Beschrijving

Doel
Het doel van dit project is het ontwerpen van een concept voor gecompartimenteerde broei van tulp met vroege detectie van 'kiepers' en lokale ontvochtiging. Dit moet de tulpenbroeiers inzicht geven in de haalbaarheid van gecompartimenteerde broei van tulp waarbij middels camera’s kiepers worden voorkomen en energie bespaard kan worden.

Projectomschrijving
‘Kiepers’ of ook wel ‘zweters’ genoemd, is een groot probleem in de productie van tulpen in de broeierij. Door gebrek aan calcium in de stelen en bladeren kunnen bloemen al tijdens broei of later in de vaas omkiepen omdat ze niet stevig genoeg zijn. De ventilatie en warme lucht die er voor nodig is om dit te voorkomen kost veel energie, welke in zeker mate bespaard kan worden als er alleen op het juiste moment wordt geventileerd: in de fase wanneer de plant het snelst wil strekken. Uit voorgaand onderzoek is inzicht ontstaan over de mogelijkheid om in een vroeg stadium ‘kiepers’ te detecteren bij tulpen in de broeierij. Dit is mogelijk gebleken met behulp van een hyper spectrale camera. Tulpenbroeiers hebben echter nog veel vraagtekens bij de praktische toepassing van deze camera's.

In dit onderzoek zal de focus worden gelegd op het ontwerpen van een concept met compartimenten, waarin per compartiment vroege detectie van kiepers in combinatie met ontvochtiging wordt geïnstalleerd. Daarnaast wordt de potentiële energiebesparing berekend. . Door dit traject interactief met een aantal broeiers en andere specialisten uit te voeren, wordt tevens het draagvlak voor vervolgonderzoek getoetst.

Dit project is gefinancierd door het ministerie van LNV.

Resultaten

Spectrale camera’s zien problemen eerder
Met Vis-NIR spectrale camera’s (400–1000 nm) is het mogelijk om veranderingen in plantweefsel te meten die met het blote oog nog niet zichtbaar zijn. Uit eerder onderzoek blijkt dat de fase waarin tulpen gevoelig zijn voor kiepen al in de tweede week in de kas ontstaat. Spectrale camera’s kunnen kiepers al 4–5 dagen na inhalen detecteren, terwijl telers ze normaal pas na ongeveer 8 dagen zien.

Wat speelt er in de praktijk?
Uit gesprekken met telers, adviseurs, systeembouwers en onderzoekers blijkt dat kiepers nog steeds een groot probleem zijn. Ongeveer 75% van de telers gebruikt compartimentering en zet in op intensieve ontvochtiging, vaak met een ‘overkillstrategie’. Dit verhoogt het energieverbruik en voorkomt niet altijd uitval. Telers zoeken naar een betere balans tussen teeltzekerheid en energiebesparing. Ze staan open voor vroege detectietechnologie, mits:

• het systeem praktisch toepasbaar is,
• er nog mogelijkheden zijn om bij te sturen na detectie,
• en de kosten opwegen tegen de baten.

Wat levert het op?
Voor een referentiebedrijf van 5.000 m² met een gasverbruik van 30.000 m³ per broeiseizoen kan spectrale detectie de overventilatie met circa 10% verminderen. Dat levert ongeveer 5% energiebesparing op, oftewel 1.500 m³ gas per jaar (circa €600). De investering voor een camerasysteem ligt rond €24.000, met jaarlijkse kosten van ongeveer €3.000. De terugverdientijd hangt vooral af van hoeveel uitval door kiepers kan worden voorkomen:

• Bij 100% effectieve preventie: terugverdiend in 1,4 jaar
• Bij 20–25% effectiviteit: 11 tot 21 jaar

Hieruit blijkt dat minder uitval belangrijker is dan energiebesparing voor de businesscase.

Technische en praktische randvoorwaarden
De meest geschikte systemen werken met Vis-NIR camera’s (470–900 nm) en vereisen:

• goede kalibratie,
• stabiele meetomstandigheden,
• integratie in het bestaande teeltproces,
• robuustheid in het vochtige kasmilieu,
• eenvoudige bediening en duidelijke interpretatie van de meetdata.

Daarnaast moet de techniek toepasbaar zijn in verschillende teeltsystemen.

Conclusie: veelbelovend, maar nog niet klaar
Spectrale cameratechniek biedt een reële kans om kiepers vroegtijdig te detecteren en gerichter te sturen op klimaat en ventilatie. Technisch is het haalbaar en de sector toont duidelijke interesse. De huidige energiebesparing van 5–10% is echter onvoldoende om de investering alleen daarmee terug te verdienen. De grootste waarde zit in het voorkomen van uitval. Vervolgonderzoek is nodig om de techniek verder te valideren, met grotere datasets, meer teeltomstandigheden en beter inzicht in wat effectief ingrijpen na vroege detectie kan opleveren.