Zoeken

De aanleiding is duidelijk. Terwijl de glastuinbouw verduurzaamt en steeds minder aardgas gebruikt, neemt ook de beschikbaarheid van externe CO₂ af. WKK’s verdwijnen, industriële CO₂-stromen verschuiven richting opslagprojecten en de sector stevent af op een aanzienlijk CO₂-tekort. Urgentie groeit Liesanne Wieleman van Glastuinbouw Nederland opende de bijeenkomst met een overzicht van de ontwikkelingen. Download de presentatie hier . Binnen Kas als Energiebron loopt momenteel veel onderzoek naar CO₂-dosering, nieuwe bronnen, kwaliteit en opslag. Het uiteindelijke doel is helder: voldoende CO₂ uit duurzame bronnen beschikbaar houden voor de sector. De urgentie neemt toe. Voor de Nederlandse glastuinbouw is naar schatting jaarlijks circa 2,5 Mton CO₂ nodig. Tegelijkertijd worden traditionele bronnen steeds schaarser. DAC wordt daarom steeds vaker genoemd als een van de mogelijke oplossingen. Van concept naar praktijk Volgens Peter van Hooft van Skytree bevindt DAC zich inmiddels niet meer in de experimentele fase. “DAC schaalt op richting de praktijk”, stelde hij. Dat blijkt ook uit de belangstelling voor de regeling Stimulering Duurzame Energieproductie en Klimaattransitie (SDE++). Inmiddels zijn er al diverse aanvragen beschikt. DAC biedt volgens hem niet alleen leveringszekerheid, maar kan de sector zelfs helpen om op termijn CO₂-negatief te worden. Door installaties meer uren te laten draaien dan nodig is voor de eigen teelt, kunnen negatieve emissies worden gerealiseerd. Hoe werkt de businesscase? Ot Messemaker van Skytree ging vervolgens dieper in op de techniek en de economische haalbaarheid. De speciaal voor de glastuinbouw ontwikkelde Skytree de Stratus-installatie. Deze direct air capture machine kan jaarlijks minimaal 900 ton CO 2 produceren met een zuiverheid van meer dan 98 procent. Bij grotere CO2 behoefte wordt de configuratie hierop aangepast. Een belangrijk onderdeel van de businesscase is de combinatie van CO₂-productie, energiegebruik en beschikbare subsidies. Slimme thermische integratie kan bijvoorbeeld helpen om de elektriciteitsvraag te verlagen door restwarmte binnen het energiesysteem te benutten. Ook werd duidelijk dat de kostprijs van CO₂ uit bestaande bronnen de komende jaren sterk kan oplopen wanneer bestaande bronnen verdwijnen. Juist daardoor wordt investeren in alternatieve oplossingen steeds interessanter. Geen standaardoplossing Tijdens de bijeenkomst werd meerdere keren benadrukt dat DAC geen standaardoplossing is. Elke situatie vraagt om een eigen analyse van CO₂-behoefte, energievoorziening, beschikbare ruimte, vergunningen en financiering. Daarom werkt Skytree met een voortraject waarin de technische en economische haalbaarheid voor individuele bedrijven wordt onderzocht. Daarbij wordt onder meer gekeken naar de optimale inpassing, opslagmogelijkheden en subsidiemogelijkheden. Koppert Cress: fossielvrij als stip op de horizon Een inspirerend praktijkverhaal kwam van Bart van Meurs van Division Q bij Koppert Cress . Het bedrijf heeft inmiddels een belangrijke mijlpaal bereikt: de fossiele ketel is overbodig geworden. Met technieken als bodemenergie, aquathermie, zonthermie en geothermie werkt het bedrijf stap voor stap toe naar een fossielvrij energiesysteem. Daarbij blijft CO₂ een cruciale bouwsteen. “DAC is voor ons een logische stap richting de toekomst”, aldus Bart. Tegelijkertijd benadrukte hij dat de sector ook kritisch moet kijken naar efficiënter CO₂-gebruik. Minder nodig hebben én nieuwe duurzame bronnen ontwikkelen moeten hand in hand gaan. Glastuinbouw als energiehub De bijeenkomst maakte duidelijk dat de CO₂-vraag niet los gezien kan worden van de bredere energietransitie. Warmte, elektriciteit, opslag, waterstof en CO₂ komen steeds vaker samen in één integraal energiesysteem. Daarmee ontstaat volgens de sprekers ook een nieuwe rol voor de glastuinbouw: niet alleen als gebruiker van energie en CO₂, maar als actieve energiehub binnen een duurzaam energiesysteem. De conclusie van de middag was helder: de uitdaging rondom CO₂ is groot, maar de eerste oplossingen dienen zich aan. DAC is daarbij geen verre toekomstmuziek meer, maar een technologie die steeds dichter bij de praktijk komt.

Onderzoek in Bleiswijk: van techniek naar praktijk De verwachting is dat de beschikbaarheid van fossiele CO₂ uit ketels en WKK’s afneemt. Ook externe CO₂-levering vanuit de industrie staat onder druk, onder andere door een toenemende focus op permanente CO₂-opslag (CCS) in plaats van hergebruik (CCU). Tegelijkertijd blijft CO₂ essentieel voor plantengroei in de kas. Daarom onderzoekt Wageningen University & Research (WUR) hoe Direct Air Capture (DAC) kan worden ingezet om CO₂ uit de buitenlucht te winnen en beschikbaar te maken voor gebruik in de kas. In het Innovatie- en Demonstratiecentrum (IDC) CO₂ uit Buitenlucht in Bleiswijk worden systemen van verschillende DAC-bedrijven getest en gedemonstreerd. Daarbij wordt gekeken naar onder andere: CO₂-kwaliteit capaciteit en concentratie energiegebruik prestaties onder verschillende klimaatomstandigheden praktische inzetbaarheid in de kas Taalbarrière tussen telers en leveranciers Tijdens bijeenkomsten van de begeleidingscommissie, waarin met name telers deelnemen en ook partners uit de DAC-sector aansluiten, viel iets op. Bedrijven buiten de glastuinbouw hebben vaak beperkt inzicht in hoe CO₂ in de praktijk wordt toegepast. Denk aan vragen als: hoeveel CO₂ wordt er gebruikt? wanneer wordt er gedoseerd? welke concentraties worden nagestreefd? welke operationele keuzes spelen daarbij een rol? Hierdoor spreken CO₂-leveranciers en telers niet altijd dezelfde taal. Waar telers denken in kilogram per hectare per uur en daar gevoel bij hebben, rekenen DAC-bedrijven vaak in CO₂-productie per 24 uur. Dat verschil maakt het lastig om elkaar goed te begrijpen. Van verschil naar verbinding Om die kloof te verkleinen en de belangrijkste kengetallen inzichtelijk te maken, heeft WUR een handzaam en interactief rapport ontwikkeld. Het doel: telers en leveranciers dichter bij elkaar brengen en zorgen dat beide partijen beter begrijpen wat er nodig is én wat er mogelijk is. “Door kengetallen en toelichting in context te bieden, ondersteunen we CO₂-leveranciers bij het beter begrijpen van de glastuinbouwsector. Tegelijk helpen we telers om vertrouwd te raken met de principes en mogelijkheden van Direct Air Capture”, vertelt Alexander Boedijn, onderzoeker bij Wageningen Plant Research. “Daarnaast zien we dat dit project de interactie tussen de DAC-sector en de glastuinbouw versterkt. Gesprekken komen op gang en daarmee hopen we zowel toeleveranciers als telers een impuls te geven om CO₂-technologie verder te ontwikkelen en toe te passen als duurzaam en rendabel alternatief.” Bekijk de publicatie Bekijk hier de publicatie: CO₂ From Direct Air Capture For Greenhouse Horticulture . Financiering en coördinatie Dit project wordt uitgevoerd door Wageningen University & Research. Dit project is gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef is begeleid door telers.

KENNISEVENT CO 2 -BRONNEN VAN DE TOEKOMST Kwaliteit van alternatieve CO 2 -bronnen voor de glastuinbouw Met de ambitie en transitie naar een fossielvrije glastuinbouw komt de productie van CO 2 uit fossiele brandstoffen op het eigen bedrijf steeds meer onder druk te staan. Het is daarom belangrijk om naast een efficiënte inzet van CO 2 op korte termijn, ook te werken aan alternatieve CO 2 -bronnen om de beschikbaarheid op de lange termijn te borgen. Deze nieuwe bronnen verschillen sterk in oorsprong en proces. Denk hierbij aan de proces- of maakindustrie, de zeevaart, (rest)afval of biomassa, of via Direct Air Capture uit de atmosfeer of (zee)water. De opkomst van deze CO 2 -mogelijkheden roept een belangrijke vraag op: hoe zit het met de kwaliteit en veiligheid? Afgelopen jaar heeft Wageningen University & Research, BU Glastuinbouw (WUR) onderzoek gedaan in het project ‘Kwaliteit van alternatieve CO 2 -bronnen voor de glastuinbouw’. Het doel is om een praktische eisenlijst op te stellen waaraan CO 2 voor de glastuinbouw moet voldoen en om de methodieken te herzien die bepalen of een nieuwe CO 2 -bron veilig kan worden gebruikt. De uitkomsten bespreken we in een interactieve workshop. Daarnaast krijg je een update over nieuwe ontwikkelingen rondom CO 2 -beleid en andere projecten die bij WUR lopen over CO 2 -bronnen van de toekomst. Deze middag wordt georganiseerd door Glastuinbouw Nederland, Kas als Energiebron en WUR. Programma 14.00 uur Ontvangst 14.10 uur Opening en update CO 2 door Dennis Medema (Glastuinbouw Nederland) 14.30 uur Update CO 2 -projecten over Direct Air Capture en CO 2 -opslag door Janneke Grit/Alexander Boedijn (WUR) 14.50 uur Pauze 15.15 uur Workshop resultaten CO 2 -kwaliteitsproject 16.15 uur Netwerkborrel 17.00 uur Einde bijeenkomst Aanmelden Meld je aan via het aanmeldformulier . Aanmelden is verplicht en kan tot woensdag 19 november, 12.00 uur (vol=vol). Annuleren Ben je verhinderd, geef dit dan door via info@glastuinbouwnederland.nl . Misschien dat een collega je vrijgekomen plaats kan invullen. In overleg kun je een vervanger sturen. Beeldmateriaal & geluidsopnamen Er kunnen door de organisatie foto’s en video’s gemaakt worden ter terugblik of promotie van deze bijeenkomst. Als je daar bezwaar tegen hebt kun je dit vooraf aangeven via info@glastuinbouwnederland.nl . Het maken van video- en geluidsopnamen door bezoekers is niet toegestaan. Meer informatie Neem voor meer informatie contact op met Janneke Grit, mobiel 06 346 120 55, e-mail janneke.grit@wur.nl of Dennis Medema, mobiel 06 422 530 55, e-mail dmedema@glastuinbouwnederland.nl . Wageningen University & Research: Violierenweg 1, 2665 MV Bleiswijk

Het event werd geopend door Alexander Formsma, beleidsspecialist Energie & Klimaat van Glastuinbouw Nederland. Hij schetste de actualiteit rond het convenant Energietransitie Glastuinbouw 2022-2030 en de lastenverzwaring voor ondernemers die met de vergroening van de sector gepaard gaat. Geen ontheffing voor ETS2 en bijmengverplichting Ondanks brede erkenning voor de inzet van de sector op energiebesparing en het verduurzamen van de energievoorziening, heeft het (demissionaire) kabinet toch besloten de Nederlandse glastuinbouw onder het ETS2 te laten vallen en de bijmengverplichting groen gas. Omdat beide maatregelen niet nodig zijn om de emissiedoelen van de sector te halen, heeft de overheid zichzelf de voorwaarde gesteld om alles te compenseren. Het plan hiervoor wordt bij de voorjaarsnota van 2026 gepresenteerd. Toch erkenning en steun Het krediet dat de sector met zijn jarenlange inzet en bewijs van goed gedrag heeft opgebouwd, wordt daarentegen nog steeds vertaald in ruimhartige overheidssteun voor kennis en innovatieprogramma’s zoals Kas als Energiebron en in verschillende subsidieregelingen die bedrijven helpen om door te pakken op energiebesparing en verdere vergroening. De intentie om bedrijven voor ETS2 te compenseren is uitgesproken, over de wijze waarop wordt nog gestudeerd. Glastuinbouw Nederland blijft zich hier keihard voor inzetten. Lopende projecten en initiatieven Formsma gaf een beknopt overzicht van lopende, CO2-gerelateerde onderzoeksprojecten en bijeenkomsten voor kennisoverdracht. Hij nodigde telers nadrukkelijk uit om deel te nemen aan de kennismiddagen over dit thema bij Botany in Horst (3 juli) en bij Horti-Tech in Honselersdijk (9 juli) , die een hoog praktijkgehalte krijgen. De beleidsspecialist sloot zijn betoog af met de constatering dat de sector over vijf jaar 2 Mton externe CO2 nodig heeft om op koers te blijven. Het vergt veel extra inspanningen en ondersteunend overheidsbeleid om het pad daarvoor te effenen, zeker nu Shell zich heeft teruggetrokken uit OCAP en er de voorkeur aan geeft om CO2 onderzees op te slaan. Belangrijke aandachtspunten zijn volgens Formsma: Een eerlijke balans tussen CCU (carbon capture and utilization (=aanwending, zoals via OCAP) en CCS (carbon capture and storage (bijvoorbeeld opslag in lege gasvelden op de Noordzee). Het optimaliseren van de SDE++ regeling. Intensieve samenwerking met afvalverwerkingsinstallaties (AVI’s) voor meer CO2-levering aan de tuinbouw. Het opstellen en ten uitvoering brengen van een concreet CO2-actieplan, in samenwerking met LVVN en KGG. Daarnaast waren er presentaties over autonoom, efficiënt CO2 doseren door Jeroen Boonekamp van B-Mex en pilots met CO2-winning uit buitenlucht (Direct Air Capture) en aanwending van afgevangen CO2 uit de scheepvaart (kwaliteitstoetsing) door Alexander Boedijn en Janneke Grit van Wageningen University & Research. Externe bronnen Tijdens de pauze was er een bedrijvenmarkt met aanbieders van diensten en producten voor efficiënte CO2-doseersoftware, DAC en externe CO2-voorziening. Daarna volgden presentaties door klimaatadviseur Peter Simoës namens de Verening van Afvalbedrijven en Projectmanager Green Gas Ruud Paap namens New Energy Solution, een Noord-Nederlands PPS waarin meer dan 120 organisaties samenwerken ten behoeve van hernieuwbare energie en aanwending van groene CO2 uit voornamelijk vergisters van mest en biomassa. Gedeelde belangen Zowel afvalverwerkers als groengasproducenten kijken met interesse naar de glastuinbouw als mogelijke afnemer van CO2 (via het CCU-spoor). Dat heeft al geleid tot enkele samenwerkingsprojecten. Verbreding en verdere uitrol daarvan is vanwege de grote behoefte aan externe, hoogwaardige CO2 de komende jaren noodzakelijk. Hoewel afvalverwerkers en groengasproducenten daar mogelijkheden voor zien, worstelen ze ook met economische en juridische knelpunten. Net zoals de glastuinbouwr wijzen zij op de noodzaak van een doordacht overheidsbeleid en flankerende maatregelen (zoals gerichte subsidies) om CCU en CCS in balans te houden en niet gedwongen te worden om eenzijdig voor CCS te kiezen. Om door te kunnen pakken, moeten Glastuinbouw Nederland, afvalverwerkers en (andere) hernieuwbare energieproducenten hun gedeelde belangen en gewenste maatregelen in Den Haag en Brussel op tafel te leggen, zo luidde de conclusie. Lukt dat niet, dan zal de CO2-sleutel niet goed in het slot passen van de verduurzaming van de glastuinbouw.

Twence wekt voornamelijk energie op uit niet-herbruikbaar rest- en bedrijfsafval en is de grootste producent van duurzame energie in Overijssel. Een deel van de CO2 die vrijkomt bij het opwekken van energie, wordt afgevangen en hergebruikt. Daarmee draagt het bedrijf in belangrijke mate bij aan het terugbrengen van de CO2-uitstoot in de regio en daarmee ook aan de duurzaamheidsdoelstellingen van haar aandeelhouders. Versnellen duurzaamheidsambities EZK In november 2021 heeft het Ministerie van EZK een subsidie beschikbaar gesteld van 14,3 miljoen euro, omdat het initiatief ook bijdraagt aan de nationale doelstelling om de CO2-uitstoot snel te verminderen én omdat het een voorbeeld is voor andere grote bedrijven in de industrie in binnen- en buitenland. Twence werkt samen met het toonaangevende Noorse bedrijf Aker Carbon Capture. Hun gepatenteerde CO2-afvangtechnologie biedt een unieke, milieuvriendelijke oplossing voor het afvangen van CO2-emissies. “We hebben nauw samengewerkt met de mensen van Twence om van dit unieke project mogelijk te maken. Samen dragen we bij aan een CO2-neutrale omgeving. Dit zal een voorbeeld zijn voor andere energiespelers in Nederland en de rest van Europa”, zegt Valborg Lundegaard, CEO Aker Carbon Capture. Verduurzaming glastuinbouw Een groot deel van de afgevangen CO2 wordt in vloeibare vorm geleverd aan de glastuinbouw. Wanneer de glastuinbouw van het aardgas af wil, dan is de duurzame CO2 van Twence een belangrijk alternatief. De afvalverwerker levert daarmee een belangrijke bijdrage aan de verduurzaming van de glastuinbouw. Marc Kapteijn, algemeen directeur Twence: “Twence heeft de ambitie om een bijdrage te leveren aan de circulaire economie en meer waardevolle grondstoffen uit afval te produceren. Deze CO2-afvanginstallatie is hiervan een prachtig voorbeeld. De realisatie van de installatie vergt kennis en vakmanschap. We werken dan ook samen met vakkundige en gespecialiseerde partijen.” Namens Glastuinbouw Nederland en Kas als Energiebron geeft energiespecialist Dennis Medema aan dat het afvangen en hergebruiken van CO2 bij afvalenergiebedrijven substantieel bijdraagt aan het terugdringen van de CO2-uitstoot in Nederland. "Het heeft bovendien het grote voordeel dat het CO2 is die grotendeels van biogene oorsprong is (groen) en dus geen nieuwe CO2 aan de atmosfeer toevoegt. Voor de glastuinbouw is dat vanwege de toenemende vraag naar ‘groen’ op de internationale markt een belangrijk voordeel. Het mes snijdt dus aan twee kanten." De installatie gaat naar verwachting in het laatste kwartaal van 2023 in bedrijf. Neem voor meer informatie contact op met Dennis Medema . Bijschrift foto: v.l.n.r. Bert Frowijn, directeur Innovatie & Projecten Twence, Wytske van der Mei, MT lid Directie Topsectoren en Industriebeleid - Ministerie EZK en Dennis Medema, themaspecialist Energie bij Glastuinbouw Nederland. Bijschrift afbeelding: Impressie CO2-afvanginstallatie.

Dennis Medema, energiespecialist van Glastuinbouw Nederland, benadrukt in de documentaire het belang van de CO2-voorziening voor de glastuinbouw. Zonder extra CO2 kan de glastuinbouw niet verder verduurzamen, omdat het een randvoorwaarde is voor de toepassing van bijvoorbeeld geothermie of restwarmte. Andere specialisten die aan het woord komen, zijn: Rob Kreiter (TKI Energie), Ulco Vermeulen (Gasunie), Joost Brinkman (Synkero), Erica Ording (Avantium) en Peter Rowe (Deep Branch). Kas als Energiebron De documentaire is geproduceerd door Industrielinqs in opdracht van &Flux in het kader van CO2 Smart Use . Dit is een community om de toepassing van CO2 als grondstof te bevorderen door kennisuitwisseling en het verbinden van bedrijven en relevante partijen. CO2 Smart Use wordt mede gefinancierd door Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van ministerie LNV en Glastuinbouw Nederland. De volledige documentaire is te bekijken via de afbeelding. De trailer is te zien via deze link: https://youtu.be/5YZ180C9MhY

CO2 voorziening is een cruciale randvoorwaarde voor een klimaatneutrale glastuinbouw. Het bedrijf Antecy heeft een Air Capture technologie ontwikkeld gebaseerd op adsorptie van CO2 uit lucht op geïmpregneerde actieve kool en desorptie van de CO2 middels een combinatie van temperatuurverhoging en vacuüm condities. Op basis van deze technologie is door Antecy een pilot plant ontwikkeld. Doel Evalueren van de technologie van Antecy om CO2 af te vangen uit lucht; testen van de pilot plant en analyse. Aanpak WP1 – Installatie Pilot Plant In dit eerste WP wordt de pilot plant geïnstalleerd: hij moet opgebouwd worden en utilities worden aangesloten. De correcte werking van de pilot wordt vastgesteld in samenwerking met een operator van Antecy. De zogenoemde ‘basis case’ wordt vastgesteld en het test programma zal worden gedefinieerd. WP2 – Evaluatie werking Pilot Plant In dit WP wordt het test programma uitgevoerd met de pilot installatie om de prestaties van het systeem te bepalen. De metingen dienen als basis voor een eerste orde kostenschatting in WP3. In het test programma worden twee methodes voor desorptie onderzocht: met vacuüm en met stoom. Het testprogramma heeft de volgende doelstellingen: Het bepalen van de CO2 opname capaciteit van de sorbent en de snelheid van opname en afgifte van CO2 door de sorbent. Het bepalen van de concentratie van de geproduceerde CO2 en hoeveelheid waterdamp Het bepalen van het energieverbruik per ton geproduceerde CO2: Het bepalen van de stabiliteit van het sorbent materiaal over een langere periode (~25 cycli), zowel die van het adsorptie materiaal (capaciteit) als wel de totale performance van de installatie. WP3 – Analyse resultaten In dit WP worden de test resultaten geanalyseerd. Tevens wordt een vergelijking gemaakt met op amine gebaseerde systemen. Indien mogelijk, zullen aanbevelingen worden gedaan om het systeem te verbeteren. De verkregen getallen worden vervolgens gebruikt om een eerste orde schatting te doen van de kosten per ton CO2 die aan de kas wordt geleverd voor een opgeschaalde installatie. De verkregen resultaten worden tenslotte gebruikt om aanbevelingen te doen voor het inrichten van een vervolgproject met een opgeschaalde pilot installatie. De investering in de pilot plant (€ 2.240.000) behoort niet tot dit project. Antecy stelt die ter beschikking voor de test en analyse. Antecy is gefuseerd met Climeworks waarbij uiteindelijk de pilot installatie niet meer ter beschikking is gesteld. Hierdoor is dit project niet tot uitvoering gekomen. Projectnummer: E19003

AVR is het eerste afvalenergiebedrijf in Europa dat in staat is om op grote schaal CO2 af te vangen en te leveren. Na iets meer dan een jaar bouwen is de installatie gereed en vanaf augustus is de eerste 7.500 ton CO2 afgevangen en geleverd via Air Liquide aan diverse afnemers in de glastuinbouw. In totaal is het vooruitzicht dat de installatie ca. 60.000 ton aan de glastuinbouw gaat leveren. Bekijk hier het filmpje over de bouw. CO2-actieplan De CO2-voorziening is cruciaal voor de verdere verduurzaming van de glastuinbouw. In een situatie zonder aardgas is er 2,5 Mton CO 2 blijkt uit onderzoek . Glastuinbouw Nederland heeft een actieplan opgesteld om in deze toenemende vraag te voorzien. De belangrijkste optie is CO2 van afvalenergiebedrijven. In potentie kunnen die de gehele vraag vanuit de glastuinbouw dekken en kunnen op relatief korte termijn en kosteneffectief CO2 aan de glastuinbouw gaan leveren. De afvalenergiebedrijven hebben een drive en zien CO2 als grondstof om te kunnen hergebruiken en is ook de CO2 voor ongeveer 2/3 te herleiden naar biomassa. Naast AVR heeft HVC een kleinschalige pilot en hebben meerdere afvalenergiebedrijven concrete plannen voor CO2 afvangst en levering aan de glastuinbouw. Glastuinbouw Nederland werkt samen met Vereniging Afvalbedrijven en het ministerie van LNV om deze projecten zo snel mogelijk te realiseren. Beide belangenorganisaties hebben de overheid al eerder opgeroepen hier ook zo snel mogelijk werk van te maken. Bekijk hier het persbericht van AVR.

Doel Deze studie moet een beeld geven of CO 2 hergebruik uit compostering van champost zin heeft. Toelichting Glastuinbouwbedrijf BioVerbeek wil een composteringsinstallatie bouwen om champost te composteren en de vrijkomende warmte en mogelijk ook CO 2 te benutten. Er is al één demonstratie-installatie gebouwd. Warmtebenutting uit compostering is beoogd voor subsidiering vanuit de verbrede SDE++ regeling. De CO 2 -benutting die vrijkomt is substantieel en zou mooi benut kunnen worden in de glastuinbouw. Dit project moet een beeld geven van de haalbaarheid om de CO 2 te hergebruiken. Het plan beschrijft tevens in hoofdlijnen een aantal concepten, die kunnen worden toegepast om CO 2 -levering mogelijk te maken. In hoeverre een concept realistisch is, zal vooral afhangen van de samenstelling van de luchtstroom en de CO 2 -concentratie. Aanpak Fase 1 Vaststelling kwaliteit en kwantiteit Via monsternames wordt de samenstelling van de afvoerlucht vastgesteld. Op basis van de CO 2 -concentratie wordt bepaald hoeveel CO 2 er beschikbaar is. Op basis van een aantal referentieprojecten worden de kwaliteitseisen vastgesteld. Vaststellen vraagprofiel CO 2 . Fase 2 Vaststellen benodigde technieken en concepten Uiteindelijk zal de huidige samenstelling in combinatie met de kwaliteitseisen bepalend zijn voor eventuele reinigingstechnieken. De CO 2 -concentratie zal bepalen in hoeverre de CO 2 -stroom nog verder kan/moet worden geconcentreerd. De voor- en nadelen van verschillende concepten worden bepaald. Fase 3 Uitwerken concepten Er wordt een keuze van de toepasbare concepten gemaakt op basis van de metingen en vereisten vanuit de teelt. Deze worden verder uitgewerkt ten aanzien van: Benodigde installaties en voorzieningen; Benodigde investeringen; Exploitatiekosten (energiekosten en onderhoud); Mogelijke subsidies; Risico’s Doelstelling is om uiteindelijk tot een integrale CO 2 -prijs te komen. Aan de hand van deze kostprijs kan worden vastgesteld of CO 2 -levering (en warmtelevering) met bovenstaande concepten concurrerend is met de huidige markttarieven. BioVerbeek ondersteunt dit project met eigen inzet. Projectnummer: 20136

De techniek is gebaseerd op adsorptie van CO2 uit buitenlucht op een katalysator bed. Deze CO2 kan met behulp van warmte weer teruggewonnen en in geconcentreerde vorm worden gedoseerd in kassen. De gepatenteerde techniek is ontwikkeld door Antecy van oprichter Paul O’Connor, een ex Shell-man. Voor het proces is veel warmte nodig, maar juist in de zomer is bij tuinbouwbedrijven vaak warmte beschikbaar en de CO2-vraag hoog. Er zijn nog veel vragen over de optimale inpassing op centraal of juist op decentraal niveau bij de glastuinbouwbedrijven. Ook de industrie heeft veel belangstelling voor het procedé. Volgens Rosa is deze techniek schoner en veiliger zijn dan de nu meeste gebruiken winning van CO2 uit rookgassen met amines.