Zoeken

Transparante geleidende oxides (TCO) vertonen soortgelijke eigenschappen als het gaat om de reductie van thermisch infrarode emissie. De reductie bij deze materialen ligt net iets lager, maar er valt een hogere hemisferische transmissie te behalen. Wat de partners in het onderzoek tot dusver hebben gepresenteerd, zijn diverse TCO’s uit huidige productielijnen bij glasfabrikant AGC en experimentele TCO’s, die actief worden ontwikkeld voor fotovoltaïsche toepassingen bij Solliance/TNO. De focus ligt nu op het creëren van TCO’s met een zo laag mogelijke absorptie in het PAR-gebied en het reduceren van de reflectie van licht. Daarnaast wordt gewerkt aan de compatibiliteit van de coatings met het proces om glas te harden. Prijspunt Kijken naar hetgeen op industriële schaal op korte termijn mogelijk is, lijkt het erop dat de hemisferische transmissie vooralsnog iets minder zal zijn dan bij dubbel AR gecoat glas, maar wel een stuk beter dan bij standaard niet-gecoat glas. Tegelijkertijd levert het qua energiebesparing iets meer op dan het gebruik van een scherm. Ook een low-e kasdek met een enkel scherm bespaart iets meer energie dan een conventioneel glazen kasdek met twee schermen. Aangetoond is dat er een prijspunt bestaat waarop deze methode van energie besparen competitief zal zijn. Of de productie op dat prijspunt ook winstgevend is voor de glasfabrikant is nog niet bekend en valt ook niet eenduidig te beantwoorden. Lichtdoorlatendheid Verder is in kaart gebracht wat nu al, op een meer experimentele schaal, kan worden gemaakt. Daarvoor is de samenwerking gezocht met Solliance, want in essentie lift dit project mee op de ontwikkelingen in fotovoltaïsche technologie, waar elektrische geleidbaarheid en transparantie voor de elektrodes van essentieel belang zijn. Het feit dat deze materialen daarmee ook low-e eigenschappen hebben, is in de PV-industrie maar bijzaak. Qua lichtdoorlatendheid lijkt het er echter op dat er zeker nog winst te behalen valt. De verwachting is dat aan het einde van dit project een prototype kan worden gepresenteerd, dat zeker een paar procent meer licht doorlaat dan de industriële variant. Dit project wordt gefinancierd door Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma vanuit het ministerie van LNV en Glastuinbouw Nederland. Daarnaast leveren ook Solliance en glasfabrikant AGC bijdragen.

Donderdag 23 oktober vond op het tomatenbedrijf Gebr. Duijvestijn in Pijnacker de studiemiddag ‘Telen onder isolerend glas’ plaats. Aan bod kwamen de resultaten van teelt en energieverbruik van de VenLow Energykas op het IDC Energie in Bleiswijk en de resultaten in de ID-kas van Duijvestijn. Een belangrijk punt daarbij was de notie dat de energiebesparende maatregelen, zoals toegepast in dit soort kasconcepten, pas interessant worden wanneer telers over een externe en betaalbare zuivere CO2-bron beschikken, zoals OCAP. En dat voor telers die door belichten een groot warmteoverschot hebben de kasconcepten minder interessant lijken. De bijeenkomst werd bezocht door 25 mensen. Grofweg de helft waren telers en de ander helft voorlichters en toeleveranciers. Ze kregen onder meer een rondleiding door de ID-kas van Duijvestijn. Deze eerste hoog-isolerende tomatenkas op praktijkschaal is dit jaar in gebruik genomen. Het revolutionaire ontwerp was in juni winnaar van de GreenTech 2014 innovatie-award. Tot nu toe verbruikt de ID-kas ongeveer de helft minder energie, terwijl de oogst gewoon in de pas kan blijven lopen met de rest van het bedrijf. Onderzoekers aan het woord Op de studiemiddag werden presentaties gegeven door drie onderzoekers van Wageningen UR Glastuinbouw. Frank Kempkes ging in op de resultaten van de teelt en het energieverbruik in de ID-kas en de VenLow Energy-kas. Daarna hield Arie de Gelder een presentatie over gewasverdamping en vochtbeheersing in Het Nieuwe Telen (HNT) en Feije de Zwart over ontvochtigingstechnieken. De discussie na de presentaties maakte duidelijk dat de invoering van HNT nog geen gelopen race is. “Er heerst onzekerheid bij telers over wat ze met HNT aan moeten, zoals het telen bij een hogere luchtvochtigheid”, zegt De Zwart. Ook over de luchtinblaas-systemen, zoals die bij Duijvestijn zijn geïnstalleerd, bleek nog de nodige onduidelijkheid te bestaan. “Deze systemen zorgen bijvoorbeeld niet zomaar voor een betere horizontale temperatuurverdeling in de kas, zoals vaak wordt verondersteld. Ze zorgen er wel voor dat het niet meer nodig is om schermen te laten kieren en vooral dat draagt bij aan een betere horizontale verdeling”, aldus De Zwart. Samenvattingen presentaties Frank Kempkes van Wageningen UR Glastuinbouw over de resultaten van de teelt en het energieverbruik in de ID-kas en de VenLow Energy-kas. Arie de Gelder van Wageningen UR Glastuinbouw over gewasverdamping en vochtbeheersing in Het Nieuwe Telen (HNT). Feije de Zwart van Wageningen UR Glastuinbouw over ontvochtigingstechnieken.

Vorige week is glas gelegd op de 2SaveEnergy-kas die op het IDC (Innovatie en Demo Centrum) op het terrein van Wageningen UR Glastuinbouw in Bleiswijk wordt gebouwd. De volgende stap, over circa twee weken, is het aanbrengen van ETFE-film onder het glas. ETFE is zeer sterk materiaal dat zeker 20 jaar meegaat. Projectleider Frank Kempkes van Wageningen UR Glastuinbouw gaat in op de keuzes voor EFTE-film in combinatie met glas, waarover eerder een haalbaarheidsstudie is verricht. “Waarom gekozen is voor glas in combinatie met ETFE-film in plaats van twee lagen ETFE komt doordat Nederland een ‘glasland’ is. Hierdoor zijn tuinders naar verwachting (nog) niet echt te porren voor foliekassen. Bovendien heeft glas als voordeel dat de infrarood-doorlatendheid kleiner is dan ETFE. Dat zorgt ervoor dat een kas van glas ’s nachts minder snel afkoelt. Maar door de coatings op het glas komt er overdag wel evenveel licht en dus warmte binnen als door EFTE. Ook is niet gekozen voor twee lagen glas. Dat komt mede door de hogere prijs van gecoat diffuus glas ten opzichte van ETFE. Het thermopane maken van twee ruiten is ook een grote kostenpost die bij de 2SaveEnergy-kas komt te vervallen. Dat thermopane maken van glas is nodig omdat anders de lichtdoorlatendheid door vuil kan worden verminderd. Dat probleem doet zich niet voor bij ETFE dat vuil afstoot. De spouw tussen het glas en de ETFE-folie wordt open gelaten. Hierdoor kan de kaslucht tussen de twee lagen komen. Dat is belangrijk als er sneeuw op het dek ligt, dan kan er ‘warme’ kaslucht door de spouw worden geblazen. Wanneer de ruimte tussen de twee lagen wordt geïsoleerd zal sneeuw langer blijven liggen. Dat hebben we geleerd van een eerder project. Het gebruikte ETFE-folie is diffuus en het glas is helder. Die keuze is gemaakt omdat het condens-gedrag van diffuus glas boven een tweede laag vooralsnog onduidelijk is. De lichtdoorlatendheid van de diffuse ETFE-film is iets minder dan de transparante die volgens de projectleider goed is. De Japanse leverancier is nu bezig om in de lichtdoorlatendheid van de diffuse film een verbetering aan te brengen. Als dat lukt kan de film eenvoudig vervangen worden door de verbeterde versie en dat is toch één van de interessante innovaties van deze kas. Naar verwachting zal de 2SaveEnergy-kas in eerste instantie worden gebruikt voor een korte teelt om de techniek te testen. Begin volgend jaar zal de kas worden getest met een tomatenteelt.” Zie ook Haalbaarheidsstudie Glas-Film Kasconcept Dit project is een initiatief van AGC, Boal Systemen, VDH Foliekassen, Van der Valk Systemen, in samenwerking met Wageningen UR Glastuinbouw. Het is gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).

Voor de combinatie hoge lichttransmissie en energieopwekking met FotoVoltaische cellen (PV) in de tuinbouw is het concentreren van straling van groot belang. Bij hogere concentratie factoren is de lichtonderschepping van de cellen klein en zijn weinig dure PV cellen nodig. In het EOS-PT-LNV ELKAS project wordt momenteel een prototype ELKAS met behulp van spectraal selectieve reflecterende spiegels ontwikkeld. Een alternatieve methode om straling te concentreren is met behulp van Fresnel lenzen. Karakteristiek voor dit systeem is dat alle directe straling omgezet kan worden in elektrische energie. Met de Fresnelkas kan alle directe zonnestraling apart opgevangen worden en in elektrische en thermische (warmwater) energie omgezet worden. Hierdoor kan maximaal circa 80% van de invallende zonne-energie weggevangen worden. Dit maakt de kas uitermate geschikt voor de potplantenteelt, waarbij alleen het zachtere diffuus licht toegelaten wordt tot de teelt. De Fresnellens is bij de conceptkas geplaatst tussen dubbelglas waardoor de lens goed beschermd is tegen condensatie, water en vuil. Aan de hand van de metingen en de Nederlandse stralingsgegevens en het type afdekkingsmaterialen is de maximale opbrengst met Silicium PV cellen bepaald op circa 32 KWh/m2/jaar. Wanneer GaAs PV (triplejunction) cellen gebruikt worden, dan kan de opbrengst toenemen tot circa 64 KWh/m2/jaar. Projectnummer: 12936