Zoeken

Deze reststromen zijn in grote volumes beschikbaar, maar zijn lastig en kostbaar om mee te werken. Inkuilen, spoelen en persen vormt de basis om kosteneffectief biobrandstof te maken. Tevens zijn verschillende routes voor ontzouting onderzocht met als doel voedingszouten te herwinnen. Een consortium van de Waddinxveense Groenrecycling Wagro, Lexmond Beheer, Stichting Innovatie Glastuinbouw Nederland (SIGN) en Wayland Energy heeft in de periode 2019-2021 een pilotproject uitgevoerd. Voor dit project is een HER-subsidie verkregen. Het doel van het project was om de huidige inzichten in de manier waarop bermgras en vezelrijke restromen uit de kas, zoals tomatenstengels, kunnen worden opgewerkt, tot een betaalbare biobrandstof door te ontwikkelen, op te schalen en dit te demonstreren en valideren. Ontzouting Specifiek is onderzocht hoe het procedé van inkuilen, spoelen en persen leidt tot een vergistbare sapstroom en een vezelrijke perskoek. De resultaten tonen aan dat de perskoek lijkt te voldoen aan de specificaties om meegestookt te kunnen worden in een professionele verbrandingsinstallatie. Door de ontzouting van de perskoek, is het vezelmateriaal ook geschikt voor vervanging van hoogveen in substraatproductie. Het bewerkingsproces is zo ontworpen om maximale verwijdering van water, stikstofverbindingen en zouten, waaronder kalium en natrium, te bereiken. De ontzouting en ontwatering van de perskoek is gevalideerd door labonderzoeken van LeAF en Eurofins. Ontzouting is nodig, want onder andere kalium en chloride zijn schadelijk voor verbrandingsinstallaties. Reststromen Het perssap blijkt in een eenvoudige vergister zeer goed om te zetten in biogas met een methaangehalte van 85%. Dit is van hogere kwaliteit dan regulier biogas, wat doorgaans een methaangehalte heeft van 60%. Het blijkt dat per ton nat ingekuild materiaal maar liefst 160-200 Nm³ methaan kan worden geproduceerd. Dit perssap kan een groenverwerker zelf vergisten of verkopen aan een vergister. Er is ook onderzocht of en hoe voedingszouten kunnen worden teruggewonnen uit de reststromen voor de productie van organische meststoffen, eventueel verrijkt met microflora (biostimulanten). Op dit moment is het winnen van kalium en nitraatmeststoffen het meest haalbaar, met afzetmogelijkheden in de landbouw. Deze route is nog kostbaar en vraagt veel ondernemerschap, maar kan interessanter worden als regelgeving rondom meststoffen en circulaire energie strenger wordt, of bij aanpassing van certificatieschema’s voor biologische teelten. Conversieroutes Het eindrapport is hier te vinden, maar is ook toegevoegd als bijlage. Er wordt onderzocht of een groter demo-project kan worden opgezet. In het kader van het programma Kas als Energiebron is door BlueTerra gewerkt aan een vergelijking van diverse conversieroutes van laagwaardige biomassa naar energie en de beschikbaarheid daarvan. Op de foto de pilotinstallatie in Waddinxveen. Foto is gemaakt door Wim Lexmond

Het doel van dit project is ondersteuning bieden op het gebied van: Inzicht in de marktpositie van de WKK en feitelijke informatie over nieuw geplaatst WKK vermogen Kennis en informatie m.b.t. bio-energie en beleidsondersteuning m.b.t. regelgeving en SDE+ De praktijk / sector kan hier het volgende mee: Ondersteunt investeringsbeslissingen WKK Draagt bij aan juiste beeldvorming over de WKK voor de NL samenleving Ondersteunt investeringsbeslissingen bio-energie Draagt bij aan (belangenbehartiging voor) SDE+ en beleid m.b.t. bio-energie Output: Voor WKK Bij de leveranciers/onderhoudspartijen inventariseren nieuw bijgeplaatst vermogen; mede t.b.v. de jaarlijkse energiemonitor Barometer WKK 2x per jaar updaten op basis van deskundigen en grote hoeveelheid informatiebronnen Voor Bio-energie Twee bijeenkomsten/excursie studiegroep bio-energie (vergassing; CO2 gebruik uit houtstook) Kennis en ervaringen delen via vakbladen en website KaE over projecten, beleidsontwikkelingen o.a. stikstofcrisis en beeldvorming rond biomassa Stappenplan houtstook/rekentool actueel houden; factsheets over rookgasreiniging/warmtepomp Advies aan KaE, maar ook rechtstreeks aan EZK/PBL m.b.t. SDE+, argumentatie voor verbetering van de subsidie inbrengen; kennisdeling rond SDE. Projectnummer: E20001

Deze keer staan de onderwerpen ‘asafvoer’ en de PAS (Programma Aanpak Stikstof) centraal. Verbrandingsassen zijn voor ondernemers met een houtketel een steeds grotere kostenpost. Er leven bij ondernemers veel vragen hoe dit beter kan. Brabob uit Sterksel verwerkt as en komt hierover vertellen. Daarnaast gaat Glastuinbouw Nederland in op de PAS/stikstofdepositie en de gevolgen en oplossing naar aanleiding van de uitspraak van de Raad van State. Ook wordt ingegaan op de subsidieregeling voor bio-energie en uiteraard wordt een kijkje genomen bij de installaties van Wouter Moerman. Voorlopig programma 12.30 uur Inloop met uitgebreide lunch 13.00 uur Presentaties: - Intro, kennismaking en welkom - Vooruitzichten subsidieregelingen 2019/2020 (Jeroen Larrivee, BlueTerra) - Update PAS stikstofdepositie (Glastuinbouw Nederland) - Asafvoer en verwerking (Brabob) - Nader te bepalen presentatie 15.00 uur Houtverbranding met ORC met rondleiding (Marc van Bemmel, WES Wood) In verband met de lunch is het verzoek om tijdig aan te melden. Dat kan per mail naar: jeroen.larrivee@blueterra.nl Studiegroep Bio-energie De Studiegroep wordt georganiseerd door en voor telers met een bio-energie-installatie of die daar interesse in hebben. Dit kan gaan om ondernemers met een houtketel of (co)vergister en telers die hernieuwbare restwarmte, biogas of groene CO 2 afnemen. De Studiegroep wordt vanuit het programma Kas als Energiebron van Glastuinbouw Nederland en het ministerie van LNV georganiseerd door BlueTerra en de telers.

Het doel van dit project is ondersteuning bieden op het gebied van: Inzicht in de marktpositie van de WKK en feitelijke informatie over nieuw geplaatst WKK vermogen Kennis en informatie m.b.t. bio-energie en beleidsondersteuning m.b.t. regelgeving en SDE+ Informatie over zonnewarmtecollectoren Output: Voor WKK: Bij de leveranciers/onderhoudspartijen inventariseren nieuw bijgeplaatst vermogen Barometer WKK 2x per jaar updaten op basis van deskundigen en groet hoeveelheid informatiebronnen Voor Bio-energie: Twee bijeenkomsten/excursie studiegroep bio-energie (vergassing; CO2 gebruik uit houtstook) Kennis en ervaringen delen via vakbladen en website KaE over projecten, beleidsontwikkelingen; stappenplan houtstook en rekentool actueel houden; factsheets over biomassa/warmtepomp, biomassa/CO2 afvangst. Advies aan KaE, maar ook rechtstreeks aan EZK/PBL m.b.t. SDE+ en SDE++2020, argumentatie voor verbetering van de subsidie inbrengen; kennisdeling rond SDE. Voor Zonnewarmte: Kennis en ervaring delen via factsheet en excursie De marktpositie van netleverende gasmotor-WKK is in 2020 verbeterd ten opzichte van 2019. De overcapaciteit op de Nederlandse elektriciteitsmarkt is verder afgenomen door uitbedrijfname van de Hemwegcentrale en door toenemende export. Gascentrales zijn overwegend prijszettend. Daarnaast werkt de aanpassing van energiebelasting en opslag duurzame energie (ODE) in het voordeel van gasmotor-WKK. Door deze veranderingen zijn de draaiuren en opbrengsten van netleverende WKK toegenomen. Op middellange termijn (2023) nemen de opbrengsten van de netleverende WKK iets af door teruglopende draaiuren als gevolg van steeds meer elektriciteit uit zon en wind. Ook de uren waarop de WKK kan draaien, verschuiven door duurzame opwek naar het begin en einde van de dag en in het weekend. Op langere termijn in 2025 ziet de situatie er hetzelfde uit als in 2023. Risico’s met afnemende draaiuren, strenger CO2-beleid en de invloeden van fiscale aanpassingen nemen toe. Effect coronacrisis Het inzetten van WKK voor eigen gebruik (belichting) blijft rendabel. Ook deze toepassing van WKK profiteert van de aanpassingen in energiebelasting en opslag duurzame energie. WKK voor eigen gebruik is echter minder gevoelig voor veranderingen in beleid en de markt. De resulterende Barometerstanden zijn weergegeven. De coronacrisis die vlak voor publicatie is uitgebroken zal waarschijnlijk een stevig effect hebben op de economie. De indruk van BlueTerra is echter dat dit voor de langere termijn een beperkt effect zal hebben op de elektriciteitsvraag en de merit-order op uurbasis. De invloed op de marktpositie van WKK en daarmee op de Barometer is naar verwachting ook beperkt. Marktpositie 2021 De spark spread voor elektriciteitsproductie in Nederland is verbeterd door de afnemende capaciteit, waaronder de uitbedrijfname van de Hemweg kolencentrale per begin 2020 en toenemende export. Daarnaast hebben de aanpassingen in energiebelasting en opslag duurzame energie de situatie van gas-motor-WKK verbeterd. De situatie van een WKK die draait voor belichting in de nachturen, in combinatie met netlevering overdag blijft zeer gunstig. Investeren in nieuwe WKK voor alleen netlevering is in het algemeen tot 2021 redelijk rendabel en hangt sterk af van de inpassing. Met eigen gebruik van elektriciteit is WKK zeer rendabel, afhankelijk van de verhouding eigen gebruik en netlevering. Het versneld uit bedrijf nemen van de (nieuwe) kolencentrales tot circa 25% van het bestaande vermogen levert een aanzienlijke verbetering op voor WKK. Het aantal draaiuren van netleverende WKK stijgt met circa 20%, de gemiddelde prijs stijgt met 10% waardoor de inkomsten met circa 30% stijgen. De terugverdientijd van een nieuwe WKK daalt met ongeveer een jaar (voor de typische WKK in de Barometer van ongeveer 4,4 jaar naar 3,3 jaar). Het effect voor WKK ten behoeve van belichting is kleiner. De terugverdientijd van een WKK voor belichting daalt met ongeveer 0,3 jaar (voor de typische WKK in de Barometer van 2,2 jaar naar ongeveer 1,9 jaar). Marktpositie 2023 Door toenemende levering van elektriciteit uit zon en wind komen de draaiuren voor gasmotor-WKK onder druk te staan. Ten opzichte van 2021 zullen de draaiuren circa 15% lager liggen. In Q2 en Q3 zullen de prijzen midden op de dag door zon-PV op veel dagen te laag worden voor WKK. In Q1 en Q4 hangt de marktprijs steeds meer af van de productie door windturbines. Het totaal aantal draaiuren neemt af, maar wordt deels gecompenseerd door wat hogere opbrengsten in de uren dat er wel wordt gedraaid. Het inzetten van de bestaande WKK voor eigen belichting waarmee de inkoop van elektriciteit wordt vermeden, inclusief netkosten en energiebelasting, blijft zeer rendabel en zelfs investeren in een WKK voor eigen belichting is in het algemeen rendabel. Het risico voor afnemende draaiuren voor netlevering speelt bij belichting slechts beperkt een rol. Perspectief 2025 De situatie in 2025 ligt qua draaiuren en opbrengst op eenzelfde niveau als in 2023, dus 15 á 20% lager dan in 2021. Verwacht wordt dat er nog meer duurzaam wordt opgewekt en dat de export nog verder toeneemt. Deze effecten heffen elkaar enigszins op. Meer duurzame opwek zorgt er voor dat WKK op andere uren gaat draaien en dat het gebruik van warmte en vooral CO2 uit WKK daardoor lastiger wordt. Door het groeiende vermogen in duurzame energie zal er een groeiende vraag zijn naar flexibel vermogen. Het aanbod van flexibele afname zal naar inschatting van BlueTerra achterblijven waardoor flexibel vermogen zoals gasmotor-WKK een hogere opbrengst uit flexibele inzet kan genereren. Prijzen voor onbalansvermogen zullen naar verwachting stijgen. Richting 2025 zal de marktpositie van gasmotor-WKK ook worden bepaald door beleidskeuzes en fiscaliteit. WKK voor belichting behoudt een goede positie. Draaien voor belichting blijft grotendeels rendabel door uitgespaarde inkoop van elektriciteit. Daarnaast kan worden geprofiteerd van netlevering tijdens uren met hoge prijzen op de elektriciteitsmarkt. Doorkijkje naar 2030 Op basis van de plannen in het Klimaatakkoord neemt het vermogen van wind en zon verder toe. Echter met de uitbedrijfname van de drie nieuwe kolencentrales komt er weer wat ruimte op de markt. De draaiuren van gasmotor-WKK nemen af tot circa 2000 draaiuren voor netlevering. De extremen in prijzen zullen verder toenemen en omdat gasmotor-WKK in de uren met hoge prijzen draait, wordt het lager aantal draaiuren gecompenseerd. Ook een hogere opbrengst voor flexibiliteit draagt daaraan bij. Onder de huidige marktinrichting blijft er een rol voor gasmotor-WKK bestaan. Onzekerheid ligt in beleidskeuzes, fiscaliteit en een eventuele aanpassing van de marktinrichting. Over de barometer April 2020 - De barometer is tot stand gekomen als onderdeel van Kas als Energiebron in opdracht van Glastuinbouw Nederland en het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit BlueTerra Energy Experts is een onafhankelijk adviesbureau op het gebied van energiebesparing en decentrale opwekking met WKK en duurzame energie. Aan deze publicatie kunnen geen rechten worden ontleend. Projectnummer: 20114

In dit project organiseren we via BlueTerra (voorheen Energy Matters) ondersteuning aan de onderwerpen bio-energie en efficiënt fossiel. Actielijn efficiënt fossiel : Het belang van WKK voor de glastuinbouw is en blijft groot. Omdat het de benchmark is voor andere technieken, wordt de ontwikkeling op de voet gevolgd en worden de (markt)omstandigheden systematisch in kaart gebracht via de WKK-barometer. Daarnaast wordt opgesteld WKK vermogen gemonitord; dit is input voor de Energiemonitor (vermogen WKK en draaiuren) van het WEcR (voorheen LEI). Actielijn bio-energie : Bio-energie is een van de duurzame opties in de glastuinbouw. De belangstelling neemt toe, zowel voor houtketels als voor hout-wkk. BlueTerra verzorgt voor KaE de studiegroep bio-energie glastuinbouw (2 keer per jaar), beleidsondersteuning m.b.t. subsidieregelingen, emissie-eisen en wet- en regelgeving op biomassagebruik, diverse artikelen in de vakbladen. Afgelopen jaar is de online rekentool en het stappenplan geüpdatet. Projectnummer: E18004

Bij nieuwe houtstookprojecten moet goed gelet worden of de ketel past bij het type hout wat verkrijgbaar is, en qua grootte met de warmtevraag van het bedrijf. Voor de rentabiliteit is het van belang dat de ketel voldoende draaiuren maakt. De subsidie voor hout-WKK, en het maximale aantal vollasturen voor houtketels, zijn verlaagd met ingang van 2017. Op dit punt is veel kritiek gekomen, het is afwachten in hoeverre dit wordt meegenomen voor de SDE+ 2018. De SDE+ subsidie 2017 opent wederom in september. 20 – 30 % extra warmte uit rookgassen Amarylliskweker Martijn Evers liet een indrukwekkende opstelling zien van een houtketel met walking floor, elektrofilter en zelfgebouwde rookgascondensor. Evers heeft deze rookgascondensor zelf ontwikkeld en laten bouwen. Door de (RVS) condensor achter het elektrofilter te plaatsen in combinatie met een sproei-installatie vindt geen vervuiling plaats en er 20-30% extra warmte uit de rookgassen gehaald worden. Dit is afhankelijk van het vochtgehalte van de lading. Tegen de verwachtingen in lijkt ook de rookgaspluim verminderd te zijn met de komst van de condensor. Waarschijnlijk omdat een groot deel van de waterdamp is gecondenseerd. Laagwaardige biomassaverbranding Evers deelde zijn ervaringen over biomassacontracten. Reken af per gigajoule, adviseerde hij, en koop een ketel die bij je beschikbare houtstroom past. Over stookgedrag benadrukte hij bedieningsgemak, en waarschuwde voor het risico van metselwerkschade bij te grote temperatuurschommelingen. Ook innovatieve ketels, zoals de ketels van Gemjo/Herlt die gevuld kunnen worden met hout/stro/hooi-balen en de wervelbedketel van Crone passeerden de revue. Crone is erin geslaagd om de wervelbedtechniek, bekend van grotere (kolen) centrales, toe te passen op kleine schaal met laagwaardige biomassa, waaronder champost. Zij kunnen ook een test doen om na te gaan of een laagwaardige brandstof in een wervelbed is te verbranden. De presentaties die tijdens de bijeenkomst zijn gegeven kunt u hieronder downloaden. Studiegroep Bio-energie De Studiegroep wordt georganiseerd door en voor telers met een bio-energie-installatie, zoals een houtketel of (co)vergister en telers die hernieuwbare restwarmte, biogas of groene CO 2 afnemen of interesse daarin hebben. De Studiegroep wordt, vanuit het programma Kas als Energiebron van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken door Energy Matters en de telers georganiseerd.

Daarin wordt ook de bij- en meestook van hout in kolencentrales opgenomen. “Als alle centrales daarvoor intekenen, betekent dat een bedrag van € 5 miljard, terwijl het totale SDE+ budget €3,5 miljard bedraagt. Dat zou roet in het eten kunnen gooien voor kleine initiatieven mochten de centrales in de vrije categorie van de SDE+ indienen.” Volgens Jolanda Mourits van EZ en het programma Kas als Energiebron (kaE) zal de MEI, een investeringssubsidie van 40%, pas in 2016 en 2017 worden opengesteld. Deze subsidie is bedoeld voor innovatieve projecten. De houtketel hoort daar niet meer bij, mogelijk nog wel de hout- en vergister-WKK. De IMM/IRE-subsidieregeling kan volgens Mourits interessant zijn voor telers. Dat komt door de focus op Het Nieuwe Telen en de aansluiting op warmte-, biogas- en CO2- netwerken. De subsidie betreft 25% van de investering en de regeling zal vroeg in 2015 worden opengesteld. Daarnaast heeft EZ met de EIA en MIA/Vamil belastingaftrekmaatregelen die een rendement van tot 11% van het investeringsbedrag opleveren. Deze maatregelen mogen niet meer gecombineerd worden met SDE+. Daarnaast moet je als tuinder wel winst maken. Emissienorm NOx verruimd Sander Peeters had goed nieuws over de huidige emissienorm van NOx voor houtstookketels van 1-5 MW binnen het Activiteitenbesluit. Die wordt verruimd van 200 naar 275 mg/m3. Daarmee kunnen bestaande en nieuwe houtgestookte ketels vanaf de tweede helft van 2015 makkelijker aan de norm voldoen. De 200 mg/m3 was in de praktijk niet haalbaar, waardoor de rentabiliteit van houtstookketels onderuit werd gehaald door de enorme investering in rookgasreiniging. Verder is voor kleine ketels tot 400 kW de stofmeting komen te vervallen. Wel dient een meetrapport van de leverancier aan te tonen dat aan de emissienorm wordt voldaan. En voor ketels kleiner dan 1 MW wordt de meetonzekerheidseis verruimd naar 40% van de emissiegrenswaarde. “Dit toont aan dat de overheid wel degelijk naar de praktijk luistert”, aldus Peeters. Daarnaast was er onduidelijkheid over de meet en keuringsfrequentie. De ketel moet iedere twee jaar worden gekeurd op energiezuinigheid, een optimale verbranding en veilig functioneren. Een emissiemeting dient dus alleen plaats te vinden bij ingebruikname van een nieuwe ketel of wanneer een andere emissie-eis van kracht wordt. In de praktijk komt dit neer op slechts één meting. Preferred supplier door label Ben Flipse van Potplantekwekerij & geothermie Ammerlaan The green Innovator in Pijnacker vertelde over het Geo-Well label, waarmee tuinders zich met aardwarmte als duurzame energiebron op de markt willen profileren. Het label wordt via steeketiketten, een folder en een website bij de handel en consumenten onder de aandacht gebracht. Volgens Flipse reageren zowel consumenten als retailers positief op het label. “Een meerprijs krijg je er niet mee. Wel hopen we als ‘preferred supplier’ gekozen te worden boven telers met fossiele energie. Verder is dat nog niet onderzocht.” Belangrijk voor de initiatiefnemers is om het label betaalbaar te houden. Peeters ziet mogelijkheden voor telers met bio-energie-installaties om zich met een label te profileren. Echter dient zo’n label wel breed gedragen te worden door glastuinders met bio-energie en niet ingehaald te worden door MPS A+. Immanuel Jorg van Cato Engineering heeft een installatie ontwikkeld waarmee praktisch zuiver CO2 uit rookgas van een houtstookketel gehaald kan worden. Dat gebeurt met amines die de CO2 binden. De gebonden CO2 kan vervolgens opgeslagen worden en aangewend worden voor CO2 bemesting door deze met warmte uit te dampen. Het is een oude en bewezen techniek, maar nog nauwelijks bij houtketels gebruikt. Voorzien is dat de installatie in de eerste helft van 2015 bij paprikakwekerij Vink Sion in Beetgum in gebruik wordt genomen. CO2 uit groen afval De rondleiding op de ARN afvalenergiecentrale voerde de deelnemers langs de installatie waarmee 2,5 miljoen m2 biogas wordt geproduceerd met het vergisten van groen afval. Bij het opwerken naar groen gas komt CO2 vrij dat, net als bij de installatie van Delta Milieu Composteren in Alphen aan de Rijn, nu geleverd wordt aan OCAP. In Nederland zijn er nu drie projecten waarbij groene CO2 geleverd wordt aan de glastuinbouw. OCAP neemt deze CO2 af om vooral de vraag op piekmomenten in de zomer op te vangen en als back-up. Dat zei OCAP directeur Jacob Limbeek, die zich ook realiseert dat een bedrijf als ARN niet alleen op piekdagen wil leveren. Daarom wil Limbeek meerdere afzetmogelijkheden zoeken, ook buiten de tuinbouw. Hij benadrukte dat voordat de CO2 aan het OCAP-net wordt toegevoegd de kwaliteit van de CO2 bij iedere levering wordt getoetst. Limbeek vertelde verder dat OCAP ook buiten het huidige net, andere tuinbouwgebieden van CO2 wil gaan voorzien. Het bedrijf kan een verbinding leggen tussen een bron en tuinders. Om dat rendabel te maken moet er voldoende vraag van minstens tientallen hectares en voldoende aanbod zijn. Het OCAP-net levert nu zo’n 400.000 ton aan zo’n 600 glastuinders met circa 2000 hectare glas.

Op vrijdag 12 december 2014 organiseert EnergyMatters de Studiegroep bio-energie, door en voor glastuinders bij ARN afvalenergiecentrale in Weurt (bij Nijmegen). De Studiegroep wordt georganiseerd door en voor tuinders met een bio-energie-installatie zoals een houtketel of (co)vergister en voor tuinders die hernieuwbare energie afnemen of daarin interesse hebben. Locatie presentaties & excursie: ARN, Nieuwe Pieckelaan 1, 6551 DX, Weurt, tel: 024-3717171 Deelname is gratis, maar vanwege een uitgebreide lunch wel graag aanmelden bij sander.peeters@energymatters.nl . Programma: CO2-neutraal telen met bio-energie & groene CO2 12:30 – 13:15 uur: opening, kennismakingsrondje, uitgebreide lunch en mededelingen over subsidies (SDE+ 2014/2015, IMM/ IRE, MEI); matchmaking biomassa, warmte-, biogas- en CO2 van derden; nieuwe ideeën vanuit de glastuinbouw voor Jaarprogramma Kas als Energiebron 2015. 13:15 – 14:00 uur: presentatie en discussie: CO2-neutraal label voor telen met hernieuwbare energie. Ben Flipse van Potplantenkwekerij & geothermie glastuinder Ammerlaan The Green Innovator te Pijnacker vertelt over het CO2 neutrale Geo-Well label voor geothermie-tuinders als voorbeeld voor glastuinders met hernieuwbare energiebron. 14:00 – 14:45 uur: presentatie en discussie: CO2-winning uit rookgas houtketel. Immanuel Jorg van Cato Engineering verteld over CO2 winning uit rookgas van een houtketel. Is het rendabel en voldoet de CO2 kwaliteit?! 14:45 – 15:00 uur: pauze 15:00 – 16:00 uur: excursie naar de GFT-vergister met groen gas/CO2-installatie van de ARN afvalenergiecentrale. De heren Van den Hurk en Drewes van ARN vertellen tijdens de excursie over de productie van 2,5 miljoen m3 groen gas welke geproduceerd wordt uit het vergisten van 38 kton GFT en opwerken van biogas naar groen gas. Met het opwerken van biogas naar groen gas wordt CO2 onttrokken, opgeslagen en op korte termijn geleverd aan glastuinders voor CO2 bemesting. 16:00 – 16:45 uur: presentatie & discussie: Kwaliteit & inkoop van groene CO2 uit groen gas productie. Jacob Limbeek, directeur OCAP, gaat in op de huidige en voorziene CO2 behoefte van de glastuinbouw, CO2 kwaliteitsborging en inkoop van groene CO2 uit groen gas-productie voor CO2 bemesting. 16:45 uur: sluiting Informatie over ‘Studiegroep bio-energie, door en voor glastuinders’ De Studiegroep wordt georganiseerd door en voor tuinders met een bio-energie-installatie zoals een houtketel of (co)vergister en voor tuinders die hernieuwbare energie afnemen of daarin interesse hebben. De Studiegroep wordt, vanuit het ‘programma Kas als Energiebron’, in opdracht van LTO Glaskracht Nederland, het Ministerie van Economische Zaken en Productschap Tuinbouw, door Energy Matters in samenwerking met tuinders georganiseerd. Op dit platform wordt door tuinders kennis en ervaring uitgewisseld over o.a. biomassaprijzen en contracten, innovaties en economie, het ontvangen of leveren van biomassa, groene CO2, restwarmte- of biogas. Maar ook over subsidies, emissienormen en vergunningen. Vanuit het ‘programma Kas als Energiebron’ is Dennis Medema van LTO Glaskracht Nederland en Jolanda Mourits van het Ministerie van Economische Zaken aanwezig. Zodat ook aan hen vragen en/of knelpunten kunnen worden voorgelegd. Zie meer over ‘Biobrandstoffen’ en het ‘programma

Meerlanden, met haar hoofdvestiging in Haarlemmermeer, heeft een mijlpaal bereikt. Zij heeft 5 miljoen kuub groengas geproduceerd uit afval. Dat is vrijdag, op de dag van de duurzaamheid, op een ludieke wijze gevierd. Alle medewerkers zijn getrakteerd op een groengas barbecue. Symbolisch is tijdens dit etentje de 5 miljoen m3 groengas overhandigd, in een koffertje, door een ‘Gouden kofferdame’ en op de manier zoals dat gebeurt in het populaire televisieprogramma ‘Miljoenenjacht’. De Meerlanden is er in 2009 toe overgegaan om de processen voor het verwerken van groente- fruit- en tuinafval (GFT) te verduurzamen. Dit wordt bereikt door het GFT-afval te vergisten voor het opwekken van biogas en vervolgens het restproduct (digistaat) te gaan nacomposteren. Jaarlijks wordt circa 50.000 ton GFT-afval vergist. Het digestaat uit de vergister wordt in gesloten tunnels gecomposteerd. SGN en De Meerlanden hebben elkaar gevonden in de ambitie om te onderzoeken of restwarmte uit de compostering en CO2 uit de opwerking van het biogas aan de glastuinbouw geleverd kan worden. Kas als Energiebron heeft voor het demonstratieproject een financiële bijdrage geleverd. Het project heeft erin geresulteerd dat De Meerlanden sinds november 2010 “groene” warmte levert aan Kwekerij en Showkas de Arendshoeve in Aalsmeerderbrug. De groene warmte komt uit de compostering van het digestaat uit de vergister van het groente- fruit- en tuinafval. In de composteerinstallatie wordt het digistaatmet behulp van bacteriën en lucht gecomposteerd. In deze tunnels wordt het ongeveer 70 graden Celsius doordat het digestaat composteert. De warmte uit deze lucht wordt in een warmtewisselaar overgedragen aan het warmtenet dat een aanvoertemperatuur van 40 a 45°C heeft. Dezewarmte wordt over een kilometer getransporteerd naar de kwekerij De Arendshoeve. In dit leidingentracé zijn verschillende warmte-transportleidingen materialen gebruikt, waaraan metingen worden verricht. Binnen het demonstratieproject is met name gekeken naar de kosten effectiviteit van het transport van dergelijke laagwaardige warmte voor de verschillende leidingmaterialen. De warmtelevering aan de Arendshoeve is wereldwijd het eerste demonstratieproject met levering van broeiwarmte op praktijkschaal. Het vervangt bij de Arendshoeve tot 600.000 Nm3 gas per jaar. De levering van de warmte wordt ook nu na de demo-fase gecontinueerd. Naast levering van restwarmte is ook de levering van CO2 aan de glastuinbouw onderzocht. Hiertoe is door De Meerlanden een installatie gebouwd waarin de CO2 wordt gewassen uit het door de vergister afkomstige biogas. Omdat partners in het project geen concessies willen doen aan kwaliteit van de CO2 is deze onderworpen aan een kritisch meetprogramma. Geconstateerd mag worden dat er nog een viertal aandachtspunten resteren, te weten: vochtgehalte, het totaal aan aromatische koolwaterstoffen, de som van acetalhyde en ethylacetaat en ethanol. Met een aangepaste ontvochtiging en een bijsturing op et actieve koolfilter is aan de kwaliteitseisen van de glastuinbouw te voldoen. Levering laat nog op zich wachten omdat het distributiesysteem nog moet worden gerealiseerd. Zie rapport Warmte en CO2 levering De Meerlanden - Arendshoeve Dit project is mede gefinancierd vanuit het programma Kas als Energiebron, het innovatie- en actieprogramma van LTO Glaskracht Nederland en het ministerie van Economische Zaken (EZ).

Op 2 oktober is tijdens het congres Biomass Gasification Europe in Alkmaar een nieuw kennis- en expertisecentrum op het gebied van biomassavergassing gepresenteerd. Dit centrum, InVesta, biedt bedrijven, kennisinstituten en onderwijs fysieke ruimte en kansen om met verschillende technieken te experimenteren en kennis op te doen om biomassavergassing-technologieën in de toekomst ten gelde te maken. Investa (Institute for Valorisation and Expertise of Thermochemics Alkmaar) is een initiatief van de gemeente Alkmaar, provincie Noord-Holland, ECN, TAQA, Energy Valley en de EnergyBoard Noord-Holland. InVesta wordt gerealiseerd op het Energy Innovation Park in Alkmaar. Eind dit jaar kunnen daar de eerste klant worden verwelkomd. Door het samenbrengen van kennisontwikkelaars, bedrijven en onderwijs op een locatie wil InVesta theorie en praktijk verbinden. Zo biedt de hogeschool InHolland Alkmaar al vanaf komend jaar een opleidingsaanbod aan op het gebied van biomassavergassing. Ook ondersteunt InVesta partijen in het vinden van financiële middelen. Paul Korting, board member EnergyBoard Noord Holland en directeur ECN: “Nederland streeft naar meer duurzame energie uit schone bronnen als biomassa, wind en zon. Met het lanceren van InVesta levert Noord-Holland een belangrijke bijdrage in het tot stand komen van meer kennis en technologie op het gebied van duurzame energie. Met InVesta brengen we ook de toepassing van groen gas dichterbij.” Het vergassen van biomassa is een relatief nieuwe en duurzame technologie. Bij biomassavergassing worden de moleculen van vooral houtachtige biomassa (denk aan sloophout, snoeiafval en gras) dusdanig verhit (boven 600 °C) dat ze kapot trillen en in kleinere moleculen uiteenvallen. Vergassing van biomassa heeft een hoog rendement, kan grootschalig worden toegepast en levert een hoogwaardig gas, het zogenaamde synthesegas. Dit hoogwaardige, duurzame gas kent een brede toepassing. Zo kan het heel goed gebruikt worden als basis voor de productie van grote hoeveelheden groen gas (=gas met dezelfde kwaliteit als aardgas, maar dan gemaakt van biomassa), transportbrandstof, maar ook als grondstof voor de chemische industrie.