Energiezuinig concept winterteelt framboos

Beschrijving

Doel
Het doel van dit project is om telers en adviseurs advies te kunnen geven over de beste teeltstrategie van frambozen in de wintermaanden, wat moet resulteren in een teeltconcept met setpoints voor CO2-niveaus en CO2-dosering, waarbij een beperkte hoeveelheid energie en CO2  zo efficiënt mogelijk wordt ingezet.

Toelichting
Evenals bij vruchtgroenten neemt bij houtig zachtfruitgewassen de vraag naar een jaarrond, kwalitatief goed product toe. Mede daardoor vindt er een verschuiving plaats van de buitenteelt naar de glasteelt. Voor een winterteelt is belichting noodzakelijk waarbij er gekeken wordt naar LED’s. Met LED en Het Nieuwe Telen is nog nauwelijks ervaring en zijn er sowieso nog veel vragen over de beste teeltcondities bij frambozen onder glas.

In een recent WUR-experiment is bij dit gewas het effect van lichtspectrum met LEDs, diffuus glas en ras op ondermeer fotosynthese, bladkleur, productie en kwaliteit onderzocht. Hierbij bleken de gebruikte primocanes (uit stek) gevoelig te zijn voor vroegtijdige bladvergeling (winterrust). De productie onder diffuus glas bleef mede door een slechte zetting fors achter op die van helder glas. Ook kwamen dubbele vruchten, die kwalitatief onvoldoende zijn, te vaak voor. Het vermoeden is dat er onbalans optreedt in de vochthuishouding van gewas en/of de kas. Er konden geen grote effecten van het lichtspectrum van de tussenbelichting met LEDs op productie en kwaliteit worden aangetoond. Het plantmateriaal bleek in de proefkassen verre van homogeen. Voordat LED-belichting op grotere schaal door frambozentelers zal worden toegepast, zal eerst een aantal van bovengenoemde problemen moeten worden opgelost. Uit kostenoogpunt vragen telers zich ook af wat in de winterteelt de minimaal gewenste lichtintensiteit van de LED-belichting is en welk CO2-niveau bij framboos moet worden gehandhaafd voor een goede productie en kwaliteit. Om een fossielvrije, duurzame belichte frambozenteelt te realiseren is het nodig om een goed teeltconcept te ontwikkelen met efficiënte licht- en CO2-benutting. In de proef komen er daarom 2 verschillende CO2- en LED-lichtniveaus.

Aanpak

• In 2 kassen zullen top-LEDs (R/W/LB) met een lichtintensiteit van deels 100 en deels 150 µmol/m2/s worden geïnstalleerd. Half september zullen lang bewaarde floricanes van 2 rassen worden geplant. Eén van de 2 rassen zal het standaardras Kwanza zijn. In de randrij komen ter oriëntatie ook enkele primocanes van Kwanza om na te gaan of deze inderdaad onder deze proefomstandigheden gevoelig zijn voor vroegtijdige bladvergeling.
• Er zullen 2 CO2-niveau’s worden aangehouden: in één afdeling van minimaal net boven de buiten-waarde tot maximaal 600 ppm afhankelijk van de ventilatie en een maximum doseercapaciteit van 50 kg/ha/uur. In de andere kas zal gestreefd worden naar een CO2-niveau van 800 ppm met een maximum doseercapaciteit van 100 kg/ha/uur.
• Er zal zoveel mogelijk geteeld worden volgens de principes van Het Nieuwe Telen. Veel aandacht zal er zijn voor de vochtbalans om o.a. het optreden van splijtvruchten te minimaliseren en slechte bloemen te voorkomen. Er zal worden ontvochtigd via een ontvochtigingsinstallatie met latente warmteterugwinning en relatief kleine slurven onder de goten. De groei- en ventilatieverliezen van CO2 zullen worden gemodelleerd en gemeten om te begrijpen waar de gedoseerde CO2 naar toe is gegaan.
• Het aantal huidmondjes in de bladeren van beide afdelingen zal twee maal worden geteld. Ook zal de huidmondjesgeleidbaarheid en fotosynthese onder verschillende condities (CO2-, licht- en temperatuurniveau) worden bepaald. Dit zal gebeuren twee maal gebeuren, evenals de lichtonderschepping.
• Maandelijks het gehalte aan chlorofyl, flavonolen en anthocyaan in bladeren non-destructief worden gemeten als maat voor de bladkwaliteit. Uiteraard worden productie, smaak en houdbaarheid bepaald.

Het project wordt mede gefinancierd door Advanced Berry Breeding, The Greenery en de gewascoöperatie Houtig kleinfruit.

Resultaten

CO2 doseren in de winterteelt van framboos heeft nauwelijks effect op de productie en kwaliteit. Meer licht betekende wel meer productie, maar de ras- en plantverschillen bleken groot. Dat bleek uit onderzoek van Wageningen UR Glastuinbouw & Bloembollen.

Het onderzoek werd uitgevoerd vooral met het oog op een toekomstige fossielvrije teelt met beperkt of zonder CO2-doseren en indien mogelijk slechts lage inzet van de verwarming. In een winterteelt met LED's werd gewerkt met lang bewaarde canes van het ras Lagorai en met 10 weken bewaarde canes van het ras Kwanza. De lichtintensiteit van de LEDs was ca. 100 en 137 μmol/m2/s bij een maximale belichtingsduur van 18 uur. Dit werd gecombineerd met een CO2-streefwaarde van zo’n 450 en 900 ppm en een doseersnelheid van resp. 50 en 100 kg/ha/uur met een forse afbouw op ventilatie. Er ontstonden dus 4 verschillende behandelingen. De gemiddeld gerealiseerde etmaaltemperatuur in de proef was 16°C.

Nauwelijks effect van CO2 in winterteelt
De gemiddeld gerealiseerde CO2-concentratie was respectievelijk 460 en 775 ppm CO2 bij een doseerhoeveelheid van respectievelijk 1 en 9.9 kg/m2 CO2. Het grote verschil in CO2-dosering en gerealiseerde CO2-concentratie in de kas had in de frambozenproef nauwelijks of geen positief effect op de productie en kwaliteit. In de wintermaanden met relatief weinig licht van de zon en groeilicht, hoeven het CO2-gehalte en de dosering dus niet zo hoog te zijn.

Meer licht is meer productie
Gedurende de gehele teeltperiode is er bij beide lichtintensiteiten met de LED's ca. 1850 uur belicht, wat leidde tot een stroomverbruik van 65 en 89 kWh/m2. Het berekende warmtegebruik bij hoog en laag licht kwam in de proef met gemiddeld respectievelijk 12.8 en 16.9 m3/m2 hoog uit. Dit werd vooral veroorzaakt door de noodzaak tot ontvochtiging om problemen met zetting en schimmelgroei te voorkomen. Bij fossielvrij telen zal het warmteverbruik sterk moeten worden gereduceerd. De totale PAR-lichtsom verschilde 15% in de behandelingen. Door de oogst van meer vruchten nam hierdoor de productie van Klasse 1-vruchten toe met 11.5%. Meer licht verhoogde de fotosynthesesnelheid, maar deze nam af gedurende de teelt.

Grote plant- en rasverschillen
Het lang bewaarde plantmateriaal van Lagorai was bij het planten nog goed gezond. De kortdurend bewaarde ‘verse’ canes van Kwanza bleken echter deels aangetast te zijn door botrytis, wat de heterogeniteit van het plantmateriaal versterkte. Meer aandacht voor de bewaaromstandigheden van het plantmateriaal is zeer gewenst. De gemiddelde productie aan klasse 1-vruchten bedroeg bij Kwanza en Lagorai respectievelijk 2.0 en 3.5 kg/m2. Als gevolg van dubbele en korrelige vruchten was het percentage klasse 2 vruchten met zo’n 19% bij Kwanza erg hoog. Bij Lagorai lag dit percentage op nog geen 3%. Kwanza en Lagorai hadden aan het einde van de teelt een LAI van resp. 4.6 en 7.2 m2/m2, wat met name bij Lagorai voor de winterperiode erg hoog was.