DAGO (Dutch Association Geothermal Operators) is een organisatie van geothermie-operators. Het doel is kennis over aardwarmte op te bouwen en te delen om daarmee de bestaande geothermische bronnen verder te ontwikkelen. Dat doen de operators niet alleen voor elkaar, maar ook voor aanstormde operators. Martin van der Hout is kennismedewerker van DAGO. Hij gaat in op een aantal actiepunten en rapportages waar de organisatie momenteel aan werkt.

DAGO heeft vanaf de start in 2014 een vliegende start doorgemaakt. In oktober 2016 telt de vereniging 14 operators/leden met 16 doubletten, waarvan momenteel 3 in ontwikkeling. Daarnaast is er een groep van 8 aspirant-leden (aanstormende operators). Hiervan zijn er zeker 4 zo concreet dat er in 2017 'geboord' gaat worden.

Geothermie is een hernieuwbare energiebron die in Nederland grote potentie toont. De ondergrond blijkt in vele regio’s geschikt en het gebruik van geothermie energie kent steeds bredere toepassingen. Het ondernemingsklimaat voor nieuwe geothermieprojecten ontwikkelt zich op een positieve wijze en er is van vele kanten aandacht om de gehele geothermieketen te intensiveren. DAGO wordt door alle stakeholders gekend als de belangenverenging van geothermieoperators in Nederland. De samenwerking tussen de operators binnen de vereniging draagt enorm bij aan de kwaliteitsontwikkeling in de gehele keten.

Vijf domeinen

Vanuit DAGO zijn vijf domeinen geformuleerd:

  1. QHSE (Q=kwaliteit, H=gezondheid, S=veiligheid, E=milieu): standaardisatie en ontwikkeling
  2. Wet- en regelgeving en daarbij optimale aansluiting vanuit de praktijk
  3. Financiering en subsidies: ten behoeve van verbetering van het ondernemersklimaat
  4. Operationeel: delen van kennis, ervaringen en formuleren van gezamenlijke onderzoeksvragen
  5. Communicatie: met een open houding op een actieve wijze

QHSE-template

De opbouw van de DAGO QHSE-template is een vervolg van het Handboek Geothermie deel 2 dat dateert uit 2014, waarin generieke richtlijnen voor een Veiligheids- en Gezondheidszorgsysteem (VG-systeem) werden beschreven. De ambitie van de operators is te komen tot een complete standaardisering van de organisatie en opvolging van ook de kwaliteits- en milieueisen voor geothermieorganisaties, naast die van het VG-systeem. Door deze standaardisatie wordt het veel eenvoudiger dezelfde procedures en richtlijnen tussen de operators te delen op het vlak van QHSE. Hiermee wordt de basis verstevigd om de collectieve leercurve van de sector verder op te bouwen. Dit is een onderdeel in het kennismedewerker project.

Vanuit DAGO is een QHSE werkgroep gestart die onder leiding van QHSE-kennismedewerkers Henk van Dijk en Gerwin Bredewout de noodzakelijke documenten opbouwen aansluitend op de wensen, ervaringen en behoeften van de operators. De eerste documenten zijn in concept opgebouwd: contextanalyse, directiebeoordeling, beleidsverklaring, documentatiebeheer, uitvoering interne audits en beheersing vakbekwaamheden. Vanuit deze werkgroep volgt ook een trainingsschema waarmee implementatie bij de operators wordt geborgd.

Wet- en regelgeving

Vanuit het project Industriestandaarden is een inventarisatie van de wet- en regelgeving opgebouwd en daaruit is het pdf bestand DAGO 2016 overzicht geothermie project V12.2 opgebouwd, waarin interactieve koppeling naar kaderdocumenten zijn opgenomen. Daarnaast wordt in dit project gewerkt aan de vervolmaking van een aantal standaarden op het gebied van onderhoud van ESP en put en omgaan met radioactiviteit. Hierbij wordt een kwaliteitsslag doorgevoerd, maar dat zorgt ook voor verdere intensivering van de documenten. Daarnaast is een tweedaagse training voor toekomstige operators georganiseerd.

Wet- en regelgeving is nooit af en daarbij is toepassing en handhaving voor de geothermie sector ook in ontwikkeling. Zie daarvoor ook het jaarverslag van SodM van 2015. Via de Kennisagenda Aardwarmte zijn en worden daarbij een aantal onderwerpen verder opgepakt en uitgewerkt, waarbij verschillende operators vanuit DAGO inbreng in de projecten hebben gegeven, zodat deze aansluiten op de markt en de behoeften die spelen bij de operators:

Opbouw methode seismische risicoanalyse
Aan de hand van deze methodiek kunnen geothermie operators al in een vroeg stadium een duidelijke risicoanalyse doorlopen, gericht op geïnduceerde seismiciteit in de ondergrond. De eerste ervaringen met de methodiek worden nu in de praktijk opgedaan door een aantal nieuwe projecten. Lees meer.

Omgaan met testwater in de geothermie
Het onderzoek heeft een tiental lozingsopties op basis van technische, financiële, juridische en maatschappelijke criteria afgewogen. Na oplevering van dit onderzoek heeft op initiatief van DAGO een evaluatie met de verschillende toezichthouders plaatsgevonden. Aan de hand van deze bespreking komt naar voren dat het uiteindelijk wenselijk is dat de volledige hoeveelheid testwater weer kan worden geherinjecteerd, maar dat daar praktische en juridische bezwaren bij zijn. Bovendien bestaat het risico dat de injectiviteit afneemt of dat de put uiteindelijk kan verstoppen. Dit is zeer situatiespecifiek en daarom is meer bundeling van kennis en ervaring in de aankomende tijd vereist. Dit zal binnen DAGO worden opgenomen, zodat we binnen enkele jaren de studie opnieuw kunnen toetsen. Lees meer.

Well integrity in geothermie
Dit project nadert zijn voltooiing en moet na finaal akkoord tot een implementatie leiden van gestandaardiseerde monitoringstechnieken voor de geothermie. Belangrijkste conclusie is dat de geothermie situatie op een aantal kenmerken sterk afwijkt van die in de olie & gas sector en dat daarom meer behoefte is naar concrete geothermie richtlijnen. En dat verlangt aanpassingen in eerder gepubliceerde mijnbouwstandaarden. Ook hierin zal DAGO het voortouw nemen om specifieke geothermie behoeften in te vullen. Lees meer.

LSA/NORM wet en regelgeving
Vernieuwde Europese richtlijnen voor de omgang met stralingsbronnen, waaronder ook de licht radioactieve scaling waarmee geothermie soms te maken heeft, hebben effect op de situatie in Nederland vanaf 2018. Dit kan impact hebben in de procedures en noodzakelijke organisaties van geothermieoperators. In de consultatiefase van deze veranderende wet- en regelgeving vertegenwoordigd DAGO de geothermiesector. 

Financiering en subsidies

DAGO heeft eerder een eigen commissie georganiseerd waarin fiscale en administratieve onderwerpen zijn besproken. Omgaan met de MSK-toets was daar een voorbeeld van. In het laatste jaar is ook evaluatie en optimalisatie van de SDE vanuit de vereniging opgepakt. Het is van grote waarde om praktijkbevindingen van de SDE op een heldere manier met onze overheden te bespreken, zodat deze regelingen verder geoptimaliseerd worden.

Daarnaast neemt DAGO deel binnen de Versnellingstafel Bodemenergie en Geothermie, om in gezamenlijkheid acties te identificeren en uit te voeren die leiden tot een versnelling van de realisatie van geothermieprojecten. Hiermee wordt bijgedragen aan het vergroten van het aandeel duurzame energie in Nederland zoals afgesproken binnen het Energieakkoord. 

Operationeel

De kennismedewerker vormt de schakel tussen de 14 leden (operators), 8 aspirant-leden (aanstormende operators), de KennisAgenda en alle stakeholders vanuit onze overheden. Dit zijn daarbij de belangrijkste activiteiten binnen het project kennismedewerker:

  • Begeleiden: Nieuwe houders van een opsporingsvergunning geothermie merken bij DAGO direct dat zij onder gelijkgestemden zijn. De kennismedewerker heeft de eerste contacten met nieuwe leden van DAGO en geeft de referenties door van andere operators, overheidscontacten, lopende onderzoeken of mogelijke dienstverleners. Het behouden van een open verenigingscultuur wordt door achterban en opdrachtnemers steeds nagestreefd. Specifiek voor de aanstormende operators worden regelmatig kennisbijeenkomsten georganiseerd waar nieuwe en bestaande ervaringen worden gedeeld.
  • Bundelen: Praktijkervaringen met leerpunten vanuit  de operators worden vastgelegd binnen het centrale logboek van DAGO. Hierdoor hebben ook toekomstige operators bij DAGO toegang tot een schat aan ervaringen die door de andere operators zijn opgedaan. In de zomer van 2016 zijn trainingsdagen georganiseerd voor nieuwe operators, deels gefinancierd vanuit het project IndustrieStandaarden/BestPractices.
  • Generaliseren: Formulering van generieke kennisvragen worden opgebouwd vanuit de behoeften van de operators. Deze zijn niet alleen gebaseerd op de wensen vanuit de invulling van de wet- en regelgeving, maar ook vanuit organisatorische en technische ervaringen van de operators. Vanuit DAGO wordt veel aandacht geschonken aan de grotere onderzoeksvragen die binnen de KennisAgenda worden uitgevoerd, zoals contractmanagement, assetintegrity, ESP-monitoring,  loggingsmogelijkheden en boorgatmetingen. De eerder genoemde projecten induced seismicity, well integrity en testwater zijn ook via de kennisagenda georganiseerd.
  • Overleg en vastlegging: DAGO organiseert door initiatief van de kennismedewerker eigen bijeenkomsten en doet verslaglegging van alle overleggen, zowel binnen DAGO als de overleggen met de verschillende overheden.
  • Netwerk uitbreiden: Oriënterende gesprekken met nieuwe aanbieders van producten en diensten in de geothermie. De belangstelling vanuit olie- en gas contractors neemt in de laatste jaren verder toe. Boorpartijen, adviseurs en service companies zijn zeer geïnteresseerd in de ontwikkelingen in de Nederlandse geothermie. Door het netwerk binnen DAGO te gebruiken wordt de toetreding van nieuwe interessante partijen vanuit de olie & gassector bespoedigd. Hierdoor verbetert de marktwerking  en de kwaliteit van de geothermieketen.
  • Intensivering: de kennismedewerker heeft inzicht in de ontwikkelingen van zowel de kant van de overheden als het bedrijfsleven. De geothermiesector intensiveert en dat uit zich ook in toenemende ambities binnen de achterban van DAGO. Het is een uitdaging om deze gezamenlijke ambities verder binnen verenigingsverband te verwezenlijken met een kleine organisatie.

Communicatie

In het huidige tijdperk worden waarheden niet alleen op feiten gebaseerd. De implementatie van de omgevingswet en de opbouw van de Structuurvisie Ondergrond (STRONG) vraagt een constante input en initiatief vanuit de geothermie sector. In samenwerking met de SPG worden contacten onderhouden met belangrijke stakeholders. DAGO en haar achterban neemt op open wijze deel aan de brede dialoog binnen de maatschappij. De ontwikkeling naar actieve positionering van de geothermie wordt de aankomende jaren vanuit de vereniging verder gestimuleerd.