Slim omgaan met CO₂: besparen zonder productieverlies

CO₂ wordt steeds waardevoller
Door de energietransitie wordt steeds minder fossiele energie gebruikt. Dat is een positieve ontwikkeling, maar brengt ook nieuwe uitdagingen met zich mee voor de glastuinbouw. CO₂ is immers een belangrijke bouwstof voor de plant. Vooral in de zomer wordt betaalbare CO₂ steeds schaarser. De centrale vraag is daarom: hoe kun je met minder beschikbare CO₂ toch zoveel mogelijk blijven produceren?

Veel telers weten precies wat een procent minder licht doet met de productie. Over de relatie tussen CO₂-dosering en productie is vaak minder bekend. Juist daar valt nog veel winst te behalen.

Wat betekent CO₂ voor de productie?
Om dat inzichtelijk te maken, helpen enkele eenvoudige rekenvoorbeelden. De buitenlucht bevat ongeveer 420 ppm CO₂. Zonder dosering kan de concentratie in de kas door opname van het gewas dalen tot ongeveer 300 ppm. Dat kan leiden tot circa 16% productieverlies. Verhoog je de concentratie naar ongeveer 600 ppm, dan kan de productie juist met ongeveer 15% toenemen. Tussen deze twee situaties zit dus een verschil van maar liefst 31%.

Dat betekent niet automatisch dat altijd zoveel mogelijk CO₂ moet worden gedoseerd. Juist de omstandigheden in de kas bepalen welke strategie het meest effectief is.

Wanneer weinig CO₂ beschikbaar is, kan extra ventileren helpen om de CO₂-concentratie uit de buitenlucht zo goed mogelijk te benutten. Doseer je juist meer CO₂ dan het gewas opneemt, dan is minder ventileren vaak slimmer om te voorkomen dat CO₂ via de luchtramen verloren gaat.

Het gewas bepaalt de opname
Hoeveel CO₂ een gewas daadwerkelijk opneemt, hangt af van verschillende factoren, zoals het gewas, het bladoppervlak, de hoeveelheid licht en de CO₂-concentratie. Met een gekoppeld assimilatie- en kasklimaatmodel kan Plant Lighting deze opname nauwkeurig berekenen. Bij volgroeide, hoogproductieve gewassen zoals tomaat, komkommer en chrysant kan de opname oplopen tot ongeveer 60 kilogram CO₂ per hectare per uur bij een lichtniveau van 1000 µmol/m²/s PAR.

Tijdens de workshop ontstond hierover een interessante discussie. Een deelnemer merkte op dat wanneer een gewas precies evenveel CO₂ opneemt als wordt gedoseerd, de raamstand nauwelijks invloed heeft op het rendement. Het gewas benut de volledige dosering immers direct.

Dat is ook een belangrijk maatschappelijk inzicht. Regelmatig wordt gesteld dat een groot deel van industrieel afgevangen CO₂ via de luchtramen weer verloren gaat. In de praktijk is dat lang niet altijd het geval. Wanneer een gewas de volledige dosering opneemt, kan het rendement juist zeer hoog zijn.

Slimmer doseren levert meer op
De belangrijkste boodschap is dat slimmer doseren vaak meer oplevert dan simpelweg minder doseren. Wie zuinig wil omgaan met CO₂, kan de dosering beter afstemmen op de hoeveelheid licht en de ventilatie in de kas. Een voorbeeld is om tot een bepaalde ventilatiegraad op een vaste CO₂-concentratie te doseren en de dosering daarna afhankelijk te maken van de hoeveelheid licht in de kas.

Door gebruik te maken van de lichtrespons van de assimilatie kan iedere teler bepalen welk CO₂-rendement gewenst is en deze strategie eenvoudig instellen in de klimaatcomputer. Daarmee kan aanzienlijk op CO₂ worden bespaard, terwijl het productieverlies beperkt blijft. Deze aanpak is effectiever dan simpelweg minder kilogrammen CO₂ doseren of het setpoint verlagen.

Ook bij warm weer blijven doseren
Tot slot nog een praktische tip. Nog vaak leeft het idee dat CO₂ doseren boven de 30 °C weinig zin heeft. Dat is een misverstand. Juist bij warm weer benut het gewas CO₂ nog steeds goed. Is weinig CO₂ beschikbaar? Probeer dan in ieder geval een concentratie van ongeveer 420 ppm te realiseren. Bij die concentratie wordt de volledige dosering door het gewas opgenomen.

Onderzoek gaat verder
De zoektocht naar een zo efficiënt mogelijke inzet van CO₂ gaat door. Plant Lighting onderzoekt momenteel samen met Botany of met een slimmere CO₂-strategie misschien zelfs méér productie mogelijk is met minder CO₂. Dit onderzoek wordt gefinancierd door Kas als Energiebron. De eerste inzichten laten zien dat er nog veel winst te behalen valt. Niet door simpelweg minder CO₂ te gebruiken, maar vooral door de beschikbare CO₂ slimmer in te zetten.

Presentatie bekijken
Hier vind je de volledige presentatie die tijdens het EnergiekEvent is gegeven.