Zoeken

Om die vraag te beantwoorden organiseren Delphy Improvement Centre, Glastuinbouw Nederland, Kas als Energiebron en Wageningen University & Research op 8 september het DigitaliseringsEvent. Van technologie naar praktijk Het programma begint met een gezamenlijke blik op de huidige stand van digitalisering in de glastuinbouw en de rol die AI daarin speelt. Daarna kiezen deelnemers uit verschillende verdiepende workshops waarin experts laten zien hoe data en digitale technologie vandaag al worden toegepast. Zo komen onder andere onderwerpen aan bod als slimme irrigatie, AI-tools voor de dagelijkse praktijk, de toekomst van digitale teeltkennis, data-eigenaarschap, cyberweerbaarheid, soft-sensoren, AI-gestuurde softwareontwikkeling, datagedreven telen en innovatieve toepassingen zoals smart glasses voor gewasmonitoring. Alle workshops zijn gebaseerd op actuele ontwikkelingen en praktijkervaringen uit de sector. Voor iedereen die vooruit wil kijken Het DigitaliseringsEvent is bedoeld voor glastuinbouwondernemers, teeltmanagers, adviseurs, onderzoekers en technologiepartners die willen begrijpen hoe digitalisering en AI kunnen bijdragen aan betere teeltbeslissingen en een toekomstbestendige bedrijfsvoering. Of je nu al volop met data werkt of juist wilt ontdekken waar de kansen liggen: het event biedt inspiratie, praktische voorbeelden en volop gelegenheid om ervaringen uit te wisselen met collega's en experts. Meld je aan Het DigitaliseringsEvent vindt plaats op 8 september bij Delphy Improvement Centre. Benieuwd hoe digitalisering en AI jouw bedrijf kunnen versterken? Meld je aan en ontdek welke ontwikkelingen je vandaag al kunt toepassen én welke kansen de komende jaren op je afkomen. Klik hier voor meer informatie en aanmelden .

Van data naar slimme acties Volgens Colinda beschikken glastuinbouwbedrijven inmiddels over enorme hoeveelheden data. Klimaatcomputers, sensoren, camera's, energieplatforms, arbeidsregistraties en gewasmodellen leveren continu nieuwe informatie op. “De uitdaging is allang niet meer om data te verzamelen”, zegt ze. “De echte uitdaging is om al die informatie met elkaar te verbinden en er op tijd de juiste conclusies uit te trekken. Daar kunnen AI-agents enorm bij helpen.” Een AI-agent wacht niet af tot een gebruiker een vraag stelt. De agent kan zelf signaleren dat er iets verandert, aanvullende informatie verzamelen, verschillende scenario's doorrekenen en een passend voorstel doen. “Denk bijvoorbeeld aan een plotselinge verandering in instraling, temperatuur of plantbelasting. De agent analyseert wat dat betekent voor het gewas en het energiegebruik en stelt vervolgens een aangepaste aanpak voor.” De teler blijft aan het stuur Dat betekent volgens Colinda zeker niet dat AI de rol van de teler overneemt. “Juist niet. De teler bepaalt de doelen, stelt de grenzen vast en beslist uiteindelijk welke acties worden uitgevoerd. De praktijkkennis van de ondernemer blijft onmisbaar. Niet alles is meetbaar en niet iedere goede beslissing volgt uit historische data.” Wel verandert de rol van de teler. “In plaats van voortdurend zelf alle informatie te verzamelen en te combineren, kun je je veel meer richten op het beoordelen van voorstellen, uitzonderingen en de strategische keuzes. AI ondersteunt je, maar jij blijft degene die de koers bepaalt.” Leren door zelf te bouwen Tijdens de nieuwe leergang Agentic Growing leren deelnemers hoe zij AI kunnen inzetten voor een concreet vraagstuk uit hun eigen bedrijf. “Je hoeft geen programmeur te zijn om hiermee aan de slag te gaan”, benadrukt Colinda. “Wel is het belangrijk dat je begrijpt wat een AI-agent kan, welke data daarvoor nodig zijn en waar de grenzen liggen.” Deelnemers kiezen een eigen praktijkcase en bouwen stap voor stap een werkende AI-agent of tool. “Je gaat dus niet naar huis met alleen nieuwe kennis, maar met een concreet prototype dat je direct verder kunt ontwikkelen voor je eigen bedrijf.” Begin klein, denk groot Volgens Colinda is dit hét moment om ervaring op te doen. “Je hoeft echt niet morgen je hele kas autonoom te laten draaien. Begin met één duidelijk vraagstuk. Test wat werkt, leer waar AI waarde toevoegt en ontdek waar menselijke kennis onmisbaar blijft.” Juist door nu te experimenteren, bouwen ondernemers volgens haar kennis op voor de toekomst. “Zo wordt AI geen ontwikkeling die je overkomt, maar een hulpmiddel dat je bewust inzet om slimmer, consistenter en toekomstbestendiger te telen.” Schrijf je in De cursus Agentic Growing start 4 september 2026, in het Kaslokaal in het World Horti Center. Check hier de cursus voor meer informatie en aanmelden. Foto door Daniel Verkijk

Plantdata basis voor data-gedreven telen In AGROS II werken Wageningen University & Research samen met de projectpartners aan de ontwikkeling van autonome kassen, die aangestuurd worden met intelligente algoritmes op basis van betrouwbare, automatisch verzamelde data. Anja Dieleman, projectleider van AGROS II: “Continue beschikbaarheid van uniforme data is daarbij belangrijk. Daarom werken we in dit project aan de ontwikkeling van een vision systeem om planteigenschappen automatisch te meten om op basis daarvan de teelt aan te kunnen sturen.” Camera’s in plaats van handmatig meten In de praktijk worden wekelijks met de hand gewasregistraties gedaan. Onderzoeker Bart van Marrewijk: “Deze metingen zijn arbeidsintensief en subjectief. Op de meeste bedrijven zijn er vaak maar één of enkele mensen die gewasmetingen doen om consistentie te garanderen. Met het gebruik van camera’s en slimme algoritmes kunnen deze metingen vaker gedaan worden. Elke plant wordt op dezelfde manier geanalyseerd, wat resulteert in robuustere data om de teelt op te kunnen sturen.” Op een zelfrijdend platform van VDL-ETG, partner in AGROS II, werd een opstelling gebouwd met 13 camera’s met een hoogte van 3,5 meter. Hiermee kunnen we het hele gewas in beeld brengen. Uit deze beelden worden planteigenschappen afgeleid die gebruikt kunnen worden om de teelt te sturen of als oogstvoorspelling. Van beelden naar planteigenschappen Het platform rijdt zelfstandig door de kas en de camera’s maken iedere 10 cm foto’s van het gewas. Deep learning-modellen worden gebruikt om in deze 2D-beelden bloemen, bladeren en vruchten te herkennen. De resultaten hiervan worden gekoppeld met de locatie van het platform. Vervolgens wordt deze informatie gebruikt om een 3D-reconstructie van het gewas te, waar per plant de gewenste eigenschappen uit afgeleid kunnen worden. Het mobiele systeem kan dagelijks door de kas gaan, waardoor er vaker en meer informatie beschikbaar komt. Bart: “Uit de beelden kunnen we de standaard gewaseigenschappen als aantal bladeren afleiden, echter doordat we met 3D-reconstructies werken kunnen we ook geavanceerdere gewaseigenschappen bepalen. Zoals plantbelasting en plantstatus op basis van de verhouding van komkommers en bladeren. Daarnaast kunnen we hierdoor ook planten in de tijd volgen. Zo kun je met één opstelling meerdere eigenschappen meten, zonder daarvoor verschillende sensoren te hoeven gebruiken.” Toekomstige ontwikkelingen Technologische ontwikkelingen in de glastuinbouw gaan snel. De ontwikkeling van data-gedreven glastuinbouw kan niet zonder continue betrouwbare gewasdata, maar deze data kunnen ook gebruikt worden om gewashandelingen door geautomatiseerde systemen, bijvoorbeeld een oogstrobot of bladplukrobot te ondersteunen. Ook op andere plaatsen waar veel gewasdata verzameld worden, zoals bij veredelingsbedrijven waar nieuwe rassen worden ontwikkeld. Bart: “De behoefte aan vision systemen zal in de komende jaren alleen maar toenemen. Binnen AGROS II werken wij aan nieuwe kennis en verdere ontwikkelingen van deze systemen om telers te ondersteunen in hun teelt.” Over AGROS II De glastuinbouw heeft te maken met uitdagingen op gebied van energiegebruik en beschikbaarheid van arbeid. Er is behoefte aan systemen die de teler kunnen ondersteunen in het nemen van beslissingen. In AGROS II wordt gewerkt aan intelligente algoritmes die teelt kunnen aansturen op basis van gewas-, substraat- en klimaatdata. Het project wordt uitgevoerd door Business Unit Glastuinbouw van Wageningen University & Research en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het Ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). In AGROS II werkt Wageningen University & Research samen met Cultilène, Mechatronix, Nunhems/BASF Vegetable Seeds, Delphy Improvement Centre, Greenport West Holland, Gavita International B.V., Van der Hoeven Horticultural Projects, VDL ETG, Source.ag, Gemeente Lansingerland, Innovatiefonds Hagelunie en Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. Projectleider: Anja Dieleman.

Wat is een digitale tweeling? Een digitale tweeling is een digitale weergave van de kas en de teler. Pinglin Zhang, onderzoeker en modelleur bij WUR, legt uit: “Een digitale tweeling bestuurt de kas op een vergelijkbare manier als de teler. De kennis en ervaring van de teler worden vervangen door modellen en continue sensorfeedback.” Op basis van gewas- en klimaatgegevens en de productiedoelstelling neemt de digitale tweeling elke 5 minuten beslissingen over klimaat en irrigatie, en elke week over de vruchtdunningsstrategie. Hoe stuurt een digitale tweeling de teelt? De aansturing bestaat uit verschillende modules die de belichting, verwarming en ventilatietemperatuur, het gebruik van schermen, de CO2-dosering, irrigatie en gewasmanagement regelen. “Uit eerdere proeven kennen we de omrekeningsfactor van licht naar oogstbare komkommers. We gebruiken deze factor om de productiedoelstelling voor de komkommers te vertalen naar een belichtingsstrategie. We streven ernaar om belichting kostenefficiënt te gebruiken. Beslissingen over de belichting worden elke 5 minuten genomen, op basis van variabele elektriciteitsprijzen en de weersvoorspelling”, legt Pinglin uit. De andere klimaatfactoren worden vervolgens geregeld op basis van de belichtingsstrategie. Om de groei te optimaliseren, worden temperatuur en licht in balans gebracht door de verwarming en ventilatie te regelen op basis van de gerealiseerde dagelijkse lichtinval. Hieruit volgen strategieën voor de regeling van luchtvochtigheid, irrigatie en CO2-concentratie. Het model bepaalt daarna de setpoints die worden ingevoerd in de klimaatcomputer zodat de kas aangestuurd wordt. Wat zijn de grootste uitdagingen van autonome sturing? De huidige komkommerteelt laat zien dat een autonome teeltsturing haalbaar is. Er zijn echter wel een aantal aandachtspunten. Anja Dieleman, projectleider van AGROS II, legt uit: “Data zijn de basis voor een autonome sturing. De beschikbaarheid van betrouwbare data is cruciaal. Sensoren moeten correct geplaatst zijn, systemen moeten werken en de weersvoorspelling moet betrouwbaar zijn. Alleen dan is autonome besturing realistisch.” Pinglin voegt daaraan toe: “De systemen moeten betrouwbaar en robuust zijn. Zo moeten verwarmingssystemen nauwkeurig kunnen reageren op ingestelde waarden en aan de vereiste warmtevraag kunnen voldoen; en de belichting moeten kunnen dimmen op basis van de ingestelde waarde. Daarnaast is een betrouwbare internetverbinding cruciaal voor het monitoren en besturen van de kas. Er moet daarom een noodplan of back-up aanwezig zijn om onvoorziene scenario's, zoals internetstoringen of uitval van sensoren, op te vangen.” Is een digitale tweeling al toepasbaar in de praktijk? De glastuinbouw wordt steeds complexer: bedrijven worden steeds groter, leveringscontracten worden ingewikkelder, energieprijzen zijn sterk gestegen en er is een tekort aan geschoolde arbeidskrachten. Voor individuele telers is het bijna onmogelijk om al deze factoren in de gaten te houden. Daarom is er behoefte aan systemen die telers kunnen ondersteunen bij hun besluitvorming. Is een digitale tweeling al toepasbaar in de praktijk? Pinglin Zhang: “Ik denk dat dit haalbaar is. Als bedrijven een teeltplan hebben, toegang tot weersvoorspellingen, sensoren om gegevens te verzamelen en regelbare systemen zoals dimbare belichting, is aan een aantal vereisten voldaan. Technisch gezien kan de overgang naar autonome aansturing dan worden gemaakt. Telers zullen eerst ervaring op willen doen het systeem en vertrouwen krijgen in de beslissingen, voordat ze het systeem geleidelijk de controle zullen laten overnemen.” Over AROS II De glastuinbouw heeft te maken met uitdagingen op gebied van energiegebruik en beschikbaarheid van arbeid. Er is behoefte aan systemen die de teler kunnen ondersteunen in het nemen van beslissingen. In AGROS II wordt gewerkt aan intelligente algoritmes die teelt kunnen aansturen op basis van gewas-, substraat- en klimaatdata. Het project wordt uitgevoerd door Business Unit Glastuinbouw van Wageningen University & Research en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het Ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). In AGROS II werkt Wageningen University & Research samen met Cultilène, Mechatronix, Nunhems/BASF Vegetable Seeds, Delphy Improvement Centre, Greenport West Holland, Gavita International B.V., Van der Hoeven Horticultural Projects, VDL ETG, Source.ag, Gemeente Lansingerland, Innovatiefonds Hagelunie en Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. Projectleider: Anja Dieleman.

Ondersteuning van beslissingen Bedrijfsvoering in de glastuinbouw wordt steeds complexer. Telers moeten rekening houden met variabele prijzen voor hun product en van energie en grondstoffen, steeds grotere bedrijven en een tekort aan geschoolde arbeidskrachten. In AGROS II werkt Wageningen University & Research samen met de private sector aan de ontwikkeling van systemen die telers kunnen ondersteunen bij hun operationele beslissingen. Anja Dieleman, projectleider van AGROS II, zegt: “We hebben een systeem ontwikkeld dat telers ondersteund bij het aansturen van hun teelt op afstand, gebaseerd op sensordata en een dashboard. Dit wordt in de huidige komkommerteelt beproefd.” Teeltplan De basis voor data-gedreven telen is een goed teeltplan. Caterina Carpineti en Monique Bijlaard, onderzoekers bij WUR, hebben samen met deskundigen van de AGROS II-partners Nunhems, Mechatronix en Cultilène het teeltplan voor komkommers ontworpen. Monique Bijlaard: “In het plan hebben we de productiedoelstelling in kg. komkommers per vierkante meter vastgelegd. Uitgaande van een eerder behaalde lichtbenuttingsefficiëntie, kunnen we de lichtbehoefte berekenen om dit doel te bereiken. Dat bepaalt de belichtingsstrategie. Op basis van het aantal nieuw gevormde bladeren per week bepalen we de vruchtdunningsstrategie. Dat vormt de basis voor onze teeltsturing.” Meest recente kennis wordt gebruikt “We gebruiken de meest recente onderzoeksresultaten om onze teeltstrategie te optimaliseren”, aldus Caterina Carpineti. “Onze aansturing is gebaseerd op dynamische stroomprijzen. We proberen hoge lichtintensiteiten te vermijden wanneer de prijzen hoog zijn. Dat betekent dat we 's ochtends de belichting dimmen tot minimaal 100 µmol/m2/s PAR en de lampen om 15.00 uur uitschakelen. Om de productiedoelstelling te halen, streven we naar 20 mol PAR licht per m2 per dag.” Andere klimaatomstandigheden, zoals temperatuur en CO2-concentratie, worden aangepast aan de belichting. Watergeefstrategie Een integraal onderdeel van het teeltplan is de watergeefstrategie, waarbij de dagelijkse streefwaarden voor matwatergehalte en drainpercentage worden bepaald. In de kas is een weeggoot geïnstalleerd die hoeveelheid watergift, drain en vochtgehalte van het substraat meet. Caterina Carpineti: “De irrigatie wordt aangestuurd door een algoritme dat is gebaseerd op de verwachte wateropname door het gewas. Continue gegevens van de weeggoot leveren feedback aan het algoritme, dat de strategie gedurende de dag waar nodig kan aanpassen.” Dashboard en data-gedreven teeltsturing Om data-gedreven te kunnen telen, zijn betrouwbare gegevens van gewas, klimaat en irrigatie noodzakelijk. Klimaat- en irrigatiedata worden automatisch en continu verzameld, terwijl gewasgegevens nog handmatig met tussenpozen van (meerdere) dagen worden gemeten. In AGROS II worden alle gegevens inzichtelijk gemaakt via een speciaal ontwikkeld dashboard dat toegankelijk is voor de telers en gewasdeskundigen van de begeleidingscommissie. Als de gegevens laten zien dat de gerealiseerde gewasontwikkeling en -productie afwijken van het teeltplan, kunnen ze aanpassingen voorstellen in klimaat, watergift of teelthandelingen zonder het gewas daadwerkelijk te zien. Zo zetten we de eerste stappen richting een data-gedreven komkommerteelt. Over AGROS II De glastuinbouw heeft te maken met uitdagingen op gebied van energiegebruik en beschikbaarheid van arbeid. Er is behoefte aan systemen die de teler kunnen ondersteunen in het nemen van beslissingen. In AGROS II wordt gewerkt aan intelligente algoritmes die teelt kunnen aansturen op basis van gewas-, substraat- en klimaatdata. Het project wordt uitgevoerd door Business Unit Glastuinbouw van Wageningen University & Research en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het Ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). In AGROS II werkt Wageningen University & Research samen met Cultilène, Mechatronix, Nunhems/BASF Vegetable Seeds, Delphy Improvement Centre, Greenport West Holland, Gavita International B.V., Van der Hoeven Horticultural Projects, VDL ETG, Source.ag, Gemeente Lansingerland, Innovatiefonds Hagelunie en Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. Projectleider: Anja Dieleman.

Ondersteuning in een complexe praktijk De glastuinbouw staat voor grote uitdagingen. Bedrijven worden groter, contracten met leveranciers complexer, energieprijzen zijn sterk gestegen en gekwalificeerd personeel is niet makkelijk te vinden. Voor individuele telers is het vrijwel onmogelijk om al deze factoren - die cruciaal zijn voor een rendabele bedrijfsvoering - goed te overzien. Er is daarom behoefte aan systemen die telers ondersteunen bij het aansturen van hun teelten. In AGROS II werkt Wageningen University & Research samen met het bedrijfsleven aan de ontwikkeling van zulke systemen. Data-gedreven komkommerteelten Deze maand worden daarom in drie kascompartimenten op de WUR-onderzoekslocatie voor glastuinbouw in Bleiswijk komkommerteelten gestart. Elk compartiment is voorzien van sensoren die realtime gewas-, klimaat- en substraatdata uit de kas aanleveren en wordt aangestuurd door een afzonderlijke methode: a) een Digital Twin, gebaseerd op bestaande gewas- en kasklimaatsimulatiemodellen van WUR b) een zelflerend AI-algoritme c) een teelt die op basis van realtime data uit de kas door ervaren teeltdeskundigen wordt aangestuurd Het doel van alle drie de methodes is het maximaliseren van de nettowinst, ofwel de opbrengst (geoogste komkommers) minus de variabele kosten (elektriciteit, aardgas en CO2). Dashboard en digitale begeleiding De data-gedreven teelt wordt begeleid door een groep telers en teeltdeskundigen van de AGROS-partners die gebruikmaken van zowel door sensoren in hun compartiment gegenereerde data als eigen visuele waarnemingen. Elke twee weken evalueren zij de teelt op basis van gewas-, klimaat- en substraatdata via een speciaal ontwikkeld teeltdashboard. Na het formuleren van adviezen op basis van deze data kunnen zij de kas bezoeken om hun bevindingen te verifiëren. Projectleider Anja Dieleman licht toe: “Het wordt interessant om te zien of experts op basis van visuele inspectie tot dezelfde aanbevelingen komen als op basis van data. Als dat niet zo is, kunnen zij uitleggen welke waarnemingen daarvoor doorslaggevend waren. Die inzichten gebruiken we vervolgens om de gewasprestatie-indicatoren in het teeltmanagementdashboard verder te verbeteren.” Kracht van samenwerking AGROS II is een publiek-private samenwerking waarin de businessunit Glastuinbouw van Wageningen University & Research samenwerkt met Nunhems/BASF Vegetable Seeds, Cultilène, Mechatronix, Stichting KIJK, Delphy, Greenport West Holland, Gavita International B.V., Van der Hoeven Horticultural Projects, VDL ETG, Source.ag, Gemeente Lansingerland, het Innovatiefonds Hagelunie en de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen. De deelnemende bedrijven leveren onder meer belichtingssystemen, substraten, zaden en hun specialistische kennis. De overige partners versterken het project via hun netwerken van telers en bedrijven en via hun verbinding met de samenleving.

Data speelt een cruciale rol bij het optimaliseren de teeltomstandigheden, in plantmodellen en in het trainen van slimme algoritmes. Klimaatdata, zoals temperatuur, licht en luchtvochtigheid, wordt al jarenlang gemeten met sensoren. Maar naast klimaat zijn ook de gewaskenmerken essentieel: denk aan het tellen van bladeren en vruchten, het meten van bladafsplitsingssnelheid en de uitgroeiduur van vruchten. Vervanging handmatige gewasmetingen Deze gewasmetingen worden nu nog handmatig uitgevoerd om aan de hand van de resultaten de teeltstrategie aan te passen en verder te optimaliseren. Het nadeel? Handmatige metingen zijn tijdrovend, subjectief en worden maar aan een beperkt aantal planten per kas gedaan. Om dit te verbeteren, wordt door Bart van Marrewijk en Selwin Hageraats in AGROS II een innovatief platform ontwikkeld waarop een serie camera’s is gemonteerd dat gewasmetingen vaker en gestandaardiseerd uit kan voeren. Dit platform is de afgelopen maanden in een komkommerteelt gebruikt om beelden te verzamelen. Zo hebben we samen met VDL ETG, een van onze partners binnen het AGROS II-consortium, een uitgebreide dataset opgebouwd met beeldmateriaal en handmatige metingen. De komende maanden worden deze beelden geanalyseerd en worden de gewaseigenschappen uit deze beelden geextraheerd. Daarna vergelijken we deze met de resultaten met de traditionele handmatige metingen. Zo draagt het project AGROS II bij aan de verdere ontwikkeling naar data-gedreven telen, door continu, geautomatiseerd objectieve plantdata te verzamelen. Video AGROS II Kijk hier een korte video over AGROS II, slim telen met een autonoom platform. Samenwerking en financiering Het project AGROS II wordt uitgevoerd door Business Unit Glastuinbouw van Wageningen University & Research en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het Ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK), Nunhems/BASF Vegetable Seeds, Cultilène, Mechatronix, Kennis in je Kas (KIJK), Delphy, Greenport West-Holland, Agrolux, Van der Hoeven Horticultural Projects, VDL ETG en Source.ag, Gemeente Lansingerland, Innovatiefonds Hagelunie en de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen.

De middag, die mede mogelijk gemaakt werd door het innovatieprogramma Kas als Energiebron (KaE), stond volledig in het teken van innovaties, automatisering en robotisering in de glastuinbouw. Onder de titel ‘Digitalisering voor een energie-efficiënte snij-cymbidiumteelt’ bespraken telers aan de hand van twee presentaties de mogelijkheden van AI en robotisering in hun vak. Slimme algoritmes Nienke Veenendaal, innovatiemanager bij Priva, presenteerde de nieuwste ontwikkelingen op het gebied van AI en autonoom telen. De toepassing van AI biedt volgens haar volop kansen voor de snij-cymbidiumteelt, bijvoorbeeld door het gebruik van slimme algoritmes die het klimaat op basis van data kunnen sturen. Binnen KaE lopen diverse onderzoeken die deze technologie in de praktijk brengen. De grote vraag blijft volgens Veenendaal echter hoe snij-cymbidiumtelers de eerste stap kunnen zetten richting AI én robotisering. Robotisering De snij-cymbidiumteelt heeft unieke kenmerken: veel handmatig werk, een lange productiecyclus en een hoge arbeidsdruk. Juist daarom is de behoefte aan technologische ondersteuning groot. Hoewel er al stappen zijn gezet in dataverzameling en klimaatsturing, blijft de robotisering van arbeid in de snij-cymbidiumteelt– zoals sorteren, verpakken of zelfs oogsten – nog achter. Samenwerking essentieel Colinda de Beer van Robocrops benadrukte tijdens haar presentatie dat samenwerking essentieel is. “Als kwekers samen met technische experts en studenten aan de slag gaan, ontstaan vaak verrassend praktische oplossingen en ideeën.” Ze riep kwekers op de drempel niet te hoog te leggen en juist wél te starten, ook al gaat dat in kleine stappen. Tijdens de bijeenkomst bleek een groep snij-cymbidiumtelers hier actief vervolg aan te willen geven. Van inspiratie naar actie Robotisering is geen luxe, maar een noodzakelijke stap richting toekomstbestendige teelt. Door het toenemende personeelstekort én de druk op efficiëntie is het voor de sector cruciaal om nu te investeren in vernieuwing. Glastuinbouw Nederland roept telers dan ook op om actief mee te denken én te doen. Alleen door samen te innoveren, kennis te delen en kleine stappen te zetten, maken we de snij-cymbidiumteelt klaar voor een toekomst waarin AI en robotisering bijdragen aan een duurzame, efficiënte en renderende teelt.

“Dit soort slimme innovaties maken high-tech tomatenteelt écht toekomstbestendig”, aldus Adri Bom-Lemstra. Het vernieuwende aan het teelt- en automatiseringssysteem, zoals door SAIA Agrobotics is ontwikkeld, is dat niet de robot de kas in gaat, maar juist de plant naar de robot komt. Na jaren van onderzoek en ontwikkeling groeien de planten niet meer in substraat, maar individueel in een nevel. Door het proces van nieuwe wortels aanmaken en verwijderen van de oude, blijft de plant relatief kort en is deze in feite ‘altijd jong’. Hierdoor is automatisering veel efficiënter. Eens per week wordt de plant uit de kas gehaald en naar de schuur getransporteerd waar de robot scant, blad plukt en oogst. Volgens de ontwikkelaars levert het systeem de teler niet alleen 50% arbeidsbesparing op, maar ook individuele plantdata en een tot 20% hogere opbrengst per jaar door het ontbreken van een teeltwissel. “De ontwikkelingen die SAIA hier laat zien, passen uitstekend bij de toekomstvisie van Glastuinbouw Nederland”, aldus Adri Bom. “Immers, de beschikbaarheid van arbeid staat onder druk en is fors duurder geworden. Door het tekort aan arbeid zullen de kosten in de komende jaren verder stijgen, wat grote impact heeft op de bedrijfsresultaten in de glastuinbouw. Om koploper te blijven zet de glastuinbouw voor de langere termijn in op het gebruik van technologie die helpt om de arbeidsbehoefte te verminderen.” Samenwerking met Nederlandse tomatentelers ondersteund door Glastuinbouw Nederland Voor veel innovaties in de tuinbouwsector is de stap van demonstraties naar implementatie in de praktijk een grote uitdaging. SAIA is dit najaar gestart om in de demokas van 1.000 m2 in Ede een tomatenteelt neer te zetten die Nederlandse telers het vertrouwen moet geven deze innovaties in hun kas te gaan implementeren. Om dit proces te versnellen en om optimaal gebruik te maken aan de schat van kennis die Nederlandse tomatentelers hebben van onder andere nieuwe rassen, telen onder LED en watertechnologie, is onlangs een Begeleidende Commissie Onderzoek (BCO) gestart. Deze BCO bestaat uit vijf tomatentelers. De kennisuitwisseling wordt gefinancierd vanuit innovatieprogramma Kas als Energiebron. Zo draagt dit initiatief bij aan de versnelling van nieuwe kasconcepten. Door de mobiele teelt zijn veel optimalisaties van energie- en klimaatsystemen mogelijk, hoeven er geen mensen meer in de kas, worden er unieke data verzameld en kan er jaarrond substraatloos worden doorgeteeld. Dit zijn allemaal aspecten die een grote positieve impact gaan hebben op het verlagen van de footprint van de Nederlandse tomatenteelt. Lees hier meer informatie over SAIA Agrobotics.

De weg naar autonome teelt: van AI tot Digital Twin In de afgelopen jaren zijn in het (eerste) AGROS project de eerste stappen richting een autonome teelt gezet. Er is fysiologische kennis ontwikkeld om de belangrijkste plantprocessen te bepalen, er zijn (prototypes van) sensoren beproefd om deze te kunnen meten en er zijn intelligente algoritmes gebouwd om de kas aan te kunnen sturen. Deze bouwstenen zijn gecombineerd en toegepast in een succesvolle validatieproef, waarin drie komkommerteelten werden aangestuurd door teeltdeskundigen en door twee varianten van een besturingsalgoritme, namelijk een AI algoritme en een Digital Twin. De data-driven programmatuur maakte echter nog wel gebruik van handmatige gewaswaarnemingen. In het vervolgproject AGROS II: Volgende stappen naar een autonome kas, wordt daarom gewerkt aan het verder ontwikkelen van technologie voor de gewaswaarneming. Er wordt gewerkt aan vision systemen die met de nieuwste AI-technologie nauwkeurige en robuuste observaties aan het gewas kunnen doen. Daarmee moet het zonder ‘mensen op de kar’ mogelijk worden om te weten of de teelt volgens plan verloopt of dat er bijgestuurd moet worden. En zo ja, hoe. Terugblik bijeenkomst AGROS II In de partnerbijeenkomst van AGROS II, die op 27 november jl. in Bleiswijk werd gehouden, was het centrale thema ‘Autonoom telen: waar staan we nu, en waar naar toe zijn we op weg?’. De dag begon met een presentatie door studenten van InHolland die een enquête hadden gemaakt, die door Glastuinbouw Nederland is verstuurd. Ruim 130 telers reageerden. Dit gaf een goed beeld van hoe zij de toekomst zien van autonoom telen op hun bedrijf en wat zij zien als de belangrijkste voor- en nadelen van autonoom telen. In de komende periode worden ook nog interviews gehouden met de projectpartners en een aantal andere betrokkenen, zodat we in AGROS II de juiste keuzes kunnen maken in activiteiten die we gaan uitvoeren en producten die we opleveren. Autonoom telen: ondersteuning zonder de teler te vervangen Het einddoel van AGROS II is te komen tot een teelt die op afstand aan gestuurd wordt met een robuust beslissingssysteem dat op basis van sensorinformatie stuurt op een vooraf door de teler bepaald doel. In het project werken we hier naar toe, en willen we tussentijdse resultaten opleveren die voor telers interessant zijn. Ondanks dat 'autonoom telen' klinkt alsof het de teler overbodig maakt, bleek uit alle discussies die deze dag gevoerd werden dat dit voorlopig niet aan de orde is. Er zijn veel zeer specialistische teelten, maar ook voor grote teelten zoals tomaat en komkommer vereist het groene vingers om het maximale uit de teelt te halen. Wel kunnen algoritmes de belangrijkste onderdelen van de kasklimaatregeling zelfstandig uitvoeren en de teler ondersteunen door automatisch data uit sensoren op te halen, op betrouwbaarheid te controleren en om te werken tot een helder overzicht over de stand van het gewas. De teler krijgt hiermee sneller en eenduidiger informatie over het gewas, waardoor tijd wordt vrijgespeeld voor andere belangrijke dingen. Zoals voor het inspelen op onverwachte omstandigheden want daarvoor blijft de onmisbare vakkennis noodzakelijk blijft. Het project AGROS II wordt uitgevoerd door Business Unit Glastuinbouw van Wageningen University & Research en gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van het Ministerie van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK), Nunhems/BASF Vegetable Seeds, Cultilène, Mechatronix, Stichting KIJK, Delphy, Greenport West Holland, Agrolux, Van der Hoeven Horticultural Projects, VDL ETG en Source.ag, Gemeente Lansingerland, Innovatiefonds Hagelunie en de Topsector Tuinbouw en Uitgangsmaterialen.