Zoeken

Kas als Energiebron en Division Q organiseren een inspirerende en praktijkgerichte energiebijeenkomst voor ondernemers in Zuidoost-Nederland. Tijdens deze middag nemen we je mee in de toekomst van duurzame warmte voor de glastuinbouw. De warmtevraag verandert, de mogelijkheden worden steeds diverser. En juist in regio’s waar de opties beperkt lijken, blijkt vaak méér mogelijk dan gedacht. Wat kun je verwachten? Warmtepompen in de praktijk: Heldere uitleg over techniek, inzetbaarheid en economische haalbaarheid. Restwarmte & nieuwe bronnen: Concrete kansen met o.a. zonthermie, aquathermie en andere innovatieve restwarmteoplossingen. Creatieve energievraagstukken: Inspirerende voorbeelden van ondernemers die slimme combinaties toepassen. Casussen doorgerekend: Division Q rekent live voorbeeldsituaties door en toetst de haalbaarheid voor verschillende teelten en bedrijfstypen. Ruimte voor vragen & uitwisseling: Leer van experts en collega tuinders die met dezelfde uitdagingen te maken hebben. Locatie Restaurant de Turfhoeve, Middenpeelweg 1, 5975 MZ Sevenum. Voor wie? Voor telers en energie-beslissers in een gebied waar de energiemogelijkheden soms beperkt zijn, maar waar slim combineren juist het verschil kan maken. Aanmelden Meld je aan via het aanmeldformulier. Aanmelden is verplicht en kan tot 21 april 2026, 12.00 uur, mits er nog plaats is. Annuleren Ben je onverhoopt verhinderd, geef dit dan door via info@kasalsenergiebron.nl , wellicht dat een collega je vrijgekomen plaats kan invullen. Beeldmateriaal en geluidsopnamen Er kunnen door de organisatie foto’s en video’s gemaakt worden ter terugblik of promotie van deze bijeenkomst. Als je daar bezwaar tegen hebt, kun je dit vooraf aangeven via info@kasalsenergiebron.nl . Het maken van video- en geluidsopnamen door bezoekers is niet toegestaan. Meer informatie Neem voor meer informatie contact op met Robert Solleveld, telefoon 085 003 64 00, mobiel 06 391 110 70, e-mail rsolleveld@kasalsenergiebron.nl . Restaurant de Turfhoeve, Middenpeelweg 1, 5975 MZ Sevenum.

De markconsultatie voor de Subsidie Warmte-infrastructuur Glastuinbouw (SWiG) is bedoeld om de subsidie te laten aansluiten bij de praktijk. De bijeenkomst zal beginnen met een korte introductie van de huidige SWiG-regeling. Daarna zullen nieuwe ontwikkelingen rond de regeling aan bod komen. Vervolgens is er ruimte voor telers om met subsidieadviseurs van RVO in gesprek te gaan over deze nieuwe ontwikkelingen en te bespreken hoe de SWiG verbeterd kan worden. Op de agenda staan verder als onderwerpen: systeeminvesteringen, thermische opslag en het aanvraagproces. De bijeenkomst voor de marktconsultatie SWiG vindt plaats op donderdag 16 april in Domstad Utrecht, Koningsbergerstraat 9 in Utrecht, van 13.00 tot 16.00 uur . Aanmelden Wil je deze bijeenkomst van Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) bijwonen? Meld je dan hier aan , uiterlijk woensdag 15 april. Wil je een onderwerp inbrengen of heb je vragen? Stuur die dan mee met jouw aanmelding.

Van bron tot toekomst: een middag in vogelvlucht Het programma nam deelnemers stap voor stap mee door de energietransitie: Aardwarmte Vogelaer (Poeldijk): inzicht in een werkend geothermieproject dat 32 glastuinbouwbedrijven en inmiddels ook woningen van warmte voorziet. VB (Naaldwijk): verdieping in techniek, uitvoering en internationale projecten in geothermie en energie. Inhoudelijke sessie: bijdragen van Kas als Energiebron en Division Q over innovatie, systeemverandering en de toekomst van de sector. Deze opbouw, van praktijk naar strategie, zorgde voor herkenning, verdieping en nieuwe inzichten. Praktijk laat zien wat al kan Bij Aardwarmte Vogelaer werd duidelijk wat geothermie vandaag al betekent voor de sector. Met 140 hectare aangesloten kas en een CO₂-reductie van 47 kiloton per jaar is het een concreet voorbeeld van duurzame energie in actie. Peet van ’t Zet ( Yeager Energy ): “De glastuinbouw heeft een voortrekkersrol gespeeld in het ontwikkelen van geothermie.” Voor veel telers betekent dit een forse reductie van hun fossiele energiegebruik; een belangrijke stap richting verduurzaming. De rol van Kas als Energiebron Tijdens het inhoudelijke deel gaf Robert Solleveld inzicht in de rol van Kas als Energiebron binnen de energietransitie. “We werken met de sector en overheid samen aan één doel: een klimaatneutrale glastuinbouw in 2040.” Het innovatieprogramma richt zich op het ontwikkelen en versnellen van oplossingen op het gebied van duurzame warmte, elektrificatie en CO₂-voorziening. Robert benadrukte dat de impact verder gaat dan energie alleen: “De energietransitie verandert ook hoe we telen, hoe we sturen op klimaat en hoe we naar de kas kijken.” Waarom deze bijeenkomsten belangrijk zijn Voor Kas als Energiebron zijn dit soort bijeenkomsten essentieel. “Juist door kennis te delen en praktijkervaringen te bespreken, versnellen we de transitie”, aldus Robert. De combinatie van praktijkbezoeken, technische verdieping en strategische inzichten zorgt ervoor dat deelnemers: beter begrijpen wat er speelt leren van concrete voorbeelden nieuwe verbindingen leggen En dat is precies wat nodig is om stappen te zetten. Samen versnellen De bijdrage van Bart van Meurs (Division Q) onderstreepte het belang van samenwerking en systeemdenken. “We moeten het systeem opnieuw ontwerpen. Niet optimaliseren wat we kennen, maar bouwen aan wat nodig is.” De glastuinbouw ontwikkelt zich steeds meer tot een actieve speler in het energiesysteem, met kansen op het gebied van energieopslag en -uitwisseling. Blik vooruit De VersPodium-bijeenkomst liet zien dat de energietransitie in volle gang is. De oplossingen zijn er, de praktijk draait, nu ligt de focus op opschalen en verbinden. Kas als Energiebron blijft zich samen met partners inzetten om deze ontwikkeling te versnellen. Door kennis te delen, innovaties te ontwikkelen en partijen bij elkaar te brengen. Lees hier meer over VersPodium .

Aardwarmte (geothermie) is een belangrijke bouwsteen voor de realisatie van een klimaatneutrale glastuinbouw van Kas als Energiebron, het innovatieprogramma van Glastuinbouw Nederland en het ministerie van LVVN. Eind 2024 waren er 28 aardwarmtelocaties (42 doubletten) in productie en in ontwikkeling. De warmteproductie kwam vorig jaar uit op 7,9 PetaJoule, wat neerkomt op 225 miljoen m3 aardgasequivalenten. Het overgrote deel hiervan (>20 locaties) is geïnitieerd door warmtecoöperaties binnen de glastuinbouw. Het zwaartepunt van geothermie ligt in het westen van Nederland. Niet alleen omdat we daar omvangrijke glastuinbouwcentra vinden. Er is in het westen ook veel meer data beschikbaar over de bodemgesteldheid, vanwege historisch onderzoek ten behoeve van olie- en gaswinning in dat deel van ons land. “Dat helpt bij het verkennen van de technische en financiële haalbaarheid van projecten”, verklaart een woordvoerder van HVC, betrokken bij Warmte Netwerk Westland en Warmtecoöperatie Maasdijk. Warmtenetwerken HVC participeert ook in het warmte-infrastructuurbedrijf Warmtenetwerk Westland, dat zowel een aanzienlijk areaal kassen als woonwijken van duurzame warmte moet voorzien. Enkele aardwarmteprojecten leveren al via dit uitgebreide en groeiende warmtetransport- en distributienet, andere worden dit jaar en de komende jaren aangesloten, deels omdat er dan nieuwe doubletten beschikbaar komen. Ook in andere regio’s zijn duurzame warmtenetwerken in gebruik of in ontwikkeling, al dan niet in samenwerking met leveranciers van restwarmte. Dat geldt bijvoorbeeld voor Agriport A7, Alton, Koekoekspolder en Oostland. Heel wat hordes Er wordt in meerdere glastuinbouwbouwgebieden dus hard gewerkt aan het ontwikkelen van nieuwe en het uitbreiden van bestaande geothermielocaties. De kosten voor verkennend werk, proefboringen en het vergunningentraject zijn echter hoog en er is veel tijd mee gemoeid. Storende lagen en eventueel aanwezige bronnen van vervuiling, zoals gas of olie kunnen een sluitende business case frustreren. Ook ten aanzien van wet- en regelgeving, financierbaarheid en maatschappelijke acceptatie zijn er hordes te nemen. Begeleiding en inzet Glastuinbouw Nederland “Dat hoeft bestaande en nieuwe initiatieven niet bij voorbaat in de weg te staan”, zegt Hans van den Berg van Glastuinbouw Nederland. Als Procesmanager Warmte begeleidt hij groepen telers bij het verduurzamen van hun warmtevoorziening. Aardwarmte, restwarmte en warmtenetten spelen daarin vaak een voorname rol. “Er is meer duidelijkheid nodig vanuit de politiek en een stimuleringsbeleid dat de verdere ontwikkeling van geothermie ondersteunt”, vervolgt hij. “Wij zien wel een positieve beweging bij de betrokken ministeries, dus dat is hoopgevend.” Landelijke energietransitie Geothermie is echter niet los te zien van het grotere plaatje van de energietransitie. Zo moet er ook veel gebeuren om de congestie op het landelijke elektriciteitsnet op te lossen en alternatieve, duurzame bronnen voor de CO2-voorziening beschikbaar te maken voor onze sector. “Eén ding is voor iedereen duidelijk”, stelt Van den Berg. “Met energiebesparing en duurzame warmtebronnen kunnen we een enorme stap zetten op de weg naar een fossielvrije glastuinbouw. Aardwarmte is daarin niet weg te denken.” Meer informatie over geothermie en lopende aardwarmteprojecten is onder andere te vinden op geothermie.nl en allesoveraardwarmte.nl.

Waar glastuinbouwondernemers eerst pionierden met enkele buren en samen een geothermiebron aanlegden, trekken zij nu samen op in een regionaal initiatief, samen met warmte-infrastructuurbedrijf NetVerder, de gemeenten Pijnacker-Nootdorp, Lansingerland, Waddinxveen, Zuidplas, Zoetermeer en de provincie. In plaats van lokale oplossingen per kascomplex, komt er een regionale warmte-infrastructuur waarop zowel de glastuinbouwsector, huishoudens en warmteproducenten kunnen aansluiten. Daarmee wordt niet alleen duurzame warmte voor circa 1.500 hectare kassen veiliggesteld, maar ontstaat er ook capaciteit voor de verwarming van ongeveer 45.000 woningen. Glastuinders willen in 2040 klimaatneutraal zijn en bedrijven krijgen te maken met afschaffing van belastingvoordelen op gas, stijgende CO2-heffingen en een vastlopend stroomnet. Duurzame alternatieven zijn daarom noodzakelijk. Elektrificatie is in een energie-intensieve sector niet altijd haalbaar vanwege het overvolle stroomnet. Het warmtenet biedt hen mogelijk betaalbare, betrouwbare en duurzame warmte. In Oostland zijn nu al 6 aardwarmtebronnen in bedrijf die zullen worden aangesloten op het warmtenet. Daarnaast zijn nog 13 aardwarmtebronnen en 3 overige duurzame bronnen in ontwikkeling die kunnen worden aangesloten op het warmtenet. De totale besparing aan CO2 wordt op termijn geraamd op 465 kiloton per jaar. In 2027 staan de eerste werkzaamheden gepland in Noordpolder en Zuidplaspolder. In de toekomst wil men ook een verbinding aanleggen worden tussen warmtenet Oostland en WarmtelinQ, de grote transportleiding voor warmte van de Rotterdamse haven naar Den Haag. Half mei tekenden Glastuinbouw Nederland, de vijf gemeenten in Oostland, provincie Zuid-Holland, en NetVerder een intentieverklaring voor de aanleg van dit regionale warmtenet. NetVerder neemt de ontwikkeling van het hoofdtransportnet op zich, waarna glastuinbouwondernemers zelf afspraken maken met leveranciers van duurzame warmte.

De uitleg over de ondiepe geothermische bron kon hierbij rekenen op veel interesse van de toehoorders. Na een korte rondleiding over het bedrijf gaf Robert Solleveld (themaspecialist Energie bij Glastuinbouw Nederland) over Het Nieuwe Telen. De levendige discussie die werd gevoerd toonde aan dat de jonge generatie glastuinders écht open staat voor veranderingen die noodzakelijk zijn voor een gezonde toekomst van hun bedrijven. In de loop van het jaar zullen door en voor de glastuinbouwjongeren in West-Brabant meer bijeenkomsten worden georganiseerd.

Restgas in bovengrondse installaties Bij nagenoeg elk geothermieproject in Nederland is er sprake van opgelost (aard)gas in het formatiewater dat naar de oppervlakte wordt gepompt. Het is gebruikelijk dat dit gas door middel van een ontgassertank van het water wordt gescheiden en nuttig wordt ingezet voor de productie van extra warmte door middel van verbranding in een ketel of WKK. De uitgevoerde studie heeft zich gericht op de vraag of er sprake is van een fractie gas die niet door de ontgasser wordt gescheiden en wat de impact hiervan is, of kan zijn op met name de bovengrondse installatie op het gebied van (explosie)veiligheid en integriteit. De presentatie en meer informatie over dit onderzoek zijn hier te vinden op de site van Kas als Energiebron. Verantwoord gebruik mijnbouwhulpstoffen Het gebruik van mijnbouwhulpstoffen is op dit moment nog noodzakelijk in de geothermie (in de boorfase en voor een effectief putbehoud in de winningsfase). De sector heeft behoefte aan: beter inzicht van de wettelijke kaders van de toepassing van mijnbouwhulpstoffen, de maatschappelijke wensen ten aanzien van transparantie en de milieu-impact en praktische instrumenten hoe daar als geothermie operator efficiënt en effectief invulling aan te geven. Doel van het project was om vanuit een grondige inventarisatie van de wettelijke kaders voor de toepassing van mijnbouwhulpstoffen, de maatschappelijke wensen, milieu-impact en praktische aanpak vanuit de olie en gaswinning, een efficiënt, effectief en praktisch Chemical Management Systeem (CMS) op te zetten voor toepassing van mijnbouwhulpstoffen door operators in de geothermie. Klik hier voor de presentatie en meer informatie over dit onderzoek op de website van Kas als Energiebron. Afronding Kennisagenda Aardwarmte De Kennisagenda Aardwarmte is in 2014 gestart vanuit het programma Kas als Energiebron met een budget van € 500.000 per jaar, gefinancierd vanuit LNV en de glastuinbouwsector. Met de bovenstaande projecten is de kennisagenda vanuit Kas als Energiebron afgerond. Hier vindt u een overzicht van de projecten die zijn uitgevoerd. Zie bijlage 'KA Aardwarmte Vogelvlucht' voor de presentatie over de kennisagenda tijdens het recent georganiseerde webinar. Kennis en Innovatie Roadmap Aardwarmte (KIRA) De kennis- en innovatie ontwikkeling wordt nu vervolgd door EBN met het programma Kennis en Innovatie Roadmap Aardwarmte, gefinancierd vanuit het ministerie van EZK. Het doel van het programma KIRA is het coördineren van vraaggestuurd onderzoek voor aardwarmte en het creëren van meer overzicht en meer balans tussen aanbod en vraag van innovatie voor aardwarmte. Binnen het programma wordt momenteel gewerkt aan vier onderzoeken: Grondwatermonitoring; Alternatieve materialen voor putontwerp; Verbranding van NORM houdend vast materiaal (‘filterzakken’); Cementing best practices. Vanuit KIRA wordt komend voorjaar een vernieuwde innovatieagenda 2030 verwacht en een oproep voor projecten. Meer informatie via de website van EBN .

Met het door Royal HaskoningDHV uitgevoerde onderzoek naar de opslag en de verwerking van testwater wordt meer duidelijkheid gegeven ten aanzien van de verwerking van testwater vanuit technisch, maatschappelijk, juridisch en milieutechnisch oogpunt. Op basis van literatuur en informatie van operators is gekeken naar technische aspecten zoals herinjectie, opslag, zuivering en afvoer en naar bijkomende risico’s. Daarnaast is een analyse uitgevoerd op de wet- en regelgeving waarbij is gekeken naar vigerend beleid en mogelijke wenselijke aanpassingen. Herinjectie meest aantrekkelijk In totaal komt er per geslagen bron maximaal 5.000 m 3 testwater vrij. Dit water bevat, naast de nuttige hoge temperatuur, onder andere grote hoeveelheden zout waardoor het niet zonder meer kan worden geloosd. In hoeverre dit testwater moet worden behandeld is afhankelijk van de afvoerroute en de hieraan gestelde specifieke eisen. Herinjectie van testwater is, vanuit belasting van de omgeving gezien, het meest aantrekkelijk omdat er dan geen stoffen naar de omgeving gaan en worden teruggebracht naar de oorsprong. Ook dan is behandeling van het testwater, ter voorkoming van verstopping van de put, noodzakelijk. Echter, door herinjectie van testwater bestaat de kans dat de injectiviteit van het reservoir wordt aangetast, met financiële consequenties tot gevolg. Nader onderzoek De volgende verwerkingsopties (in voorkeursvolgorde vanuit de vigerende wet- en regelgeving) zijn beschouwd: Herinjectie; Lozing op zout en zout oppervlaktewater; Verwerking op een RWZI; Afvoer per as naar een externe verwerker. De opties scoren verschillend op het gebied van investeringskosten, operationele kosten en energieverbruik of CO 2 -emissies. Er blijft nog een aantal aspecten over die nader onderzoek en/of uitwerking behoeven. Enerzijds heeft dit betrekking op de testwaterkwaliteit en de kennis over herinjectie en de omgang met het testwater. Anderzijds heeft dit betrekking op het ontwikkelen van gezamenlijke voorzieningen voor de (tijdelijke) opslag en behandeling van testwater. Dit onderzoek is uitgevoerd in opdracht van Ministerie LNV, Programma Kennisagenda Aardwarmte , gefinancierd vanuit Kas als Energiebron. Daarbij waren partijen betrokken zoals: Rijkswaterstaat (RWS), de waterschappen, Staatstoezicht op de Mijnen (SodM), het Ministerie van Economische Zaken en Klimaat (EZK), EBN en DAGO.

In deze studie van Ekwadraat Advies zijn de mogelijkheden onderzocht voor het hergebruik van cavernes voor warmtetoepassingen, zoals het winnen van aardwarmte door waterproductie, door productie uit een gesloten systeem of de seizoensopslag van warmte. Voor beide toepassingen - warmteproductie en warmteopslag - geldt dat het volume van de cavernes groot genoeg is om interessant te zijn voor collectieve warmtetoepassingen in de gebouwde omgeving. De warmte die kan worden gewonnen uit het volume van de aanwezige pekel in de caverne staat in potentie gelijk aan de jaarlijkse warmtebehoefte van 200 tot 1.500 woningen. Gesloten systeem geen haalbare optie Winning van warmte lijkt echter niet haalbaar, omdat de opwarming van het afgekoelde pekel te lang duurt om interessant te zijn. De theoretische evaluatie van de vervanging van de pekel door andere werkmiddelen (zoet water, vloeibare ammoniak, glycerol, vloeibare CO2) leidt niet tot een significante verbetering van de opwarmingstijd. Een gesloten systeem, waarbij een werkmiddel door een buizensysteem wordt gecirculeerd, lijkt geen haalbare optie te zijn. Onderbouwing is dat het interne volume van de buizen niet groot genoeg zal zijn om significante vermogens te halen. Minimaal warmteverlies De lage geleidbaarheid in het systeem maakt de caverne echter wel tot een goed geïsoleerde ondergrondse ruimte. Dit biedt goede mogelijkheden voor ondergrondse (seizoens)opslag van warmte, waarbij het verlies van warmte minimaal is in een tijdsbestek van enkele maanden. Het gepresenteerde systeem is een combinatie van de opslag in een caverne waarbij de warmte voor opslag wordt geleverd door zonthermie uit een groot aantal collectoren, of door een overschot aan warmte uit een geothermiebron. Uit de verkennende businesscases blijkt dat het voorgestelde systeem voor circa 1.500 aangesloten woningen mogelijk haalbaar is voor een diepe caverne, indien een terugverdientijd van 10 tot 15 jaar acceptabel wordt geacht. De haalbaarheid is uitdagender voor een ondiepe caverne door een verwachte lange terugverdientijd, maar wordt mogelijk interessant indien er al een lage temperatuur warmtenet aanwezig is waarop het systeem kan worden aangesloten. Dit project is geïnitieerd vanuit de Kennisagenda Aardwarmte .

Een eerdere studie liet zien dat microbiologie in geothermische systemen relevant is voor veilige productie. De microbiologie kan uit de aangeboorde ondergrond komen. Deze eerdere studie was gedaan op een enkel geothermisch systeem. De diversiteit van microbiologische soorten die zijn aangetroffen in verschillende geothermische systemen is onderzocht in deze studie. De microbiologische samenstelling van zes verschillende geothermische systemen in Nederland zijn onderzocht door gebruik te maken van kwanitificatie (QPCR) en identificatie (NGS) moleculair biologische technieken. Op maandag 25 maart zal het resultaat van deze studie worden toegelicht op de bijeenkomst Kennisagenda Aardwarmte . Dit project is geïnitieerd vanuit de Kennisagenda Aardwarmte . Lees meer over dit onderzoek via onderstaande link.