te maken hebben. Locatie Restaurant de Turfhoeve, Middenpeelweg 1, 5975 MZ Sevenum. Voor wie? Voor telers en energie-beslissers in een gebied waar de energiemogelijkheden soms beperkt zijn, maar waar slim combineren juist het verschil kan maken. Aanmelden Meld je aan via het aanmeldformulier. Aanmelden is verplicht en kan tot 21 april 2026, 12.00 uur, mits er nog plaats is. Annuleren Ben je onverhoopt verhinderd, geef dit dan door via info@kasalsenergiebron.nl , wellicht dat een collega je vrijgekomen plaats kan invullen. Beeldmateriaal en geluidsopnamen Er kunnen door de organisatie foto’s en video’s gemaakt worden ter terugblik of promotie van deze bijeenkomst. Als je daar bezwaar tegen hebt, kun je dit vooraf aangeven via info@kasalsenergiebron.nl . Het maken van video- en geluidsopnamen door bezoekers is niet toegestaan. Meer informatie Neem voor meer informatie contact op met Robert Solleveld, telefoon 085 003 64 00, mobiel 06 391 110 70, e-mail rsolleveld@kasalsenergiebron.nl . Restaurant de Turfhoeve, Middenpeelweg 1, 5975 MZ Sevenum.

Van inzicht naar toepassing MTO wordt gezien als een veelbelovende oplossing binnen de energietransitie van de glastuinbouw. Het systeem maakt het mogelijk om warmte slimmer te benutten door deze op te slaan en op het juiste moment weer in te zetten. De belangrijkste conclusie uit het onderzoek: MTO is een essentieel nieuw element in de verduurzaming van de glastuinbouw. Bij een doordachte integratie is MTO economisch aantrekkelijk en maakt het efficiënt gebruik van laaggeprijsde zomerwarmte in de winter mogelijk. Praktisch handboek voor de sector Het handboek is overzichtelijk opgebouwd en biedt handvatten voor verschillende partijen in de sector. Het behandelt onder andere: de haalbaarheid en kostprijs van MTO de stappen van concept naar implementatie praktijkervaringen, onder andere bij Koppert Cress van Division Q het ontwerp van MTO in combinatie met energiesystemen vergunningen, eisen en randvoorwaarden conclusies en aanbevelingen Daarmee is het een waardevol document voor telers, adviseurs, ontwikkelaars en andere betrokken partijen die werken aan de inzet van duurzame warmte. Download het handboek Het volledige handboek is gratis beschikbaar: download hier . Samenwerking en uitvoering Dit project wordt uitgevoerd door KWR Water Research Institute, in samenwerking met BlueTerra, Provincie Zuid-Holland, Omgevingsdienst Haaglanden, Normec Groen Agro Control en Division Q. De proef wordt begeleid door telers: Anthura, Levoplant, Stolk Flora, Zwingrow en Arcadia. Het project wordt gefinancierd en gecoördineerd door TKI Watertechnologie en Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland, mede gefinancierd door Kennis in je Kas (KijK).

Van bron tot toekomst: een middag in vogelvlucht Het programma nam deelnemers stap voor stap mee door de energietransitie: Aardwarmte Vogelaer (Poeldijk): inzicht in een werkend geothermieproject dat 32 glastuinbouwbedrijven en inmiddels ook woningen van warmte voorziet. VB (Naaldwijk): verdieping in techniek, uitvoering en internationale projecten in geothermie en energie. Inhoudelijke sessie: bijdragen van Kas als Energiebron en Division Q over innovatie, systeemverandering en de toekomst van de sector. Deze opbouw, van praktijk naar strategie, zorgde voor herkenning, verdieping en nieuwe inzichten. Praktijk laat zien wat al kan Bij Aardwarmte Vogelaer werd duidelijk wat geothermie vandaag al betekent voor de sector. Met 140 hectare aangesloten kas en een CO₂-reductie van 47 kiloton per jaar is het een concreet voorbeeld van duurzame energie in actie. Peet van ’t Zet ( Yeager Energy ): “De glastuinbouw heeft een voortrekkersrol gespeeld in het ontwikkelen van geothermie.” Voor veel telers betekent dit een forse reductie van hun fossiele energiegebruik; een belangrijke stap richting verduurzaming. De rol van Kas als Energiebron Tijdens het inhoudelijke deel gaf Robert Solleveld inzicht in de rol van Kas als Energiebron binnen de energietransitie. “We werken met de sector en overheid samen aan één doel: een klimaatneutrale glastuinbouw in 2040.” Het innovatieprogramma richt zich op het ontwikkelen en versnellen van oplossingen op het gebied van duurzame warmte, elektrificatie en CO₂-voorziening. Robert benadrukte dat de impact verder gaat dan energie alleen: “De energietransitie verandert ook hoe we telen, hoe we sturen op klimaat en hoe we naar de kas kijken.” Waarom deze bijeenkomsten belangrijk zijn Voor Kas als Energiebron zijn dit soort bijeenkomsten essentieel. “Juist door kennis te delen en praktijkervaringen te bespreken, versnellen we de transitie”, aldus Robert. De combinatie van praktijkbezoeken, technische verdieping en strategische inzichten zorgt ervoor dat deelnemers: beter begrijpen wat er speelt leren van concrete voorbeelden nieuwe verbindingen leggen En dat is precies wat nodig is om stappen te zetten. Samen versnellen De bijdrage van Bart van Meurs (Division Q) onderstreepte het belang van samenwerking en systeemdenken. “We moeten het systeem opnieuw ontwerpen. Niet optimaliseren wat we kennen, maar bouwen aan wat nodig is.” De glastuinbouw ontwikkelt zich steeds meer tot een actieve speler in het energiesysteem, met kansen op het gebied van energieopslag en -uitwisseling. Blik vooruit De VersPodium-bijeenkomst liet zien dat de energietransitie in volle gang is. De oplossingen zijn er, de praktijk draait, nu ligt de focus op opschalen en verbinden. Kas als Energiebron blijft zich samen met partners inzetten om deze ontwikkeling te versnellen. Door kennis te delen, innovaties te ontwikkelen en partijen bij elkaar te brengen. Lees hier meer over VersPodium .

Praktische inzichten: reststromen omzetten in rendement In meerdere sessies deelden experts van onder meer Wageningen University & Research, Cultilene, Van der Ende Group, Hoogendoorn en LetsGrow.com hun nieuwste inzichten uit onderzoek en praktijk. Telers kregen handvatten om waterstromen beter te sturen, energie slimmer te benutten en nutriënten efficiënter terug te winnen. Tijdens de sessies over warmteterugwinning, irrigatie op basis van plantbehoefte en het hergebruiken van drainwater werd duidelijk hoeveel optimalisaties nog mogelijk zijn binnen bestaande teeltsystemen. De experts van Wageningen University & Research presenteerden hun bevindingen over het verwaarden van water- en energiestromen. Onderzoeken die door hun technische diepgang en toepasbaarheid indruk maakten op de aanwezigen. Consultants van Hoogendoorn en LetsGrow.com lieten zien hoe telers hun eigen footprint kunnen berekenen én welke concrete acties bijdragen aan een lagere milieu-impact. De rode draad tijdens alle sessies was helder: reststromen zijn geen afval, maar waardevolle bronnen die bijdragen aan zowel verduurzaming als bedrijfsrendement. Een krachtige afsluiting: Reinier van den Berg over klimaat en urgentie De afsluitende keynote van meteoroloog en duurzaam ondernemer Reinier van den Berg was het inspirerende hoogtepunt van de middag. In zijn presentatie nam hij de zaal mee in de laatste inzichten over klimaatverandering. Met een concreet, helder en stevig onderbouwd verhaal. De voormalig RTL-weerman sprak niet in abstracties, maar in feiten: de versnelling van temperatuurstijging, de zichtbare impact op weerextremen en de directe relatie met energiegebruik en grondstoffenverbruik. Zijn boodschap was duidelijk: de glastuinbouw heeft een cruciale rol in het verkleinen van de klimaatimpact, maar ook een unieke kans om te laten zien hoe innovatie en verduurzaming hand in hand gaan. Netwerken en kennisdelen Tijdens de afsluitende borrel werd volop nagepraat over de presentaties. Telers gaven aan het prettig te vinden dat het event zowel technische diepgang bood als praktisch houvast. De combinatie van onderzoek, technologie en teelt was volgens velen precies wat nodig is om stappen te zetten richting een circulaire kas. Het event bewijst opnieuw dat samenwerking tussen kennisinstellingen, bedrijven en programma’s zoals Kas als Energiebron essentieel is om de sector te helpen verduurzamen. De circulaire kas is geen toekomstvisie, het is een ontwikkeling die al volop in beweging is.

Waarom Kas2040? De sector staat voor grote uitdagingen. Om ook in de toekomst te kunnen blijven produceren, moet de uitstoot van broeikasgassen omlaag, water- en nutriëntenkringlopen moeten gesloten zijn, en de impact op het milieu moet minimaal zijn. Ook arbeid, circulariteit en ruimtelijke inpassing vragen om aandacht. Daarom is het belangrijk nu al te werken aan kasontwerpen die klaar zijn voor deze toekomst. Van Demokas 2030 naar Kas2040 In 2018 werd de Demokas 2030 ontwikkeld bij WUR Glastuinbouw in Bleiswijk. Deze kas was volledig elektrisch en bedoeld om bestaande fossielvrije technieken te testen. Sindsdien is de kennis en technologie snel vooruitgegaan. Denk aan autonoom telen, betere schermmaterialen, dynamische belichting en meer gebruik van data. Die vooruitgang vraagt om een nieuw ontwerp: Kas2040. Dit project bouwt voort op Demokas 2030 en kijkt verder vooruit naar wat er technisch en praktisch mogelijk is in de komende 10 tot 15 jaar. Twee toekomstbeelden Onder de noemer Kas2040 hebben workshops met onderzoekers, bedrijven en andere experts, twee verschillende richtinggevende beelden en conceptuele ontwerpen van kas- en teeltsystemen opgeleverd. In de ontwerpen is een rendabele emissievrije kasproductie voor verschillende gewassen mogelijk met diverse technieken. Wat is het doel? Het doel van Kas2040 is om richting te geven aan innovatie in de sector. De ontwerpen zijn geen blauwdrukken, maar inspirerende toekomstbeelden. Ze laten zien wat er technisch mogelijk is én wat er nodig is om de stap naar emissievrije kasproductie te maken. Daarbij wordt ook rekening gehouden met waterkwaliteit, nutriëntenverlies en weerbaarheid van teeltsystemen. Volgende stappen De volgende stappen zouden zijn om de schetsontwerpen technisch verder uit te werken en te onderzoeken wat hun impact is op energiegebruik, emissies en andere duurzaamheidsindicatoren. Mogelijk worden onderdelen van Kas2040 getest in bestaande onderzoeksfaciliteiten zoals de Demokas 2030. Uiteindelijk is het doel om één of meer Kas2040-concepten te realiseren op een geschikte locatie. Financiering Dit project is uitgevoerd door Wageningen University & Research in samenwerking met Delphy Improvement Center en Botany. Het is gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland.

De toekomst van de glastuinbouw kreeg woensdag een creatieve boost door studenten met de HortiHeroes Hackathon 2025 in World Horti Center. Een Hackathon is een event waarin deelnemers in teams samenwerken en strijden om binnen een korte tijd de beste en meest innovatieve oplossing voor een uitdaging te bedenken en te presenteren. De uitdaging van dit jaar ‘Hack the Greenhouse: Energy Edition’ sluit aan bij een urgent vraagstuk in de glastuinbouw: hoe kunnen we de kas van de toekomst niet alleen energiezuinig, maar zelfs energiepositief maken? Door studenten te betrekken bij het vinden van een oplossing voor dit vraagstuk, laat HortiHeroes jong talent kennismaken met de sector, met als doel hen te enthousiasmeren voor een (afstudeer)stage of baan in de Food & Flower industrie. Of wellicht zelf te gaan ondernemen en bij te dragen aan innovatie. Na een dag intensief samenwerken, brainstormen en pitchen koos de jury het team van BoerenKas tot winnaar. De BoerenKas combineert slim de kracht van veeteelt en glastuinbouw: een kas bovenop een stal, waarin gras wordt geteeld met een Dyson-systeem. De mest van de koeien wordt benut voor groei en duurzame kunstmest, terwijl warmte, energie en CO₂ lokaal circulair worden hergebruikt. De jury bestaande uit Bart van Meurs (Division Q), Frank Binnekamp (Juva), Liesanne Wieleman (Glastuinbouw Nederland – Kas als Energiebron) en Marojolijn van Valkenhoef (Ministerie van LVVN), roemde het idee vanwege de circulaire en mulifuncitionele elementen. Het winnende team, met Simone, Demien, Stan en Stefano vanuit Wageningen University & Research, MBO Westland en InHolland Delft, ontving de cheque van €500,-. Kas als Energiebron was partner van deze editie en Liesanne Wieleman maakte deel uit van de jury als themaspecialist Energie bij Glastuinbouw Nederland, “We zijn erg onder de indruk van alle ideeën en sterke pitches. De BoerenKas sprong eruit als circulaire én multifunctionele oplossing. Het combineren van vergisting, biogas en land- en tuinbouw is innovatief, creatief en potentieel zeer impactvol.” Liesanne Wieleman, namens de jury.