“Hier komt de gouden driehoek echt tot leven”

Toen Marjolijn ruim vier jaar geleden aan de slag ging bij LVVN, kende ze Kas als Energiebron eigenlijk alleen van naam. Na een loopbaan bij het ministerie van Economische Zaken, waar innovatie, energietransitie en regionale ontwikkeling centraal stonden, wilde ze nog één keer een nieuwe uitdaging aangaan voordat ze met pensioen zou gaan. Die vond ze in de energietransitie binnen de landbouw. “Ik wist al veel van energietransitie en kende de landbouwdossiers, maar Kas als Energiebron was nieuw voor mij. Al snel ontdekte ik hoe bijzonder dit programma eigenlijk is.”

De kracht van samenwerken
Binnen de landbouw speelt de glastuinbouw een belangrijke rol als het gaat om energie. Juist daarom kwam Marjolijn al snel intensief in aanraking met Kas als Energiebron. “Wat mij vanaf het begin aansprak, is de samenwerking tussen het ministerie, Glastuinbouw Nederland, ondernemers en onderzoeksinstellingen. Dat is precies de gouden driehoek waar we het vroeger bij Economische Zaken altijd over hadden: overheid, onderzoek en ondernemers die samen optrekken. Bij Kas als Energiebron zie je dat echt in de praktijk.”

Volgens haar is juist die samenwerking de kracht van het programma. Iedereen brengt zijn eigen kennis en ervaring mee, waardoor onderzoek beter aansluit op de praktijk én sneller zijn weg vindt naar ondernemers.

Onderzoek als startpunt
Een belangrijk onderdeel van haar werk was het beoordelen van onderzoeksvoorstellen. Meerdere keren per jaar werden nieuwe ideeën besproken door Glastuinbouw Nederland, onderzoekers, ondernemers en LVVN. “De technische kennis ligt vooral bij de specialisten uit de sector. Mijn rol was juist om ook naar het grotere plaatje te kijken. Welke ontwikkelingen zijn op de lange termijn belangrijk? Welke innovaties kunnen straks echt verschil maken?”

Dat leidde soms tot interessante discussies. “Ondernemers kijken logischerwijs vaak naar oplossingen die morgen toepasbaar zijn. Vanuit de overheid mogen wij juist ook investeren in onderzoek waarvan de uitkomst nog onzeker is. Juist daar ligt onze rol. Zonder dat soort onderzoeken ontstaan de innovaties van de toekomst niet.”

Een unieke manier van werken
Volgens Marjolijn is de manier waarop Kas als Energiebron is georganiseerd uniek. “Er zijn natuurlijk veel subsidies voor energietransitie, maar nergens zie je zo'n hechte samenwerking die volledig is gericht op één sector. Overheid en sector hebben zelfs een convenant gesloten waarin de doelen voor 2030 op het gebied van energiebesparing zijn vastgelegd. En waarin ook is afgesproken welke instrumenten en hoeveel financiering door de partijen hiervoor worden ingezet. Zo kent Kas als Energiebron niet alleen een subsidie voor onderzoek, maar ook voor investeringen van telers, bijvoorbeeld voor nieuwe kassystemen, ledbelichting of warmte-infrastructuur. Ook is er een groot project rondom kennisoverdracht om de opgedane kennis beter te laten landen in de praktijk.”  

Marjolijn vertelt hoe ze het afgelopen jaar met LVVN, Glastuinbouw Nederland, Wageningen University & Research en de private onderzoeksinstellingen hard gewerkt hebben aan een officiële subsidieregeling voor het onderzoeksdeel van Kas als Energiebron. “Dat was best een taai proces, maar met de inbreng van alle relevante partijen hebben we hier uiteindelijk een goede regeling voor kunnen maken en dat is echt uniek. En wat heel belangrijk was: we hebben de inhoudelijke inbreng van de ondernemersgroep van Glastuinbouw Nederland in deze subsidieregeling kunnen behouden.”  

Tegelijkertijd is er altijd ruimte voor nieuwe ideeën. “We proberen bewust ook nieuwe partijen en startups aan te laten haken. Anders blijf je gemakkelijk in dezelfde denkrichting denken. Juist frisse ideeën kunnen uiteindelijk voor de grootste doorbraken zorgen.”

Grote stappen gezet
Als ze terugkijkt op de afgelopen jaren ziet Marjolijn een sector die al enorme stappen heeft gezet. “Toen ik begon, was ik onder de indruk van hoeveel er al bereikt was. Zeker tijdens de energiecrisis werd duidelijk hoe belangrijk energiebesparing is. Sindsdien zijn ondernemers nog bewuster gaan kijken naar hun energiegebruik.” Volgens haar zit de grootste verandering niet alleen in nieuwe technieken, maar ook in een andere manier van telen. “Het Nieuwe Telen vind ik misschien wel de mooiste ontwikkeling. Ondernemers kijken veel meer naar de plant en het totale systeem. Niet automatisch de kas warmer stoken, maar nadenken: kan het ook anders? Dat vraagt lef, maar levert uiteindelijk veel op.”  

Ook de overstap naar ledbelichting noemt ze een belangrijke mijlpaal. “Die ontwikkeling is ontzettend snel gegaan. Dat levert enorme energiebesparingen op en laat zien hoe snel de sector kan schakelen als de noodzaak er is.”

Vertrouwen in de toekomst
Hoewel de route naar een klimaatneutrale glastuinbouw uitdagend blijft, kijkt Marjolijn met vertrouwen vooruit. “Of we alle doelen precies halen, weet niemand. Maar ik zie wel een sector die wil veranderen en die bereid is daarin te investeren. Dat geeft vertrouwen. We moeten blijven kijken naar het totale energiesysteem. Niet alleen losse technieken toepassen, maar onderzoeken hoe alles samenwerkt. Juist daar liggen volgens mij de grootste kansen.” Ze noemt onder andere gesloten teeltsystemen en innovatieve toepassingen van zonne-energie als ontwikkelingen die veel potentie hebben.

Na vier jaar neemt Marjolijn afscheid van haar rol bij LVVN. Haar betrokkenheid bij Kas als Energiebron was relatief kort, maar de indruk die het programma op haar maakte is blijvend. “Ik gun de sector dat ze nieuwsgierig blijft, blijft samenwerken en nieuwe ontwikkelingen durft te omarmen. Want juist zo komen we stap voor stap dichter bij een klimaatneutrale glastuinbouw.”