Lagere LBE onder LED: wat is het probleem en wat is de oorzaak?

Beschrijving

Doel en praktijkrelevantie
Steeds meer telers werken met LED-belichting. Die stap is essentieel voor de energietransitie, maar in de praktijk zien we ook een zorgwekkende trend: bij onder andere tomaat, komkommer en gerbera ligt de lichtbenuttingsefficiëntie (LBE) onder LED lager dan onder SON-T. Dat betekent dat per mol licht minder kilo’s product worden geoogst. Daarnaast worden onder LED vaker kwaliteitsproblemen gemeld, zoals wankleur. Dit onderzoek wil precies achterhalen hoe groot dit probleem is, waar het vandaan komt en wat telers eraan kunnen doen. Het uiteindelijke doel is om telers praktische handvatten te geven om hun LBE te verhogen, zodat LED-belichting niet alleen energiezuinig is, maar ook maximaal rendeert in productie en kwaliteit.

Projectbeschrijving
Het onderzoek wordt uitgevoerd door Plant Lighting in samenwerking met Delphy Improvement Centre en Wageningen University & Research. De centrale vraag is waar het verlies in lichtbenutting ontstaat. Worden er minder suikers aangemaakt, of worden de suikers niet goed naar de vruchten getransporteerd? Het onderzoek bestaat uit drie samenhangende werkpakketten: een praktijkanalyse, een kasproef en verdiepende metingen in het gewas.

Werkpakket 1: Inzicht uit de praktijk
In dit werkpakket wordt voor tomaat, komkommer en gerbera in kaart gebracht hoe groot het LBE-probleem is en onder welke omstandigheden het optreedt. Dat gebeurt op basis van teeltdata en gesprekken met telers en adviseurs. De uitkomsten bepalen de opzet van de kasproef.

Werkpakket 2: Vergelijkende kasproef
In drie identieke tomatenkassen worden SON-T, full-LED en hybride belichting met elkaar vergeleken. Zo wordt zichtbaar wat het effect is van lichtspectrum en stralingswarmte op productie, LBE en vruchtkwaliteit. De proef loopt van september 2025 tot mei 2026.

Werkpakket 3: Wat gebeurt er in het blad?
Hier wordt onderzocht of en waar suikers zich ophopen in het blad en hoe dat samenhangt met roodverkleuring en remming van de fotosynthese. Ook wordt gekeken naar genexpressie om de onderliggende oorzaak te begrijpen.

Resultaat en vervolg
De kern van dit onderzoek is een zo zuiver mogelijke vergelijking tussen de drie belichtingssystemen, met behoud van een gezond en realistisch teeltklimaat. De begeleidingscommissie (BCO), met telers en experts, is nauw betrokken om te zorgen dat de resultaten direct relevant zijn voor de praktijk. Door precies te begrijpen waar het ‘lek’ in de lichtbenutting zit, ontstaat de basis voor gerichte oplossingen. Dat helpt telers om LED-belichting niet alleen energiezuinig, maar ook maximaal productief te maken.

Financiering en coördinatie
Het totaalbudget voor dit onderzoek is € 771.504, waarvan € 20.000 in cash (schatting) en € 60.000 in kind door Agrolux.

Dit project wordt gefinancierd en gecoördineerd door Kas als Energiebron, een innovatieprogramma van LVVN en Glastuinbouw Nederland. Mede mogelijk gemaakt door Kennis in je Kas (KijK). De proef wordt begeleid door telers.

Resultaten

Werkpakket 1: Inzicht uit de praktijk
In werkpakket 1 is onderzocht hoe groot het probleem rond lichtbenuttingsefficiëntie (LBE) in de praktijk is. Hiervoor zijn teeltdata van tomatenbedrijven geanalyseerd en gesprekken gevoerd met telers en adviseurs. Uit de analyse blijkt dat de LBE onder full-LED-belichting lager kan zijn dan onder SON-T of hybride belichting. Bij de drie onderzochte tomatenbedrijven lag de LBE onder LED 5% tot 23% lager. Hoewel LED vaak gepaard gaat met een hogere lichtsom en meer productie, stijgt het vruchtgewicht niet in dezelfde mate mee met de extra belichting. Deze inzichten uit de praktijk vormen de basis voor vervolgonderzoek.