Zoeken

Daglichtloze kas De nieuwe proef wordt onder leiding van Plant Lighting uitgevoerd, in samenwerking met Certhon, Ter Laak Orchios en de gewascommissie Potorchidee. Het onderzoek is een vervolg op het project ‘Nieuwe teeltsystemen voor Phalaenopsis’. Klimaatgelijkheid was in eerste instantie een uitdaging, maar dat lijkt inmiddels grotendeels opgelost te zijn door technische aanpassingen. De planten groeiden goed, met aan het einde van de opkweek een gelijk plantgewicht, iets zwaarder blad en iets minder zware wortels als in de praktijk. Beworteling buiten de pot is nog wel een aandachtspunt. Besparing op warmte De besparing op warmte is groot: in de opkweek 20 m 3 /m 2 aardgasequivalent op jaarbasis tegenover ~60 m 3 /m 2 in de praktijk. Daartegenover staat een fors hoger elektraverbruik. Echter, met zonnepanelen op het dak wordt het energieplaatje erg gunstig voor een daglichtloze opkweek, omdat daarmee buiten de wintermaanden een groot deel van de elektra voor belichting kan worden opgewekt. Warmtevraag door vochtafvoer In een daglichtloos systeem is vochtafvoer de grootste component in warmtevraag. In de nieuwe proef wordt dan ook getest of het mogelijk is om met een lagere verdamping te telen. Hiervoor wordt bij Certhon, in twee klimaatcellen van ieder netto 110 m 2 tegelijkertijd, een volledige opkweek van 28 weken uitgevoerd tegenover een kas-referentie bij Ter Laak Orchios. In de ene cel wordt gestuurd op een veel lagere verdamping dan in de andere cel, vanuit de vraag hoe het gewas hierop reageert. Als de verdamping inderdaad fors gereduceerd kan worden, biedt dit mogelijkheid om nog verder te besparen op de warmtevraag. Dit geldt voor zowel een daglichtloos teeltsysteem als in de reguliere kasteelt. Financiering en coördinatie Het vervolgonderzoek wordt uitgevoerd onder leiding van Plant Lighting en wordt gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland en mede mogelijk gemaakt door KijK. Het onderzoek wordt uitgevoerd in samenwerking met Certhon en Ter Laak Orchios. De proef wordt begeleid door telers vanuit de vanuit de gewascoöperatie Potorchidee.

Andere voorbeelden hiervan zijn de Elektriciteitsleverende kas (2009-2011 zie bijlage), waarbij het infrarode licht wordt gebruikt en de Daglichtkas (2011-heden, zie artikel in de bijlage) waarbij het directe licht wordt omgezet in elektriciteit. Horizontaal rolscherm Door versnelde ontwikkelingen op het gebied van flexibele zonnecellen is deze toepassing dichterbij gekomen en is door Wageningen University & Research, Solliance Solar Research en Verzuu Screen Development een project gestart met als doel de technische haalbaarheid aan te tonen en het zetten van de eerste stappen naar praktijktoepassing. Uitgangspunt is een lichtregime vergelijkbaar met conventionele schermen en een dekking van het eigen (onbelichte) elektriciteitsverbruik. In het project is een concept bedacht dat uitgaat van een horizontaal rolscherm (gedeeltelijk) bedekt met flexibele zonnecellen, dat als 'eiland' continu op en neer loopt in het vak. Door het scherm op- en af te rollen kan het eiland groter of kleiner worden gemaakt. Daarmee kan met één scherm de schaduwfactor traploos tot 100% worden geregeld. Bij gewasspecialisten en praktijktelers is nagevraagd in hoeverre gewassen tegen afwisselend schaduw en volle zon kunnen. De conclusie was verrassend: niemand die het zeker wist, maar vooral telers dachten dat gewassen hier uiteindelijk goed mee om kunnen gaan. Uitdagingen Voordelen zijn dat er maar één scherm nodig is dat tevens als energiescherm of verduisteringsscherm kan worden gebruikt. Uitdagingen zijn het ontwikkelen van robuuste PV-cellen die tegen veelvuldig oprollen kunnen en een slim elektrisch ontwerp, zaken waar Sollicance zich momenteel mee bezighoudt. Hoewel een rolscherm al breed wordt toegepast, is het oprollen van zonnecellen toch andere koek. 'Flexibel' is een rekbaar begrip en slijtage en gedeeltelijke beschaduwing spelen een rol. Het concept is vertaald naar een testopstelling die de komende zomer in een proefkas wordt getest, waarbij onder andere wordt gekeken naar opgewekte stroom, robuustheid en lichtverdeling onder het scherm. Dit onderzoek is gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron. Dit is het actie- en innovatieprogramma van het Ministerie van LNV en Glastuinbouw Nederland.

Deze collectorbuizen doorlopen voor alle dagen van februari t/m oktober een speciaal voor die dag opgesteld baantje om het zonlicht op te vangen dat door Fresnel lenzen in het dek naar een focus-lijn wordt gebundeld (zie video van Hans van Tilborgh, Technokas Ingenieursbureau B.V ). Zo wordt zonne-energie gebruikt om het water dat door de collectorbuizen stroomt op te warmen. Vervolgens wordt het warme water opgeslagen en ingezet als duurzame warmtebron. De kas is ontwikkeld en gebouwd door Technokas en de berekeningen voor de besturing van de collector zijn uitgevoerd door Wageningen University & Research (WUR). 19 m3 aardgas aan warmte geoogst Deze innovatieve kas wordt ook door WUR gemonitord, wat betekent dat de prestaties precies in beeld worden gebracht. Dit geeft informatie waarmee de implementatie verder kan worden geoptimaliseerd. Zo bleek uit de verzamelde data dat de energie-oogst verder verbeterd kon worden door de pompregeling en mengklepbesturing bij te stellen. Als we de huidige prestatie doortrekken naar het eind van het jaar is de verwachting dat er zo’n 19 m³ aardgas equivalenten per m² per jaar aan duurzame warmte geoogst wordt. Bezien vanuit de teelt biedt de installatie wat ervan verwacht werd. De zekerheid van de onderschepping van het directe licht maakt dat de teler een hogere lichtsom over het etmaal kan aanhouden en daarmee een versnelling in de teelt. Andere gewassen De DaglichtKas zal in 2019 gevolgd blijven worden als onderdeel van het monitoringsprogramma van het Innovatie- en actieprogramma Kas als Energiebron van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en Glastuinbouw Nederland. De resultaten worden aan het eind van het traject gedeeld middels een rapport. Hierin wordt ook aandacht besteed aan de potentie van het DaglichtKas-concept voor andere gewassen dan orchideeën. Lees meer over dit onderzoek via onderstaande link.

In de DaglichtKas wordt namelijk zonlicht middels Fresnel lenzen gebundeld op zonnecollectoren en omgezet in warm water. Het warme water wordt naar een buffer gepompt en op een later tijdstip gebruikt als duurzame bron voor de verwarming. Naast het oogsten van warmte zorgt het systeem voor het wegschermen van direct zonlicht. Blootstelling aan direct zonlicht kan namelijk schadelijk zijn voor de orchidee. 75% warmtevraag ingevuld De warmteoogst is gemeten vanaf juli tot en met november. Hoewel dit nog geen volledig seizoen beslaat waarin warmte kan worden geoogst, zijn de voorlopige resultaten positief. De warmteoogst van de nieuwe DaglichtKas kan namelijk minstens 35% van de totale warmtevraag van Ter Laak duurzaam invullen. Wanneer naar de potentie van de DaglichtKas als zelfstandig kascomplex wordt gekeken, blijkt dat maar liefst 75% van de warmtevraag met overtollige zonnewarmte kan worden ingevuld. Hoewel er nog geen volgroeide orchideeën uit de nieuwe kas zijn gekomen, staan inmiddels alle afdelingen vol met planten. Het is dus nog te vroeg om de verwachte teeltversnelling te kwantificeren, maar doordat er zo’n 20% meer licht op het gewas wordt toegelaten zit er zeker een teeltversnelling in. Ter Laak geeft dan ook aan tevreden te zijn met de prestaties van de kas tot nu toe. Het klimaat is nauwkeurig beheersbaar en door de gunstige schaduwwerking van de zonnecollectoren durft Ter Laak het aan om hogere lichtsommen aan te houden. EZK Energy Award 2018 De DaglichtKas valt onder het monitoringprogramma van het Innovatie- en actieprogramma Kas als Energiebron van het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit en LTO Glaskracht Nederland. In het monitoringprogramma wordt bekeken of innovatieve technieken in de praktijk doen wat er van verwacht wordt. Daarom wordt de warmteoogst ook het komende jaar bijgehouden om een jaarrond beeld van de prestaties te verkrijgen. Daarnaast wordt er gekeken naar de teeltversnelling en de energiebesparing die de LED-belichting in de nieuwe kas biedt. Foto: Hans van Tilborgh, Technokas Ingenieursbureau B.V.

Dit blijkt uit onderzoeken van Wageningen Economic Research, DRIFT (Erasmus Universiteit) en HAS Hogeschool in opdracht van innovatie- en actieprogramma Kas als Energiebron (KaE). De meeste glastuinders kozen, ten tijde van het onderzoek, voor kassen met diffuus glas en anti-reflectie coating boven nieuwe energiebesparende kasconcepten. Vergroting van de productwaarde voor de klant, verbetering van productie-efficiëntie en verhoging van productkwaliteit zijn de belangrijkste drijfveren van glastuinders voor aanschaf van een nieuwe kas. Doorberekeningen laten zien dat de lichttransmissie van het kasdek bepalend is voor het economisch resultaat van een nieuwe kas of kasconcept. Hiermee sluiten kassen met diffuus glas en anti-reflectie coating aan bij de belangrijkste drijfveren van glastuinders. De ontwikkeling van innovatieve kasconcepten hebben veelbelovende technieken en materialen voor extra warmtebesparing en lichttransmissies opgeleverd. De sterke kanten van nieuwe concepten zoals 2SaveEnergy-kas en de Winterlichtkas zouden echter gecombineerd moeten worden om de optimale ‘hybride’ versie te realiseren waarin overdag lichttransmissie centraal staat en ’s nachts het binnenhouden van warmte. Economische prikkels, faciliteren van plannen en organiseren van debatten Het onderzoek geeft aan dat het Kas Als Energiebron-programma klimaatneutraler telen en nieuwe kasconcepten kan stimuleren via drie hoofdmaatregelen: het organiseren van het maatschappelijk debat over marktconcepten voor klimaatneutrale producten het faciliteren van plannen voor aanleg van warmtenetwerken en ontwikkeling van nieuwe kasconcepten het ontwikkelen van economische prikkels voor vermindering van CO 2 -uitstoot. Omdat veel glastuinders zich bij de bedrijfsinnovatie weinig gesteund voelen door lokale overheden, wordt geadviseerd om ook lokale overheden actief te informeren over de energietransitie van de glastuinbouw en hen te ondersteunen bij het daarop aanpassen van hun regelgeving.

De winterlichtkas is zodanig geoptimaliseerd dat in de periode van oktober tot en met maart minimaal tien procent meer licht in de kas voor het gewas beschikbaar komt ten opzichte van een goede referentiekas. Het gewas We beëindigen deze teelt met Hi-Power, die op 28 december geplant is, wat eerder dan we gepland hadden. De kop is er op 24 mei uitgehaald. Nadat de groei zich in de tweede helft van april uitstekend herstelde, bleek de opgelopen onregelmatigheid in het gewas er toch niet uit te gaan. Er staan planten die vrijwel leeg zijn gesneden naast planten met een volle belasting. Tel daarbij nog eens planten op enkele matten die door Pythium uitvallen op, dan wordt het ook steeds lastiger om je klimaat vast te houden. De plant moet in deze periode immers het klimaat maken. In de BCO hebben we de beslissing genomen om de kop eruit te halen en opnieuw te beginnen. We gaan weer Hi-Power zaaien en 3 planten per vierkante meter zetten. De Kas In deze kas draait alles om lichtwinst, en dat is goed gelukt. Het valt bezoekers altijd op hoe enorm veel licht zij ervaren. De lichtwinst in deze kas wordt dan ook bereikt door een samenspel van vele elementen. Ten eerste is er het diffuse glas met een hemisferische transmissie van meer dan 90%. Veruit het grootste deel van de totale lichtwinst is te danken aan het glas. De hemisferische transmissie van het schermdoek is tevens met 3% verbeterd dankzij beter basismateriaal. Daarnaast kan het directe licht door het scherm in W-vorm te plaatsen onder een gunstiger hoek op het schermdoek vallen waardoor er meer licht door het doek gaat. Reflectie van licht is van belang bij de constructiedelen die in de kas noodzakelijk zijn en daarom zijn die van een extra hoog reflecterende coating voorzien. Energie We zijn nu echt in het zomerseizoen beland en dat is terug te zien in de gasverbruiken die in de eerste 3 weken van mei respectievelijk 0.3, 0.2 en 0.1 m 3 per vierkante meter waren. Vanaf 28 december tot 22 mei hebben we exact 15 m 3 per vierkante meter verbruikt. Dat is ook ongeveer volgens de verwachting voor deze kas. We zien echter zeker verbetermogelijkheden. Zo zie je dat het telen in een nieuwe kas op alle onderdelen van gewas tot en met het klimaat zijn leermomenten kent! Dit project wordt gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).

Bekijk hier het volledige profiel waarin Richard Ter Laak de ontwikkeling van de DaglichtKas toelicht. De ontwikkeling van de DaglichtKas is geïnitieerd door Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken. De komende tijd verschijnen meerdere profielen waarin ondernemers een innovatie kas-concept toelichten. Bekijk hier dat overzicht.

In week 13 is in de Daglichtkas in Bleiswijk een proef gestart op 500m2. De onderzoekers streven naar lichtniveaus van 10 mol, 7,5 mol en 4 mol. Er zijn kooien gemaakt waarmee 30 en 60 % van het licht weggenomen wordt. De proef wordt uitgevoerd met diverse potplanten; het hoofdproduct is Spathiphyllum; andere planten zijn Ficus lyrata Bambino, Nephrolepis, Asplenium, Calathea, Dieffenbachia, Cambria, Cymbidium, Dendrobium, Oncidium en twee Bromeliasoorten (Guzmania en Vriesea) . Van elk soort wordt onderzocht hoe de plant presteert bij de drie lichtniveau’s. Onderzoeker Filip van Noort van Wageningen UR Glastuinbouw gaat in op de recente waarnemingen in de proef. "Aan het begin van de vorige maand zijn de eindwaarnemingen gedaan aan verschillende gewassen in het onderzoek. Metingen aan vers- en drooggewicht van gewassen, aantal scheuten, aan bloei en de resultaten zijn als volgt: Het verschil in licht geeft in vrijwel alle gevallen meer versgewicht, meer drooggewicht en meer scheuten (indien van toepassing voor dat gewas). Naarmate het lichtniveau bij Orchideeën hoger was, bleef het aantal takken gelijk (Cambria, Cymbidium) of werd hoger (Oncidium). Bij Cambria en Oncidium nam het aantal bloemen behoorlijk toe (Cymbdium niet geteld). Bladkwaliteit: 10 mol licht (diffuus) – geen probleem in dit onderzoek voor Calathea, Dieffenbachia, Dendrobium, Ficus b., Oncidium; 7.5 mol beste voor Cambria (black cat), Asplenium, Cymbidium; 4 mol beste voor Bromelia, Spathiphyllum, Cambria ‘eurostar’." Dit project wordt gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).

In week 13 is in de Daglichtkas in Bleiswijk een proef gestart op 500 m2 waartussen het lichtniveau varieert. De onderzoekers streven naar lichtniveaus van 10 mol, 7,5 mol en 4 mol. Er zijn kooien gemaakt waarmee 30 en 60% van het licht weggenomen wordt. De proef wordt uitgevoerd met diverse potplanten; het hoofdproduct is Spathiphyllum; andere planten zijn Ficus lyrata Bambino, Nephrolepis, Asplenium, Calathea, Dieffenbachia, Cambria, Cymbidium, Dendrobium, Oncidium en twee Bromeliasoorten (Guzmania en Vriesea). Van elk soort wordt onderzocht hoe de plant presteert bij de drie lichtniveau’s. Onderzoker Filip van Noort van Wageningen UR Glastuinbouw gaat in op de recente ontwikkelingen. "Op het moment dat ik dit schrijf tikt de regen tegen het raam en is de zomer echt voorbij. Het is nu half oktober en het lijkt definitief herfst te zijn. Omdat het lichtniveau fors afgenomen is, zijn er veranderingen aangebracht in de lichtniveau’s. De kooien waarbij 60% van het licht wordt weggeschermd zijn verwijderd en de kooien waar 30% wordt weggehaald zijn daarvoor in de plaats gekomen om toch noch lichtverschillen te creëren. De ‘7 en 10 mol’ krijgen nu dezelfde lichthoeveelheid (ongeschermd dus). Inmiddels bloeien de Guzmania, Vriesea en de meeste orchideeën volop en zijn er grote verschillen in de hoeveelheid bloeiende planten of takken per lichtniveau. Vooral bij de Cambria’s zijn de verschillen toch weer groter dan verwacht. De Spathipyllum begint ook in bloei te komen en dat is toch ook nog weer sneller dan verwacht. Het is nog wel afwachten of ook hier verschil in bloei zal optreden; de verschillen in plantdikte (scheuten/versgewicht) zijn groot, in het voordeel van de hogere lichtniveau’s. De verschillen tussen de groene planten blijven ook groot. De eindbeoordeling die binnenkort uitgevoerd zal worden, moet dan gaan laten zien hoe groot de ontstane verschillen zijn geworden." Dit project wordt gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).

"In week 13 is in de Daglichtkas in Bleiswijk een proef gestart op 500 m2 waartussen het lichtniveau varieert. De onderzoekers streven naar lichtniveaus van 10 mol, 7,5 mol en 4 mol. Er zijn kooien gemaakt waarmee 30 en 60 % van het licht weggenomen wordt. De proef wordt uitgevoerd met diverse potplanten; het hoofdproduct is Spathiphyllum; andere planten zijn Ficus lyrata Bambino, Nephrolepis, Asplenium, Calathea, Dieffenbachia, Cambria, Cymbidium, Dendrobium, Oncidium en twee Bromeliasoorten (Guzmania en Vriesea) . Van elk soort wordt onderzocht hoe de plant presteert bij de drie lichtniveau’s. Inmiddels is het week 32 en worden de reactieverschillen op lichtniveaus tussen de planten steeds groter. Over het algemeen zijn de planten bij 10 mol het grootst en zwaarst, met de meeste scheuten, maar ook met de lichtste bladkleur en soms met bladschade, wat het geval was bij twee cultivars van Spathiphyllum en een cultivar van Calathea. Ficus bambino, Dieffenbachia, Oncidium, Dendrobium, Nephrolepis doen het goed onder het hoogste lichtniveau. De Calathea, donkere Cambria (black cat), Cymbidium en Asplenium doen het beter bijhet lichtniveau van 7.5 mol/m2/dag en de overige gewassen Bromelia, Cambria ‘eurostar’, Spathiphyllum geven de mooiste gewassen bij het lichtniveau van ongeveer 4 mol/m2/dag. De Bromelia’s en Spathiphyllum zijn bloei behandeld, dus het is afwachten hoe de bloei zal worden onder de verschillende lichtniveau’s. Dit project wordt gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).